Vol. 10 No. 68 (2022)

Research Article

Examples of Pomegranate Motif and Textile Applications in Turkish Culture

Published 2022-01-30

Cilt 10 Sayı 68 kapak

Öz

Türk Kültüründe Nar Motifi ve Tekstil Uygulamalarından Örnekler

Türk kültüründe meyveler önemli bir yer tutmaktadır. Kültür tarihimizdeki öneminin yanında esas ve mecazî anlamların meyvelere yüklenmiş olması, sanatta kullanılmalarına da yol açmıştır. Nar meyvesi şekil olarak dünyaya, taneleri insanlara, zarlarla ayrılması ise kıtalara benzetilmiştir. Ayrıca doğurganlık, bereket, zenginlik, saltanat, cennet gibi ikonografik anlamlar yüklenmiştir. Bu özelliklerinden dolayı, tarihte sevilerek süsleme motifi olarak; cami duvarlarında, evlerin tavanlarında, dolap kapaklarında, çinilerde, seramik ve bakır kaplarda, kumaşlarda, işlemelerde, mezar taşlarında, minyatürlerinde, tahta işlemeciliğinde, dini ve sivil mimari eserlerinde, kullanım eşyalarında iki boyutlu ve üç boyutlu süsleme unsuru olarak yerini almıştır. Bu motif sadece biçim güzelliğiyle değil tarihsel derinliğe sahip, anlam yoğunluğu efsanelere uzanan sembolik değerleriyle de bulunduğu süslemeyi daha da zenginleştirmiş ve Türk süsleme sanatında köklü bir geçmişe sahip olmuştur. Bu çalışmada, Türk kültürünün önemli motifleri arasında yer alan nar motifinin, ikonografik anlamları ve yüzyıllara göre tekstil uygulamalarındaki biçimsel değişiminin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu bağlamda nar motifi ile ilgili literatür taraması yapılmış, Türk kültüründeki yeri, önemi, ikonografik anlamları tespit edilmiş, tekstil uygulamaları incelenmiştir. Nar motifli tekstil uygulamaları ele alınırken tekstilin farklı türlerinden olmasına özen gösterilmiştir. 3 adedi müzelerde izin alınarak yerinde incelenirken, 10 adedi müzelerin çıkardığı kitaplardan ele alınmıştır. İncelemeler sırasında, eserlerin ayrıntılı fotoğrafları çekilmiş, değerlendirme formları aracılığıyla eser ile ilgili bilgiler elde edilmiştir. Tekstil eserlerinde yer alan nar motifleri procreate programı kullanılarak çizilmiştir .

Anahtar Kelimeler Türk kültürü, nar motifi, tekstil

Abstract

Fruits have an important place in Turkish culture. In addition to their importance in our cultural history, the fact that the main and figurative meanings are loaded on fruits has also led to their use in art. The pomegranate fruit has been compared to the world in shape, its seeds to people, and its separation by dice to continents. In addition, iconographic meanings such as fertility, abundance, wealth, sultanate, and paradise were loaded. Because of these features, it has been loved as an ornament motif in history; It has taken its place as a two-dimensional and three-dimensional decoration element on the walls of mosques, ceilings of houses, cabinet doors, tiles, ceramic and copper pots, fabrics, embroidery, tombstones, miniatures, woodwork, religious and civil architectural works, usage items. This motif has not only enriched the ornamentation with its beauty of form, but also with its symbolic values, which have historical depth and intensity of meaning, extending to legends, and has a deep-rooted history in Turkish ornament art. In this study, it is aimed to reveal the iconographic meanings of the pomegranate motif, which is among the important motifs of Turkish culture, and the stylistic change in textile applications according to centuries. In this context, a literature review about the pomegranate motif was made, its place in Turkish culture, its importance, iconographic meanings were determined, and textile applications were examined. While dealing with pomegranate motif textile applications, attention was paid to the different types of textiles. While 3 of them were examined on site by obtaining permission from the museums, 10 of them were taken from the books published by the museums. During the examinations, detailed photographs of the works were taken, and information about the work was obtained through evaluation forms. The pomegranate motifs on the textile works were drawn using the procreate program.

Keywords Turkish culture, pomegranate motif, textile

PDF (Turkish)

References

  1. Aktan, Coşkun Can.Tutar Hasan. “Bir Sosyal Sabit Sermaye Olarak Kültür”, Pazarlama ve İletişim Kültürü Dergisi, Cilt:6, Sayı:20, 2007, s.1-11.
  2. Aman, Fatih. “Bronislaw Malinowski’nin Kültür Teorisi”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt:21, Sayı:1, 2012, s.135-151.
  3. Anonim. Eski Türk Halılarından ve Kilimlerinden Örnekler, İstanbul: 1961
  4. Arık, Sibel. “Türk Dokumacılık Sanatında Nar Motifi,” Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, Cilt:6, Sayı:1, 2009, s. 583-593
  5. Atasoy, Nurhan. İpek Osmanlı Dokuma Sanatı, İstanbul: 2001
  6. Atasoy, Nurhan. Otağ-ı Hümayun, İstanbul: 2000
  7. Bilgi, Hülya. Çatma Kemha, İstanbul: 2000
  8. Bussaglı, Mario. Central Asian Painting, Geneva: 1978
  9. Çağlıtütüncigil, Ersel. “Urla (İzmir) Merkezdeki Cami Hazirelerinde Yer Alan Cami ve Manzara Tasvirli Mezar Taşları”, Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, Sayı:11, Ankara: 2013, s.91-103 DOI: https://doi.org/10.22520/tubaked.2013.0005
  10. Çaycı, Ahmet. Selçuklularda Egemenlik Sembolleri, İstanbul: 2008
  11. Çoruhlu, Yaşar. “Meyve Sunma Sahnelerinin Anlamı”, Meyve Kitabı, İstanbul: 2006, s. 4-19
  12. Dvori, Klovicevi Galejia. The Treasures Of The Ottoman Art, Zagreb: 1999
  13. Erbek, Mine. Çatalhöyük’ten Günümüze Anadolu Motifleri, Ankara: 2002
  14. Esin, Emel. Orta Asya’dan Osmanlı’ya Türk Sanatında İkonografik Metinler, İstanbul: 2004
  15. Giddens, A. Sosyoloji, Ankara: 2000. Ayraç Yayınları
  16. Gültekin, Eser, R. “Türklerde Bereket Sembolü Olarak Kullanılan Meyve Motifleri ve Mimaride Değerlendirilmesi”, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 3/5, Fall 2008, s. 9-31
  17. Harmancı, M.Esat. “Klasik Türk Şiirinde Üzüm”, Meyve Kitabı, İstanbul: 2006, s.108-127
  18. Karakurt, Deniz. Türk Söylence Sözlüğü, Türkiye: 2011
  19. Kaya, Mehmet Kenan, Yaşar Yılmaz, Sara Boynak, Vahide Gezgör. Milli Saraylar Koleksiyonunda Hereke Dokumaları ve Halıları, İstanbul: 1999
  20. Kervan, Gülseren, Önel Lütfi. Konya Müzesi Halı Kataloğu, Konya: 2012
  21. Kurt, Halil, Şahin Güven. “Bir Ziraat Coğrafyası Çalışması: Türkiye’de Nar (Punica Granatum L.) Tarımı,” Marmara Coğrafya Dergisi, Sayı: 27, İstanbul: 2013, s.551-574
  22. Küçükaşçı, Mustafa S. “Ortaçağda Meyve Sembolizmi”, Meyve Kitabı, İstanbul: 2006, s.545-559
  23. Tansuğ, Sabiha. “Doğumdan Ölüme Anadolu’da Meyvelerin Dili,” Türkiyemiz Kültür ve Sanat Dergisi, Yıl:21, Sayı:64, İstanbul: 1991, s.56-61
  24. Taşkale, Faruk. 2. Uluslararası Avrasya Türk Sanatları Kongresi Nar Sergisi, İstanbul: 2015
  25. Tosun, Necdet. “Tasavvufta Meyve”, Meyve Kitabı, İstanbul: 2006, s. 55-66
  26. Oğuz, Tarcan. Yatağanın Dünü-Bugünü, Yatağan: 1999
  27. Onur, Caner. “Nar”, Derim, Cilt:5, Sayı:4, Antalya: 1988
  28. Ögel, Bahaeddin. Türk Kültür Tarihine Giriş Türklerde Köy ve Şehir Hayatı, Cilt:2, Ankara: 2000
  29. Öztoprak, Nihat. “Meyve ile İlgili Adetler”, Meyve Kitabı, İstanbul: 2006, s. 564-578
  30. Yılmaz, Cenap. Nar, İstanbul: 2007
  31. www.incil.info; 20.02.2021
  32. Mesut Suna. İnşaat Mühendisi, Kula Belediyesi, Görüşme Tarihi: 01. 04. 2017