A Prototype Analysis of Father (Every Age)
Öz
Çocukluktan Yetişkinliğe Baba Kavramı
Aile ve çocuk ebeveyn ilişkisi içinde önemli bir rolü olan “baba” kavramı tarihsel dönemler içerisinde birçok bilim alanına konu olmuştur. Araştırmanın amacı farklı gelişim dönemlerinde “baba” kavramanına ilişkin algıları ortaya koymaktır. Bu amaçla, baba kavramının yaş dönemlerine göre ne ifade ettiği prototip analizi yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırma nitel desende yürütülmüştür. Araştırmaya ilkokul (40), ortaokul (40), lise (40), üniversite (40), genç yetişkinlik (40), orta yaş (40) olmak üzere 240 katılımcı dâhil edilmiştir. Katılımcılara üzerinde bir kavramı ifade etmenin örnekle somutlaştırıldığı ve baba kavramının ne anlam ifade ettiğinin sorulduğu bir forma kavramın kendileri için ne anlam ifade ettiği sorulmuştur. Elde edilen verilerin analizi için “Prototip Analiz Yöntemi” kullanılmıştır. Baba ile ilgili tanımlamalar frekanslar şeklinde cinsiyete ve gelişim dönemlerine göre sınıflandırılarak ve yüzdelikleri hesaplanarak en çok tekrarlanandan en az tekrarlanana doğru sıralanmış ve tablo halinde sunulmuştur. İlkokul döneminde baba daha çok, sevgi, maddi ihtiyaçları karşılayan, şefkat, kızgınlık, saygı kaynağı gibi kavramlarla tanımlanırken; ortaokul dönemindeki katılımcılar evin direği, sevgi, mutluluk, para, fedakâr, şeklinde tanımlamışlardır. Lise dönemindeki katılımcılar babayı evi geçindiren, koruyucu, evin direği, sevgi, destek; üniversite dönemindeki katılıcımlar babayı koruyucu, dayanak, mutluluk kaynağı, güven, fedakârlık, şeklinde tanımlamışlardır. Genç yetişkinlik dönemindeki katılımcılar babayı daha çok; güven, koruyucu, otorite, fedakâr, yol gösterici, şeklinde tanımlarken; orta yaş dönemindeki katılımcılar ise babayı daha çok; destek olan, aile reisi, koruyan, sevgi, otorite, şeklinde ifadeler kullanarak tanımlamışlardır. Özetle ilkokul döneminde baba en çok sevgi unsuru, ortaokul döneminde evin diğeri, lise döneminde evi geçindiren kişi, üniversite döneminde koruyucu, genç yetişkinlik döneminde güven veren ve son orta yaş döneminde destek olan kişi olarak algılanmaktadır. Bu sonuç göstermektedir ki babaya dair algı ve atıflar yaşa göre ve zamanla farklılaşmaktadır.
Anahtar Kelimeler Baba, gelişim dönemleri, aile, prototip analiz
Abstract
The concept of “father”, which has an important role in the family and parents child relationship, has been the subject of many science fields in historical periods. In this research, what the concept of father means according to the age periods was determined by the prototype analysis method. The research was carried out in a qualitative pattern. 241 participants including primary school (40), middle school (40), high school (40), university (40), young adulthood (40), middle age (40) were included in the research. Participants were asked what meant of father to them in a form where expressing a concept was embodied with the example and asked what the meaning of the father meant. “Prototype Analysis Method” was used to analyze the obtained data. The definitions related to the father are classified according to gender and developmental stages in the form of frequencies, and their percentages are listed from the most repeated to the least repeated and shown in a table. During the primary school, paticipants define fathers as love, meeting financial needs, compassion, anger, respect; The participants in the middle school period defined the head of the household, love, happiness, money, altruist. Participants in the high school period defined the father as a protector, the head of the household, love, support, and the university period as a protector, support, source of happiness, trust, sacrifice. Participants in young adulthood define fathers; trust, protector, authority, self-sacrificing, guiding; middle age participants define fathers; such as support,, head of the household,, protector, love, authority. Descriptions about the father were discussed in the light of the literature by developmental stages and gender.
Keywords Father, developmental stages, family, prototype analysis