Floral Decorated Pages in Külliyat-ı Divan-ı Selim
Öz
Külliyat-ı Divan-ı Selim’deki Çiçek Süslemeli Sayfalar
İnsanoğlu her zaman çevresini güzelleştirme çabasında olmuş ve bu nedenle doğadaki güzelliklerden ilham almıştır. Birçok medeniyetle iç içe yaşamış olan Türk toplumu, kültür ve sanat alanında edindiği birikimlerle zengin Türk kültürünü oluşturmuştur. Geleneksel sanatlarımız içinde en çok kullanılan unsurların başında çiçekler ve bitki motifleri gelmektedir. Özellikle 15. yüzyıl sonrasında çiçek kültürü, Türk toplumunda önemli olmuş ve sosyal alandan sanata kadar döneminin de sınırlarını aşarak her alanda büyük bir etki yaratmıştır. Osmanlı kültüründe önemli bir yer tutan, çiçeklerle bezeli bahçe kültürünün bu gelişmelerdeki etkisi yadsınamaz bir gerçektir. Kitap sanatlarında da bitkisel kökenli süsleme motifleri önemli bir yer tutar. Kitap süsleme sanatlarımızda, natüralist çiçeklerin yoğun kullanıldığı bu dönemde kitaplar, doğadan stilize edilen çiçeklerle süslenmiştir. Bu yüzyılın önemli katı’ çiçekli eserlerinden biri de Külliyat-ı Divan-ı Selim’dir. Divan içerisinde yer alan katı’ kompozisyonlu sayfalar bu sanatın önemini ve ulaştığı noktayı bizlere gösterir. 18. yüzyılın sanat anlayışı ile birlikte vazo içinde çiçek, katı’ sanatına hâkim olmuş ve kullanılan en temel motif olmuştur. Devrin süsleme üslubunda; açmış bahar çiçekleri, bahar dalları, gül ağaçları, laleler, sümbüller ya da tek başına çiçek açmış bitkiler, kendi dalında ve yaprağında gerçeğine uygun tasvir edilmişlerdir.
Anahtar Kelimeler Şükufe, natüralist, çiçek, Katı’ sanatı
Abstract
Human beings have always strived to beautify their environment and therefore have been inspired by the beauty of nature. Turkish society, which has lived alongside many civilizations, has created a rich Turkish culture with the knowledge it has acquired in the field of culture and art. Flowers and plant motifs are among the most used elements in our traditional arts. Especially after the 15th century, flower culture became important in Turkish society and created a great impact in every field, from social sphere to art, transcending the boundaries of its period. It is an undeniable fact that the flower-filled garden culture, which had an important place in Ottoman culture, had an impact on these developments. Plant-based decoration motifs have an important place in book arts. In this period when naturalistic flowers were used extensively in our book decoration arts; It is decorated with flowers stylized from nature. One of the important works of this century with Turkish paper cutting art flowers is Külliyat-ı Divan-ı Selim. The Turkish paper cutting art composition pages in the divan show us the importance of this art and the point it has reached. With the artistic approach of the 18th century, flowers in vases dominated Turkish paper cutting art and became the most basic motif used. In the ornamental style of the period; Blooming spring flowers, spring branches, rose trees, tulips, hyacinths or single blooming plants are depicted realistically on their own branches and leaves.
Keywords Şükufe, Naturalist, Floral, Turkish Paper Cutting Art
References
- Alsancak, Z. Türk Kültüründe Gülün Simgesel Anlamları. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2017.
- Arseven, C. E. Türk Sanatı. İstanbul: Cem Yayınevi, 1984.
- Atasoy, N. Osmanlı Bahçeleri ve Hasbahçeler. İstanbul: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2005.
- Atasoy, N. Hasbahçe, Osmanlı Kültüründe Bahçe ve Çiçek. İstanbul: Koç Kültür Sanat ve Tanıtım Hizmetleri Tic. A.Ş., 2002.
- Atasoy, N. “Türklerde Çiçek Sevgisi ve Sanatı”, Türkiyemiz Kültür ve Sanat dergisi, Sayı: 3, s. 14-24, İstanbul: Akbank Yayınları Ltd. Şti.,1971.
- Avcı, C. “Türk Sanatında Aynalı Yazılar”, Kültür ve Sanat Dergisi, Sayı:5 s. 20-33, İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1977.
- Ayvazoğlu, B. Güller Kitabı “Türk Çiçek Kültürü Üzerine Bir Deneme” İstanbul: Ötüken Yayınları, 2004.
- Bedir, C. Dünya Dinlerinden Şamanizm, İstanbul: Festival Yayıncılık, 2020.
- Bornovalı, S. İslam Dünyasında Bahçe ve Evren Anlatımı. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 1999.
- Çağman, F. Seçme Makaleler. Hazırlayan: Lale Uluç. İstanbul: Nakkaş Tezyini Sanatlar Merkezi Yayınları, 2023.
- Çağman, F. ” Katı’ ”, TDV İslam Ansiklopedisi, cilt 25, Ankara: s. 32-35, 2022.
- Çetindağ, Y. Türk Kültüründe Hayvan ve Bitki Motiflerinin Seyri, Türkler Cilt 4, s. 171-181. Ed. Hasan Celal Güzel, Prof. Dr. Kemal Çiçek, Prof. Dr. Saim Koca) Yeni Türkiye Yayınları, 2022.
- Çetintaş, V. “Külliyat-ı Divan-ı Selim Adlı Eser İçerisinde Yer Alan Katı’ Kompozisyonlar”. Uluslararası Geleneksel Sanatlar Sempozyum Bildirileri, Dokuz
- Eylül Ünv Yayınları, İzmir: cilt 2, s. 634-640, 2006.
- Eryılmaz, B. Londra-Brithish Müzesinde Bulunan Mundy Albümü İçindeki Katı’ ve Minyatürlerinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2014.
- Goddy, J. Çiçeklerin Kültürü, İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2010.
- Halis, G. Eden, Cennet Bahçesi’nin Tarihsel ve Dinsel Kökenleri. İstanbul: Beyaz Baykuş Yayınları, 2022.
- İrepoğlu, G. Gül, Aşkın Çiçeği, Sanatın Çiçeği, Sonsuzluğun Çiçeği, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2014.
- Keskiner, C. Türk Süsleme Sanatlarında Stilize Çiçekler Hatai. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 2022.
- Maraşlı, S. “16. Yüzyıl Osmanlı Kitap Sanatlarında Farklı Bir Uygulama: Şah u Geda Mesnevisinin Çiçek Baskılı Kağıtları”, İnsan ve İnsan Dergisi, cilt 20.6, s. 289-306, 2019. DOI: https://doi.org/10.29224/insanveinsan.430001
- Mesera, G. Türk Sanatında İnce Kâğıt Oymacılığı (Katı’), Ankara: Doğuş Matbaacılık Ltd.Şti, 1991.
- Mesera, G. Türk Sanatında İnce Kâğıt Oymacılığı (Katı’), Ankara: Türkiye İş Bankası Yayınları, 1998.
- Oğuz, B. Mezar taşında simgeleşen inançlar. İstanbul: Anadolu Aydınlanma Vakfı Yayınları, 1980.
- Önder, M. Antika ve Eski Eserler Klavuzu. Ankara: Türkiye İş Bankası Yayınları, 1995.
- Özcan, Y. “Türk ve Çin İnce Kâğıt Oyma (Katı’) Sanatının Kısa Karşılaştırılması”. Mesleki Eğitim Dergisi, 9 (18), Ankara: Sistem Ofset, 2007.
- Özkeçeci, İ. ve Özkeçeci, Ş. Türk Sanatında Tezhip, İstanbul: İlhan Özkeçeci Yayınları, 2007.
- Özsayıner, Z. C. “Katı’ Hatlar”, Türkiyemiz Kültür ve Sanat Dergisi, 76, s.14-19, İstanbul: Akbank Yayınları Ltd. Şti, 1995.
- Tanındı, Z. Osmanlı Uygarlığı 2. Haz: Halil İnalcık, Günsel Renda. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2009.
- Ülkütaşır, Ş.M. Eski Türklerde Bahçe Sanatı ve Türk Bahçeleri, Ankara: Ayyıldız Matbaası, 1966.
- Ünver, S. Lalezar-ı Süheyli, Tarihimizde Lale Merakı, İstanbul: Albaraka Yayınları, 2020.
- Ünver, S. Türk Süsleme Sanatları Cilt II. Haz: Gülbün Mesara ve Prof. Dr. Aykut Kazancıgil. İstanbul: İşaret Yayınları, 2010.
- Tazebay, İ. ve Akpınar, N. “Türk Kültüründe Bahçe”, Bilig, Sayı 54:243-253, 2010.
- Yerli, Ö. ve Kaya, S. “Bahçe Sanatının Tarihsel Gelişimi”, Çukurova Üniversitesi Uluslararası Sanat Araştırmaları Sempozyumu, 08-11 Nisan s. 398-407, 2015.