Vol. 14 No. 98 (2026)
2026/1

Research Article

Cultural and Symbolic Parallels Between Kurma Avatara and Central Asian Turtle Depictions

Published 2026-03-31

Cilt 14 Sayı 98 kapak

Öz

Kurma Avatara ve Orta Asya Kaplumbağa Tasvirleri Arasında Kültürel ve Sembolik Paralellikler

Bu çalışma, kaplumbağa figürünün Türk ve Hint kültürlerindeki sembolik anlamlarını, mitolojik kökenlerini ve sanat eserlerine yansımalarını karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışmada yayımlanmış kaynaklara ve müze koleksiyonlarındaki örneklere dayanan betimsel-karşılaştırmalı bir yaklaşım izlenmiştir. Hint mitolojik metinleri, Göktürk ve Uygur yazıtlarının kaplumbağa kaideleri, Noin-Ula örtüsü, Hümâyûnnâme, Pançatantra, Kelile ve Dimne ve Tutiname yazmaları ile Anadolu dokumaları ve halk inançları, figürün anlatıdaki işlevi, ikonografik biçimi, kullanım bağlamı ve yüklendiği anlam bakımından karşılaştırılmıştır. Hint mitolojisinde Vişnu’nun Kurma Avatarası olarak okyanusun çalkalanması sırasında Mandara Dağı’nı sırtında taşıyan kaplumbağa kozmik düzenin dayanağı sayılır; Altay-Türk inanışlarında da evrenin merkezindeki dağı sırtında taşıyan bir varlık olarak görülür. Türk sanatında kaplumbağa figürüne Hun dönemine ait Noin-Ula örtüsünden itibaren rastlanır; Göktürk ve Uygur yazıtlarının kaplumbağa biçimli kaideleri hükümdarın ebediyetini ve devletin sürekliliğini simgeler. İslamiyet’in kabulünden sonra kaplumbağa, resimli nasihatnamelerde öğüt verici bir figür, Anadolu halk inançlarında nazara karşı koruyucu bir nesne ve dokumalarda geometrik bir motif olarak yaşamış; Hint tapınaklarındaki Kurma Avatara kabartmalarında ise insan bedeniyle birleşen stilize bir biçim kazanmıştır. Sonuç olarak iki kültürde kaplumbağanın kozmik taşıyıcılık, uzun ömür, koruyuculuk ve hükümdarlıkla ilişkilendirilen kavramlar etrafında örtüşen bir anlam alanı oluşturduğu görülmektedir; bu benzerlik belgelenmiş bir aktarımdan çok tipolojik bir koşutluk olarak yorumlanabilir ve figürün Orta Asya’daki anıtsal kullanımı İslami dönemde yerini ahlaki ve alegorik bir kullanıma bırakmıştır.

Anahtar Kelimeler Vişnu’nun Kurma Avatarası, Kaplumbağa Sembolizmi, Türk Sanatı, Hint Sanatı

Abstract

This study examines the symbolic meanings, mythological origins, and artistic representations of the turtle in Turkish and Indian cultures. It follows a descriptive and comparative approach based on published sources and museum collections. Indian mythological texts, the turtle bases of Göktürk and Uyghur inscriptions, the Noin-Ula textile, illustrated manuscripts of the Hümâyûnnâme, Panchatantra, Kalila wa Dimna, and Tutinama, and Anatolian weavings and folk beliefs are compared by the narrative function, iconographic form, context of use, and meaning. In Indian mythology the turtle, as Vishnu’s Kurma avatar, bears Mount Mandara during the churning of the ocean and supports cosmic order; in Altaic Turkic belief a turtle likewise carries the mountain at the center of the universe. In Turkish art the figure appears from the Hunnic Noin-Ula textile onwards, and the turtle-shaped bases of Göktürk and Uyghur inscriptions symbolize the eternity of the ruler and state continuity. After the adoption of Islam the turtle survived as a didactic figure in illustrated advice literature, a protective object against the evil eye in Anatolian folk belief, and a geometric motif in weaving, whereas Indian temple reliefs of Kurma give it a stylized form joined to a human body. In both cultures the turtle forms a field of meaning centered on cosmic support, longevity, protection, and concepts associated with rulership; this similarity can be read as a typological parallel rather than a documented transmission, and its monumental use in Central Asia gave way to moral and allegorical use in the Islamic period.

Keywords Vishnu’s Kurma Avatara, Turtle Symbolism, Turkish Art, Indian Art

PDF (Turkish)

References

  1. Aksoy, E. (2022). Kaplumbağa figürünün mitolojik olarak incelenmesi ve Anadolu dokumalarında kullanımı. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (55), 56–72. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1111578 DOI: https://doi.org/10.53568/yyusbed.1111578
  2. Allan, S. (1991). The shape of the turtle: Myth, art, and cosmos in early China. State University of New York Press. https://doi.org/10.1515/9780791494493 DOI: https://doi.org/10.1515/9780791494493
  3. Alyılmaz, C. (2003). Bugut Yazıtı ve anıt mezar külliyesi üzerine. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (13), 11–21. https://hdl.handle.net/20.500.12395/13383
  4. Alyılmaz, C. (2013). Türk kültüründe kaplumbağa. Ü. Gürsoy, F. Güner Dilek, D. Ergönenç Akbaba, F. Ersoy, Y. Kartallıoğlu ve H. Yazıcı Ersoy (Ed.), Prof. Dr. Leylâ Karahan armağanı içinde (ss. 141–164). Akçağ Yayınları.
  5. Çetindağ, Y. (2002). Türk kültüründe hayvan ve bitki motifinin seyri. H. C. Güzel, K. Çiçek ve S. Koca (Ed.), Türkler içinde (Cilt 4, ss. 171–181). Yeni Türkiye Yayınları.
  6. Çoruhlu, Y. (2019). Türk sanatında hayvan sembolizmi. Ötüken Neşriyat.
  7. Desai, D. (2003). Introduction. Bhojadeva, Kūrmaśatakadvayam: Two Prakrit poems on tortoise who supports the earth içinde (V. M. Kulkarni, Çev., ss. 13–18). L. D. Institute of Indology.
  8. Kutlutürk, C. (2015). Hinduizm’e göre tanrı Vişnu’nun yeryüzünde bedenlenmesinin (avatara/hulûl) temel nedenleri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 55(1), 141–160. https://doi.org/10.1501/Dtcfder_0000001426 DOI: https://doi.org/10.1501/Dtcfder_0000001426
  9. Parladır, Ş. (2016). Ali Çelebi’nin Hümâyûnnâmesi ve resimli nüshaları. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, (14), 27–55. https://doi.org/10.22520/tubaked.2016.0002 DOI: https://doi.org/10.22520/tubaked.2016.0002
  10. Rappenglück, M. A. (2006). The whole world put between to shells: The cosmic symbolism of tortoises and turtles. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, 6(3), 223–230.
  11. Roux, J.-P. (2005). Orta Asya’da kutsal bitkiler ve hayvanlar (A. Kazancıgil ve L. Arslan, Çev.). Kabalcı Yayınevi. (Özgün eser 1966’da yayımlanmıştır.)
  12. The Śatapatha-brāhmaṇa according to the text of the Mādhyandina school: Part III. Books V, VI, and VII (J. Eggeling, Çev.; F. M. Müller, Ed.; Sacred Books of the East, Cilt 41). (1894). Clarendon Press. https://archive.org/details/satapathabrahman03egge
  13. Zimmer, H. (1972). Myths and symbols in Indian art and civilization (J. Campbell, Ed.). Princeton University Press. https://doi.org/10.1515/9781400866847 (Özgün eser 1946’da yayımlanmıştır.) DOI: https://doi.org/10.1515/9781400866847
  14. Zöngür, C. (2018). Hindu tapınaklarında yer alan Vişnu ve avatarlarının heykelleri. idil, 7(49), 1063–1074. https://doi.org/10.7816/idil-07-49-03 DOI: https://doi.org/10.7816/idil-07-49-03