Vol. 11 No. 88 (2023)

Research Article

On Language, Space, Time and Movement

Published 2023-09-30

Cilt 11 Sayı 88 kapak

Öz

Dil, Uzam, Zaman ve Hareket Üzerine

Bu metin, uzam, zaman, hareket ve dilbilim arasındaki ilişkilere odaklanan bir inceleme sunuyor. Çalışma uzamın, insanların mesafeleri ölçme, yer-yön ilişkilerini saptama ve konumları anlama yeteneğiyle nasıl ilişkilendirildiğini genel bir pencereden yorumlamaya çalışıyor. Dil; uzam ve zamanın ifadesi konusunda önemli bir rol oynar. Farklı dil ailelerinde, uzamla ilgili kavramları ifade etmek için farklı dilbilgisi kuralları ve yapıları kullanılır. Semantik altyapılar; öncüller, evrimleşme, kalıplaşma gibi süreçleri kullanarak dilbilgiselleşme süreçlerini tamamlarlar. Bu çalışma da bu süreçte bazı takıların anlam özelliklerini ve nasıl geliştiğini inceler. Takıların, tümce içindeki diğer sözcüklerle sentaktik bağlılık ilişkilerinin saptanması bize o dilin yönetim modeli konusunda da bilgiler verir. Bu bakımdan takılar cümlenin hem semantik hem de sentaktik yapısında önemli görevler üstlenirler. Bu çalışma, yazarın Sibirya saha araştırmasında yaptığı bazı gözlemlerden yola çıkılarak oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler Dil, Dilbilim, Uzam, Zaman, Hareket, Çulım, Altay

Abstract

This paper presents an examination of the relationships between space, time, movement and linguistics. The study tries to interpret from a general perspective how space is related to the human ability to measure distances, to determine place-direction relations and to understand locations. Language plays an important role in the expression of space and time. In different language families, different grammatical rules and structures are used to express spatial concepts. In this study, it analyses the semantic properties of certain ornaments and how they evolve. Semantic infrastructures complete the processes of grammaticalisation using processes such as antecedents, evolution, and stereotyping. The determination of the syntactic dependency relations of the phrases with other words in the sentence also gives us information about the administrative model of the language. In this respect, the phrases play an important role in both the semantic and syntactic structure of the sentence. This study is based on some observations made by the author during his field research in Siberia.

Keywords Language, Linguistics, Space, Time, Movement, Chulym, Altai

PDF (Turkish)

References

  1. Barinova I.V. Semantika anglijskih predlogov, vyrazhajushhih vremennye otnoshenija ... – M. : GIS, 1999. – 152 s
  2. Baskakov N.A. (red.). Karakalpakskij jazyk. T.II. Fonetika i morfologija. M.: Izd-vo AN SSSR, 1952. 544 s.
  3. Başbuğ, Fırat. "Çulım Türklerinde Balıkçılık", Balık Kitabı, (ed.) Emine Gürsoy Naskali, İstanbul: Kitabevi, s. 297–332. 2015. ISBN: 978-605-4907-64-9
  4. Başbuğ, Fırat. "Tehlikedeki Dillerin Belgelenmesi Üzerine: Çulımca ile İlgili Bazı Tespitler". idil 6.28 (2016): 217–232. DOI: https://doi.org/10.7816/idil-06-28-14
  5. Başbuğ, Fırat. Osobennosti poslelozhnyh konstrukcij v chulymskom jazyke. Ankara: Artsürem, 2021 ISBN: 978-605-80679-7-4
  6. Boroditsky, L. (2011). How Language Shapes Thought. Scientific American, 304(2), 62–65. http://www.jstor.org/stable/26002395 DOI: https://doi.org/10.1038/scientificamerican0211-62
  7. Casasanto, D., & Boroditsky, L. (2008). Time in the mind: Using space to think about time. Cognition, 106(2), 579–593. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2007.03.004 DOI: https://doi.org/10.1016/j.cognition.2007.03.004
  8. Clauson, G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish, Oxford.
  9. Demirci, Kerim, "Dilbilgiselleşme Üzerine Bir İnceleme", Bilig, Bahar 2008, Sayı 45, s.131–146, 2008.
  10. Dırenkova N.P. Grammatika shorskogo jazyka. M.-L.: AN SSSR, 1941. 308 c.
  11. Dmitriev N.K. Grammatika bashkirskogo jazyka. M.–L.: Izd-vo AN SSSR, 1948. 276 c.
  12. Erdal M. A grammar of Old Turkic. London; Boston: Brill, 2004. 575 p. DOI: https://doi.org/10.1163/9789047403968
  13. Erdem, M. Yön Ekleri: Çekim ve Türetim Özellikleri Bakımından Tarihsel Bir Değerlendirme. Prof. Dr. Mine Mengi Adına Türkoloji Sempozyumu (20–22 Ekim 2011) Bildirileri. 2012. s. 624–632
  14. Ergin, Muharrem. "Türkçe dil bilgisi." Bayrak Yay., İstanbul (1998).
  15. ESTYA - Sevortjan, Je. V. (1974). Jetimologicheskij slovar' tjurkskih jazykov: Obshhetjurkskie i mezhtjurkskie osnovy na bukvy" V"," G" i" D"(1980) (Vol. 3). nauka.
  16. Gabain, A. von. Eski Türkçenin Grameri (Çev. Mehmet Akalın), TDK Yay., Ankara, 1988
  17. Gibbs, R.W. Embodiment and Cognitive science [Text] / Raymond W. Gibbs, Jr. Cambridge UK; New York: Cambridge University Press, 2006. 337 p.
  18. Gashilova 1985 — Gashilova L. B. Vyrazhenie prostranstvennoj orientacii v nivhskom jazyke (lokativnye padezhi i poslelogi): avtoref. diss. … kand. filol. nauk. L.
  19. Greenberg, J. H. (Ed.). (1966). Universals of language (2nd ed.). M.I.T. Press.
  20. Hopper, P. J. and Traugott, E. C. (2003) *Grammaticalization, Cambridge Textbooks in. Linguistics, Cambridge University Press, xx - 276 p.
  21. Kravchenko, Aleksandr Vladimirovich. "Kognitivnaja lingvistika i novaja jepistemologija (k voprosu ob ideal'nom proekte jazykoznanija)." Izvestija Rossijskoj akademii nauk. Serija literatury i jazyka 60.5 (2001): 3-13.
  22. Kirişçioğlu, M. F. (2015). TÜRKÇEDE FİİLDEN İSİM YAPMA EKİ -P . Dil Araştırmaları, 9 (17) , 7-17 .
  23. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Conceptual Metaphor in Everyday Language. The Journal of Philosophy, 77(8), 453–486. https://doi.org/10.2307/2025464 DOI: https://doi.org/10.2307/2025464
  24. Levitskaja A.P. Nekotorye spornye voprosy teorii predloga [Tekst] / A.P. Levickaja // Funkcionirovanie jazykovyh edinic: Sb.nauchn.trudov. — Voronezh: VorGU, 1990. — S.120-125.
  25. Talmy, L. (1988). Force dynamics in language and cognition. Cognitive Science, 12(1), 49–100. https://doi.org/10.1207/s15516709cog1201_2 DOI: https://doi.org/10.1207/s15516709cog1201_2
  26. Li Yong-Song. Türk Dillerinde Sontakılar. İstanbul: Kebikeç, 2004.
  27. L'vova Je.L., Dremov V.A., Aksjanova T.A. i dr. Tjurki taezhnogo Prichulym'ja. Populjacija i jetnos. Je.L. L'vova, V.A. Dremov, G.A. Aksjanova i dr. Tomsk: Izd-vo Tom. un-ta, 1991. 246 s.
  28. Menovshhikov G.L. O dvuh aspektah vyrazhenija prostranstvennyh otnoshenij v aleutskom jazyke. Jazyki i toponimija Sibiri, Tomsk, 1976, vyp.2. s.5–13.
  29. Menges, Karl. H. The Turkic Languages and Peoples, An Introduction to. Turkic Studies. Wiesbaden, Harrasso witz, 1968
  30. Hjelmslev Louis. La Categorie Des Cas : Etude De Grammaire Generale. 2nd rev ed. Fink 1972.
  31. Plungjan V.A. Vvedenie v grammaticheskuju semantiku. Grammaticheskie znachenija i grammaticheskie sistemy jazykov mira. Uchebnik. M.: RGGU, 2011. 672 s.
  32. Reformatskij 1973 — Reformatskij A.A. Termin kak chlen leksicheskojsistemy jazyka // Problemy strukturnoj lingvistiki 1972. M., 1973.
  33. Reformatskij A.A. Vvedenie v jazykoznanie. M.: Gosudarstvennoe uchebno-pedagogicheskoe izd-vo ministerstva prosveshhenija RSFSR, 1955.
  34. Seo, Tae Lyong. “The Relation between the Postpositions and the Endings in Korean.” (2006).
  35. Serebrennikov, B.A. Istoricheskaja morfologija permskih jazykov. M.: Izd-vo AN SSSR, 1963. 390 s.
  36. Şçerbak, A. M. (1980), Oçerki po sravnitel’noy morfoloii tyurskih yazıkov (Glagol), Leningrad.
  37. Sinor, D. (1991) Considerations on the Terms for “North” İn the Altaic Languages. Altaica Osloensia. Proceedings from the 32nd Meeting of the Permanent International Altaistic Conference, Oslo, June 12-16, 1989. Edited by Bernt Brendemoen. ISBN 82-00-07760-8.
  38. Tekin, Ş. “Eski Türkçe”, Türk Dünyası El Kitabı, C.II, Ankara, s. 69– 120. 1992.
  39. Vámbéry, H. (1878), Etymologisches Wörterbuch der turko-tatarischen Sprachen. Ein Versuch zur Darste
  40. Vinogradov V.B.- Russkij jazyk. M. 1947.