Vol. 12 No. 92 (2024)

Research Article

Kurmancan Datka as a Legendary Female Hero and Her Role in the Construction of Kyrgyz National Identity

Published 2024-06-30

  • Cengiz Buyar Kyrgyz-Turkish Manas University
Cilt 12 Sayı 92 kapak

Öz

Efsaneleşen Bir Kadın Kahraman Olarak Kurmancan Datka ve Kırgız Ulusal Kimliğinin İnşasındaki Yeri

Kurmancan Datka (1811-1 Şubat 1907), 19. yüzyılda Kırgızistan'ın güneyinde liderlik yapmış ve Dağların Kraliçesi olarak anılmış önemli bir Kırgız tarihi şahsiyettir. Döneminde Datka unvanı verilen ilk kadın olarak bilinir. 1811 yılında Oş şehri yakınlarındaki Oroke kışlağında dünyaya geldi. 1832 yılında Alay Kırgızlarının lideri Alimbek Datka ile evlendi. Eşi Alimbek Datka'nın 1862 yılında ölümünün ardından, Kurmancan Datka Alay bölgesi Kırgızlarının liderliğini üstlendi. Otoritesini Buhara ve Hokand Hanlıkları'nın yöneticileri de kabul etti. 19. yüzyılın sonlarında Rus İmparatorluğu Orta Asya'ya doğru genişlemekteydi. 1876 yılında Hokand Hanlığı'nın Rusya tarafından ilhak edilmesinin ardından, Kurmancan Datka oğullarıyla birlikte Rus işgaline karşı mücadele etti. Ancak dönemin ağır şartlarını göz önünde bulundurarak Ruslarla anlaşma yoluna gitti. Kurmancan Datka Kırgız halkının bağımsızlık mücadelesinde önemli bir şahsiyet olarak kabul edilir. Adına para ve pullar bastırılmış, heykellleri dikilmiş, hayatı sinemaya aktarılmıştır. Kurmancan Datka, cesareti, sağlam karakteri ve liderlik vasıflarıyla Kırgız tarihine damga vurmuş önemli kadın kahramanlardan biri olarak anılmaktadır. Modern Kırgız ulusal kimliğinin inşasında örnek gösterilen şahsiyetlerden biri olarak da ön plana çıkmaktadır. Bu çalışmada Kurmancan Datka’nın hayatı, siyasi faaliyetleri ele alınacak, Kırgız ulusal kimliğinin şekillenmesindeki rolü üzerinde değerlendirmeler yapılacaktır.

Anahtar Kelimeler Kurmancan Datka, Kırgız, Hokand, Türkistan, Rus, hanlık

Abstract

Kurmancan Datka (1811–February 1, 1907) was a prominent historical figure in 19th-century Kyrgyzstan, known as the "Queen of the Mountains." She is recognized as the first woman to be awarded the title of "Datka" during her time. Born in 1811 in the Oroke winter camp near Osh, she married Alimbek Datka, the leader of the Alay Kyrgyz, in 1832. After the death of her husband Alimbek Datka in 1862, Kurmancan Datka assumed leadership of the Kyrgyz in the Alay region. Her authority was acknowledged by the rulers of the Bukhara and Kokand Khanates. During the late 19th century, the Russian Empire was expanding into Central Asia. Following the annexation of the Kokand Khanate by Russia in 1876, Kurmancan Datka and her sons resisted the Russian occupation. However, considering the challenging conditions of the time, she opted for an agreement with the Russians. Kurmancan Datka is regarded as a significant figure in the Kyrgyz struggle for independence. She has been commemorated through coins, stamps, statues, and films about her life. Kurmancan Datka is remembered as one of the most important female heroes in Kyrgyz history for her courage, strong character, and leadership qualities. She stands out as a key figure exemplified in the construction of modern Kyrgyz national identity. This study examines Kurmancan Datka's life and political activities and evaluates her role in shaping Kyrgyz national identity.

Keywords Kurmancan Datka, Kyrgyz, Kokand, Turkestan, Russian, khanate

PDF (Turkish)

References

  1. Abıtov, Baybolot, “Alımbek-Datka”, kghistory.akipress.org/unews/un_post:1010, 12 Kasım 2011, Erişim Tarihi: 08.06.2021.
  2. Abıtov, Baybolot, “Maloizvestnıye faktı iz jiznedeyatelnosti Kurmancan-datki”, https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:1003, 7 Ekim 2011.
  3. Abıtov, Baybolot, “Neordinarnıy gosudarstvennıy deyatel-Alımbek datka Asan biy uulu”, (çast II) http://kghistory.akipress.org/unews/un_post:4061, 22 Haziran 2015.
  4. Abıtov, Baybolot, “Neordinarnıy gosudarstvennıy deyatel-Alımbek datka Asan biy uulu”, https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:4050, 12 Haziran 2015.
  5. Alpargu, Mehmet, “Türkistan Hanlıkları”, Türkler, VIII, Ankara 2002.
  6. Beşirli, Hayati ve Ünal, Ali, “Kırgızistan’da Politik Toplumsallaşma Sürecinde Eğitim Kurumunun Fonksiyonu -Manas’ın Yedi Öğüdü-”, Gazi Türkiyat, Güz 17, Ankara 2015.
  7. Beşirli, Hayati, “Bağımsızlık Sonrası Kırgız Kimliğinin İnşasında Manas ve Manas Destanı’nın Simgeselliği”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Bahar 22, Ankara 2015.
  8. Buyar, Cengiz ve Oflaz, Feray, “Kırgızlarda Küpe Takma Geleneği”, Vestnik BGU, No: 1 (59), ISSN 1694-8122, DOI: 10.35254/bhu/2022.59.98, Bişkek 2022. DOI: https://doi.org/10.35254/bhu/2022.59.98
  9. Buyar, Cengiz, “Başlangıcından 1991 Yılına Kadar Kırgız Tarihi”, Kırgızistan: Tarih-Toplum-Ekonomi-Siyaset, Bişkek 2017.
  10. Buyar, Cengiz, “İpek Yolu Üzerinde Tarihi Bir Şehir: Oş”, Kırgızistan Araştırmaları 2019, BYR Publishing House, Bişkek 2020.
  11. Çapraz, Hayri, “Çarlık Rusyası’nın Türkistan’da Hâkimiyet Kurması”, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 24, Aralık 2011.
  12. Definition of National Identity in English, Oxford Dictionaries. https://www.dictionary.com/browse/Identity, Erişim tarihi: 29 Eylül 2024.
  13. Djunuşaliyev, D. İstoriçeskiye etapı kırgızskoy gosudarstvennosti (III v. Do n.e. – XIX V.), D. Djunuşaliyev, A. Kakeyev, V. Ploskih, ARHİ, Bişkek 2003.
  14. Düzgün, Ülkü Kara, “Türk Destanlarında Merkezi Kahraman Tipinin Tipolojisi”, Folklor/Edebiyat, Cilt 18, Sayı 69, 2012.
  15. Eşimbekova, N. S., “Analiz Epiçesky Znakovo-Simvoliçeskooy Sistemı”, Vestnik KRSU, Tom 19, No: 2, Bişkek 2019.
  16. Gürbüz, Y. Emre, “Türk Dünyasında Tarih Eğitimi ve Ulus İnşası”, Türk Dünyasında Ulus İnşası, Ed. Doç. Dr. Musa Yavuz Alptekin, Zeki Çevik, Nobel Akademik Yayıncılık, 1. Basım, Ankara 2022.
  17. Kazabayev, Kaldıbay, “Kurmancan datka Capalak kızıbı?”, Kırgız Tuusu Gazetesi, 22 Temmuz 1991.
  18. Kenensariyev Taşmambet, Kırgızstandın XIX kılımdın 50-70-cıldarındagı sayasiy önügüsü, Bişkek 2009.
  19. Kenensariyev, Taşmambet, “Fenomen Kurmancan Datki”, Çast II, https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:979/?from=kghistory&place=search&sth=8d7e90d10e1788a9682ba298d8f57d1c, 28 Eylül 2011.
  20. Kenensariyev, Taşmambet, “Fenomen Kurmancan Datki”, Çast III, https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:989, 3 Ekim 2011.
  21. Kenensariyev, Taşmambet, “Fenomen Kurmancan Datki”, Çast IV, https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:1001, 5 Ekim 2011.
  22. Kırgızstandın Tarıhı. Bayırkı mezgilden bügünkü küngö çeyin, Cilt II, Editör: A. Djumanaliyev vd., Bişkek 2016.
  23. Kun, A. L., “Oçerki Kokandskogo hanstva”, İzvestiya RGO, XII, Otd. 2, S. Peterburg 1896.
  24. Lee, Yoonmi, Modern Education, Textbooks, and the Image of the Nation: Politics and Modernization and Nationalism in Korean Education. Routledge, 2012.
  25. Muratov, Abdıkerim, “Kaza bolgonuna 111 cıl. Kurmancan datka tuuraluu 13 faktı”, https://sputnik.kg/20180201/kurmanzhan-datka-tuuraluu-13-fakty-1037544592.html, 01.02.2018
  26. Ömürzakova, Tursunay, Kurmancan Datka. Door. İnsan. İşmerdüülük, Bişkek 2002.
  27. Parlatır, İsmail, Osmanlı Türkçesi Sözlüğü, Yargı Yayınevi, Ankara 2006.
  28. Ploskih, V. M., Alayskaya tsaritsa Kurmancan Datka, Bişkek 2012.
  29. Ploskih, V. M., Bizdin Kırgızstan, Bişkek, 2004.
  30. Steingass, F., A comprehensive Persian-English Dictionary, New Reprint, Beirut 1998.
  31. Terentev, M. A., İstoriya zavoyevaniya Sredney Azii, I, Sankt Peterburg 1906.
  32. Turkestanskiy Vestnik, Aralık 1907.
  33. Valihanov, Çokan, Sobraniye Soçineniya, III, Alma-Ata, 1985.
  34. Yuvaçev, İ. P., “Kurban-Djan datha. Kara-kirgizskaya tsaritsa Alaya”, İstoriçeskiy vestnik, No: 12, 1907.
  35. http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/111664
  36. http://www.nbkr.kg
  37. http://www.president.kg/ru/kyrgyzstan/gosudarstvennye_nagrady
  38. https://kloop.kg/blog/2014/01/07/kak-budushhij-finskij-prezident-fotografiroval-kurmanzhan-datku/
  39. https://ru.wikipedia.org/wiki/Маннергейм,_Карл_Густав_Эмиль
  40. https://sputn_k.kg/soc_ety/20180201/1037544592/kurmanzhan-datka-tuuraluu-13-fakty.html
  41. https://www.nbkr.kg/index1.jsp?item=2126&lang=RUS