Dellâlzade İsmail Efendi’nin Buselik Eserlerinin Tarihsel Süreçteki Buselik Makamı Anlatımları ile Karşılaştırılması

Dellâlzâde İsmail Efendi’nin, Dârül-Elhan arşivinde bulunan Buselik eserleri esas alınarak makamların seyir karakteristiklerinin ortaya çıkarılmasını sağlamak, Dellâlzâde’nin makam seyri anlayışının, makam öğretimine yönelik yapılan çalışmalara nasıl etki sağlayacağını tespit edebilmek amacıyla yapılan bu araştırmada; nitel araştırma yöntemlerinden durum saptamaya yönelik doküman incelenmesi ya da diğer bir ifadeyle doküman analizi kullanılmıştır.

Araştırmada Dellâlzâde İsmail Efendi’nin Dârül-elhan Arşivinde bulunan Buselik eserleri üzerinde makâm seyri incelemeleri yapılmış, incelenen eserlere göre yeni makâm seyri anlatımı geliştirilerek, bu anlatım çerçevesinde makam seyri örneği elde edilmeye çalışılmıştır. Eser incelemeleri sonucunda ortaya çıkarılan bulgular kuramsal çerçeve düzeninde yorumlanarak Dellâlzâde İsmail Efendi’nin makâm seyri anlayışı ortaya çıkartılmıştır.

Araştırmada elde edilen bulgulara göre; Dellâlzâde İsmail Efendi’nin Buselik bestelerindeki makâm anlayışı özelliğinin, makâm ve seyir kavramları açısından anlaşılmayan yönlerine yol göstereceği, eserlerdeki makâm işleniş şekillerinin makâmların hem anlaşılabilir hem de tanımlanabilir olmasına yarar sağlayacağı düşünülmektedir.

Dellâlzâde’nin kendi dönemi öncesindeki nazari anlayışlar çerçevesinde, makamlardaki perde kullanımlarının büyük oranda benzerlik gösterdiği, seyir ve başlangıç sesi bakımından ise farklılıklar gösterdiği tespit edilmiştir.

Kendi dönemi ve makam tarifleri ile eserlerin seyir özellikleri arasında bir mukayese yapıldığında ise kullanılan perdeler, seyir yapısı ve başlangıç sesleri bakımından bu dönemin makam tarifleri ile örtüşme sağlamadığı tespit edilmiştir.

In this research, which was carried out in order to reveal the navigational characteristics of the makams based on the Buselik works of Dellâlzâde İsmail Efendi in the Dârül-Elhan archive, and to determine how Dellâlzâde's understanding of maqam course would affect the studies on teaching maqam; One of the qualitative research methods, document analysis for determining the situation, or in other words, document analysis was used.

In the research, studies of Buselik works of Dellâlzâde İsmail Efendi in the Dârül-elhan Archive were made, a new maqam course narrative was developed according to the analyzed works, and an example of maqam course was tried to be obtained within the framework of this narrative. The findings revealed as a result of the work analysis were interpreted in the theoretical framework order and Dellâlzâde İsmail Efendi's understanding of the course of maqam was revealed.

According to the findings obtained in the research; It is thought that Dellâlzâde İsmail Efendi's feature of understanding of maqam in Buselik compositions will guide the aspects that are not understood in terms of the concepts of maqam and tone, and that the maqams in the works will help to make the maqams both understandable and identifiable.

Within the framework of Dellâlzâde's theoretical understandings before his own period, it has been determined that the use of pitches in makams is largely similar, but differs in terms of rhythm and introductory sound.

When a comparison is made between his own period and maqam descriptions and the navigating characteristics of the works, it has been determined that the frets used, the navigating structure and the initial sounds do not match the maqam descriptions of this period.