The Effect of Dadaism in Mümtaz Zeki Taskin's Poems
Öz
Mümtaz Zeki Taşkın’ın Şiirlerinde Dadaizm Etkisi
Sanat akımları, toplumların siyasi ve sosyal koşullarına, içinde bulundukları zamana, sanatın kendi dinamikleri ile geçirdiği değişim süreçlerine göre farklı şekillerde etkilerini gösterir. Bu akımlardan biri de 1916-1920 yılları arasında Birinci Dünya Savaşı’nın yarattığı yıkım, yoğunlaşan sanayileşme, sınıfsal ayrımın belirginleşmesi, şehirleşme gibi olgu ve pratiklere tepki duyan sanatçıların hayat – sanat - anlam arasındaki ilişkiyi belirsizleştirdiği Dadaizm’dir. Her türlü kuralın, anlayışın reddine dayanan Dadaizm, sanatı da inkâr edecek kadar marjinal bir tutum sergilediği için yıkıcı bir akım olarak görülür. Dadaizm Türk edebiyatında etkisini bireysel yönelişler çerçevesinde, topyekun benimseme yerine etkilenmeler bağlamında göstermiş ve yerleşik, benimsenmiş bir akım haline hale gelememiştir. Mümtaz Zeki Taşkın (1915-2001), bireysel yönelişler bağlamında Dadaizm’den etkilenen, bu etkiyi Alo Alo 1934 (1934) adlı kitabında toplanan şiirlerinde belirgin biçimde gösteren şairlerdendir. Taşkın’ın biçim ve öz açısından yenilikler içeren, avangart olarak kabul edilebilecek şiirleri, Dadaizm’den etkiler taşımakla birlikte yıkıcılık ve inkâr noktasında Batılı örneklerinden uzaktır. Bunun sebeplerinden biri Dadaizm’in Türk edebiyatında benimsenen bir akım olarak müesseseleşememesidir. Bu makalede öncelikle Dadaizm akımının ortaya çıkışı ve karakteristiği üzerinde durulacaktır. Bu akımın Türk edebiyatındaki izleri takip edildikten sonra Mümtaz Zeki Taşkın’ın bu etki bağlamında yazdığı şiirler değerlendirilecektir.
Anahtar Kelimeler Mümtaz Zeki Taşkın, şiir, dadaizm, sanat akımları, edebiyat
Abstract
Art movements show their effects in different ways according to the political and social conditions of societies, the time they are in, and the change processes that art undergoes with its own dynamics. One of these movements is Dadaism, in which artists reacted to phenomena and practices such as the destruction caused by the First World War, intensifying industrialization, the clarification of class distinctions, and urbanization between 1916 and 1920, and obscured the relationship between life, art and meaning. Dadaism, which is based on the rejection of all kinds of rules and understanding, is seen as a destructive movement because it has such a marginal attitude to deny art as well. Dadaism has shown its effect in Turkish literature within the framework of individual orientations, in the context of influences rather than total adoption, and has not become a settled and adopted trend. Mümtaz Zeki Taşkın (1915-2001) is one of the poets who was influenced by Dadaism in the context of individual orientations and showed this effect clearly in his poems collected in his book Alo Alo 1934 (1934). Taşkın's poems, which contain innovations in terms of form and substance and can be considered as avant-garde, are far from Western examples in terms of destructiveness and denial, although they have influences from Dadaism. One of the reasons for this is that Dadaism could not be institutionalized as a trend adopted in Turkish literature. In this article, first of all, the emergence and characteristics of Dadaism will be emphasized. After following the traces of this movement in Turkish literature, the poems written by Mümtaz Zeki Taşkın in the context of this effect will be evaluated.
Keywords Mümtaz Zeki Taşkın, Poetry, Dadaism, art movements, literature