Vol. 9 No. 56 (2021)

Research Article

Women and Narrative in Turkish Cinema: From Arım, Balım, Peteğim to on Kadın

Published 2021-01-30

Cilt 9 Sayı 56 kapak

Öz

Türk Sinemasında Kadın ve Anlatı: Arım, Balım, Peteğim’den On Kadın’a

Bu çalışmada Türk sinemasında kadın temsilleri Yeşilçam dönemi (1960-1975) ve 1980 sonrası olmak üzere iki ayrı dönem halinde incelenmiştir. Çalışmada 1980’li yıllarda Türk sinemasında da etkisini gösteren ikinci dalga feminizmin etkisi ile daha gerçekçi ve ataerkil sistemi eleştiren kadın filmleri çekildiği düşüncesinden hareket edilmiştir. Bu bağlamda çalışmanın temel savı eril bakışla yazılan ve çekilen filmlerde kadın karakterlere daha az yer verildiği, daha az repliklerinin olduğu ve kadın karakterlerin erkek bakış açısının görmek istediği şekilde yansıtıldığı; öte yandan, kadın karakterleri merkezine oturtan filmlerde kadın karakterlerin daha çok sahnede göründüğü, daha çok repliklerinin olduğu ve anlatının yönlendiricisi olduğu şeklindedir. Bu amaçla Türkan Şoray’ın başrolde olduğu Arım, Balım, Peteğim (1970) ve On Kadın (1987) filmleri karşılaştırılmıştır. Her iki filme de kadın karakterlerin replik sayıları üzerinden içerik analizi uygulanmıştır. Ayrıca filmler sinopsisleri üzerinden karşılaştırılmıştır. Çalışmanın sonucunda On Kadın filminde kadın karakterlerin replik sayılarının çok daha fazla olduğu ve ekranda daha uzun süre görüldükleri sonucuna varılmıştır. Ayrıca, sinopsisler incelendiğinde On Kadın filminde karakterlerin anlatının merkezinde olduğu; Arım, Balım Peteğim filminde ise kadın karakterin anlam taşıyıcı olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler Kadın temsilleri, Türk sineması, içerik analizi, toplumsal cinsiyet

Abstract

In this study, the representation of women in Turkish cinema was examined in two separate periods, the Yeşilçam period (1960-1975) and the post-1980 period. The study is based on the idea that more realistic women's films criticizing the patriarchal system were shot with the effect of second wave feminism on Turkish cinema in the 1980s. In this context, the main argument of the study is that films written and shot with a masculine perspective include less female characters, fewer lines of female characters, and female characters were reflected according to male perspective. On the other hand, in the films that put female characters at the center, it is claimed that the female characters appear more on the screen, they have more lines and are the guides of the narrative. For this purpose, Arım, Balım, Peteğim (1970) and On Kadın (1987) films, Türkan Şoray is the leading actress in both, were compared. Content analysis was applied to both films based on the number of lines of female characters. In addition, films were compared over their synopses. As a result of the study, it was seen that the number of lines of the female characters in the movie On Kadın is much more and female characters are seen on the screen longer. Also, when the synopses are examined, it is seen that the characters in On Kadın are at the center of the narrative; in Arım, Balım, Peteğim, it was seen that the female character is the meaning carrier.

Keywords Women's representations, Turkish cinema, content analysis, gender

PDF (Turkish)

References

  1. Abisel, Nilgün. Türk Sineması Üzerine Yazılar, Ankara: İmge Kitabevi, 1994
  2. Abisel, Nilgün. “Yeşilçam Filmlerinde Kadının Temsilinde Kadına Yönelik Şiddet”, Televizyon, Kadın ve Şiddet, Der: Nur Betül Çelik, Ankara: Kiv, 2000, s.173-212.
  3. Asena, Duygu. Kadının Adı Yok. Afa Yayınları.1987
  4. Augustyn, A. and others. Women's Suffrage. Encyclopædia Britannica. https://www.britannica.com/topic/woman-suffrage, 202
  5. Büker, Seçil ve Uluyağcı, Canan. Yeşilçam’da Bir Sultan, İstanbul: Afa Yayınları, 1993
  6. Büker, Seçil. Film Ateşli Bir Öpüşmeyle Bitmiyor. Deniz Kandiyoti ve Ayşe Saktanber (Ed) Kültür Fragmanları: Türkiye’de Gündelik Hayat, İstanbul: Metis Yayınları, 2003, ss. 159-182
  7. Burkett, Elinor and Brunell, Laura. Feminism. Encyclopædia Britannica https://www.britannica.com/topic/feminism,2020
  8. Davidson, Rachel. First-Wave Feminism. Allen, M. (ed.) The SAGE Encyclopedia of Communication Research Methods. Thousand Oaks: SAGE Publications, 2018
  9. Dönmez-Colin, Gönül. Women, Islam and Cinema, London: Reaktion Books, London, 2004
  10. Dönmez‐Colin, Gönül. Women in Turkish Cinema: Their Presence and Absence as Images and as Image‐Makers, Third Text, 24:1, 2010, ss. 91-105
  11. Ekici, Aslı. 1980-1990 Arası Türk Sinemasında Kentsel Ailede Kadının Konumu, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Radyo Televizyon ve Sinema Anabilim dalı, 2007
  12. Esen, Şükran. 80’ler Türkiyesi’nde Sinema, İstanbul: Beta. 2000
  13. Gevher Öz, Gülden; Seçen, Devrim. Türk Sinemasında Kadının Temsil Sorununa Alternatif Bir Yöntemle Bakmak: Bechdel Test. Erciyes İletişim Dergisi 6 (1), 2019, ss. 467-486
  14. Güçhan, Gülseren. “Türk Sineması, Kadınlar, Kalpler ve Erkekler”, Süleyman Murat Dinçer (Ed) Türk Sineması Üzerine Düşünceler. Ankara: Doruk Yayınları, 1996, ss.31-48.
  15. Gosse V. Rethinking the New Left: An Interpretative History. New York: Palgrave Macmillan, https://doi.org/10.1007/978-1-4039-8014-4_11, 2005
  16. Kandiyoti, Deniz.Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar. Aksu Bora, Fevziye Sayılgan (Çev.) İstanbul: Metis Yayınları, 2000
  17. Kanlı, İzlem. 1980 Sonrası Türk Sinemasındaki Kadın Temsillerinin Kültürel-Politik Okuması, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Radyo, Televizyon ve Sinema Anabilim Dalı İletişim Bilimleri Bilim Dalı, Yayınlanmamış Doktora Tezi, 2011
  18. Mendizabal, Malen Gordoa. Fourth wave of feminism: from sisterhood and social networking towards a new citizenship?http://www.iisj.net/en/workshops/fourth-wave-feminism-sisterhood-and-social-networking-towards-new-citizenship, 2018
  19. Mulvey, Laura. “Görsel Haz ve Anlatı Sineması”. Nilgün Abisel (çev.). 25. Kare Sinema Dergisi. 21, 1997, ss. 44-58
  20. Özgüç, Agah. Ansiklopedik Türk Filmleri Sözlüğü (1914-2014). İstanbul. Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2014
  21. Özön, Nijat. Sinema Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1963
  22. Öztürk, S. Ruken. Sinemada Kadın Olmak: Sanat Filmlerinde Kadın İmgeleri. İstanbul: Alan, 2000
  23. Öztürk, S. Ruken. Sinemanın ‘Dişil’ Yüzü: Türkiye’de Kadın Yönetmenler. İstanbul: Om Yayınları, 2004
  24. Poster, Mark. Eleştirel Aile Kuramı. Çev., Hüseyin Tapınç, İstanbul: Ayrıntı, 1989
  25. Rampton, Martha. Four Waves of Feminism. Pacific University of Oregon. https://www.pacificu.edu/magazine/four-waves-feminism, 2015
  26. Scognamillo, Giovanni. Türk Sinema Tarihi, İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2010
  27. Siegel, Deborah. Sisterhood, Interrupted: From Radical Women to Grrls Gone Wild. New York: Palgrave Macmillan, 2007
  28. Şoray, Türkan. Sinemam ve Ben. İstanbul: NTV Yayınları, 2012
  29. Tekeli, Şirin. Kadınlar ve Siyasal-Toplumsal Hayat, İstanbul: Birikim Yayınları, 1982
  30. Tekeli, Şirin (Ed). Kadın Bakış Açısından 1980'ler Türkiye'sinde Kadınlar, İletişim Yayıncılık, 1995
  31. Tekeli, Şirin.Feminizmi Düşünmek. Fahri Aral (Ed). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2017
  32. Tunalı, Dilek. Batıdan Doğuya, Hollywood’dan Yeşilçam’a Melodram: Zihniyet ve Kültür Etkileşimleri Çerçevesinde Yeşilçam Melodramı’na Bakış. Ankara: Aşina Yayınları, 2006
  33. Uğur Tanrıöver, Hülya. Women as Film Directors in Turkish Cinema. European Journal of Women’s Studies, Vol. 24(4), 2017, ss. 321 –335