A Play Written on the Loss of Crete: Conquest of Crete 1080
Öz
Girit’in Kaybı Üzerine Yazılan Bir Piyes: Girit’in Fethi 1080
Tarihe yön veren olaylar ve şahsiyetler edebiyatçılara zengin bir kaynak oluşturur. Tarihte yaşanan tecrübeler daha sonraki dönemlerde edebi eserlere konu olarak yol göstericiliklerini sürdürürler. Bir yazar veya şair tarih bilinci oluşturmak, ders almak, manevi bünyeyi güçlendirmek ve korunaklı bir dönem eleştirisinde bulunmak gibi birkaç farklı amaçla tarihe yönelir. Selanikli Abdi Tevfik tarafından 1327/1911 tarihinde yazılan Girit’in Fethi 1080 adlı piyeste yazarın milletin manevi gücünü kuvvetlendirmek ve dönem eleştirisinde bulunmak için tarihi bir olayı ele aldığı görülür. Eserde işlenen konu hem yaşandığı dönemde hem de piyes olarak ortaya koyulduğu zamanda güncelliğini yitirmeyen Girit meselesidir. Vatan sevgisinin ve büyük fedakârlıklarla kazanılan vatan toprağının kaybedilemeyeceği düşüncesinin işlendiği eserde Namık Kemal’in Vatan Yahut Silistre (1873) adlı piyesinin etkisi görülmektedir. Girit, Osmanlı Devleti’nin Akdeniz’deki hâkimiyeti için stratejik bir öneme sahiptir. Ada’nın fethi yaklaşık yirmi beş yıl süren uzun ve zorlu bir mücadeleden sonra tamamlanmıştır. Piyeste Girit’in fethini tamamlayacak olan Kandiye kuşatması ele alınır. Eserde, geriye dönüşlerle kalenin alınışından yirmi beş yıl önceki Girit’e yapılan ilk seferler ve iki buçuk yıl önceki Kandiye önlerindeki mücadeleler anlatılır. Girit’in Fethi 1080 adlı eserin şimdiye kadar Latin harflerine aktarılmadığı görülmüştür. Kaynaklarda Selanikli Abdi Tevfik ve eserleri hakkında verilen bilgiler sınırlıdır. Bu çalışma ile Girit’in kaybını işleyen bu piyesi inceleyerek Türk edebiyatı tarihine bir nebze de olsa katkı sağlayabilmek amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler Selanikli Abdi Tevfik, Girit, Kandiye, tarih, piyes, vatan
Abstract
The events and people giving directions to the history have been of a rich source to the litterateurs. The experiences lived in the history continue to lead the way as a topic to the literary works in later periods. A writer or a poet faces towards the history with various purposes such as to create a sense of history, learn lessons, strengthen spiritual body, and criticize an era safely. In the play called The Conquest of Crete 1080 written by Abdi Tevfik of Thessaloniki in 1327/1911, it is seen that the writer embraces a historical event to elevate the spiritual power of his nation and to criticize a specific era. The topic covered in this literary work is the problem of Crete which had never lost its actuality both during the period when the event took place and when it was exhibited as a play. In this literary work in which patriotism and the idea that part of the fatherland annexed with great sacrifices should not be lost are covered, the impact of the play Fatherland or Silistria by Namık Kemal is quite visible. Crete had a strategical importance for the Ottoman Empire for its hegemony in the Mediterranean. The conquest of the island was completed after challenging fights that had lasted around twenty-five years. Candia siege which concluded the conquest of Crete is covered in the play. In the play, the first campaigns which took place twenty-five years before the invasion of the fortress with flashbacks and the fights on the borders of Candia two and half years ago are revealed. It has been seen that the play The Conquest of Crete 1080 had not been transcribed into the Latin Alphabet. There is limited information about Abdi Tevfik of Thessaloniki and his literary works in the sources. In this study, I have aimed at contributing to the history of Turkish literature to some extent by analyzing a play on the loss of Crete.
Keywords Abdi Tevfik of Thessaloniki, Crete, Candia, history, play, fatherland