Analysis of Ahmet Yakupoğlu’s Illustrations Depicting Selected Poems Marked in Turkish Literature
Öz
Ahmet Yakupoğlu’nun Şiirleri Betimleyen İllüstrasyonlarının İncelenmesi
Ressam Ahmet Yakupoğlu (1920-2016), Kütahya’nın ünlü ressamlarından biri olarak, sadece resim yapmakla kalmamış, sanatçı kişiliğini minyatür sanatında eser vererek, müzehhip ve neyzen olarak da sürdürmüştür. Bu çok yönlü kişiliğinin izlerini gençlik yıllarından beri yaptığı eserlerinde görmek mümkündür. Onun çok yönlü bir sanatçı olduğunu gösteren kanıtlardan biri de Türk Edebiyatının bazı şiirlerine yaptığı illüstrasyonlardır. Ancak bugüne kadar bu illüstrasyonların herhangi bir araştırmaya konu edinildiği belirlenememiştir. Bu noktadan hareketle, Ahmet Yakupoğlu’nun Türk edebiyatının seçme şiirlerinin illüstrasyon tekniği ile betimlemelerini yaptığı “Şiirler” adlı defterini incelemek ve analiz etmek, bu araştırmanın amacını oluşturmuştur. Araştırmada nitel yöntemlerden biri olan döküman incelemesinden yararlanılmıştır. Bu kapsamda Yakupoğlu’nun “Şiirler” adlı defteri bir tarayıcı aracılığıyla taranmış, hem şiirlerin mısralarında yer alan ifadeler hem de illüstrasyonlar karşılaştırılarak incelenmiş, ayrıca resimlemede kullanılan teknik ve üslup, eser eleştirisi yöntemine göre analiz edilmiştir. Araştırmanın kavramsal çerçevesinde illüstrasyonun ne olduğu ve illüstrasyon türlerine değinilmiş, bulgular ve yorum kısmında ise şiirlerin görselleştirilmesine yönelik betimlenen 29 adet illüstrasyonun analizine yer verilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgulara göre, 1964 yılına kadar “Çalışel” soyadını kullanan Ahmet Yakupoğlu, tablolarını, kütüphanesini, adeta yaşayan bir müzeye dönüşmüş evini, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi’ne bağışlamış ve sanatçının araştırmaya konu olan söz konusu defterinin, bağışlanan bu eserler arasında yer aldığı görülmüştür. Yapılan incelemede, Yakupoğlu’nun “Şiirler” adlı defterindeki illüstrasyonlarının altında, imza olarak Çalışel soyadını kullandığı anlaşılmıştır. Elde edilen bir başka bulgu ise, bu defterin bugüne kadar hiç bir yerde sergilenmemiş ve görülmemiş olmasıdır. Ayrıca bir sanatçının iç dünyasının, seçtiği şiirlerin içeriği ve bu şiirlere yönelik olarak yapmış olduğu betimlemelerle yansıtmış olmasıdır. Aynı zamanda bir grafik tasarım ürünü olarak da incelenebilen defterin, tipografik düzen ve sayfa tasarımı açısından özgün ve anlamlı olduğu anlaşılmıştır. Doğa, kent sokakları ve manzara ressamı olarak bilinen Yakupoğlu’nun, “Şiirler” adlı defterindeki illistrasyonları ile bu özelliğini sürdürdüğü anlaşılmakla birlikte, figürlere de yer veren, metin içeriğini hem renk hem de mekan kavramını göz önüne bulundurarak romantik bir yaklaşımla betinlediği görülmüştür. Çağının ve günümüzün bilinen ve sürekli olarak anılan ressamlarından birisi olan Ahmet Yakupoğlu’nun sanatçı kişiliğinin izleri, yani resimlerindeki renkli ve çoşku dolu halinin, “Şiirler” adlı defterindeki illüstrasyonlarda yerini duygusallığa bıraktığı anlaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler Ahmet Yakupoğlu, illustrasyon, şiir defteri, sanatçı defteri, sanat
Abstract
The painter Ahmet Yakupoğlu (1920-2016), as one of the famous painters of Kütahya, did not only paint, but also continued his artist personality as an illuminator and a ney player, by giving works in miniature art. It is possible to see the traces of this versatile personality in the works he has made since his youth. One of the proofs that he is a versatile artist is the illustrations he made for selected poems of Turkish Literature. However, it has not been determined that these illustrations have been the subject of any research until today. From this point of view, to examine and analyze Ahmet Yakupoğlu’s book called “Poems”, in which the selected poems of Turkish literature are described with the illustration technique, constitute the purpose of this research. Document analysis, one of the qualitative methods, was used in the research. In this context, Yakupoğlu’s notebook called “Poems” was scanned with a hand scanner, both the expressions in the verses of the poems and the illustrations were analyzed by comparing, and the technique and style used in the illustration were analyzed according to the method of criticism. In the conceptual framework of the research, what the illustration is and the types of illustration were mentioned, and in the findings and interpretation section, the analysis of 29 illustrations for the visualization of poems was included. According to the findings of the study, Ahmet Yakupoğlu, who used the surname “Çalışel” until 1964, donated his paintings, his library, his house, which was transformed into a living museum, to Kütahya Dumlupınar University, and it was seen that the notebook was among these donated works. In the examination, it was understood that Yakupoğlu used the surname Çalışel as his signature under the illustrations in his book called “Poems”. Another finding is that this notebook has never been exhibited or seen anywhere until today. In addition, the inner world of an artist reflected the content of the poems he chose and the descriptions he made for these poems. It is understood that the notebook, which can also be examined as a graphic design product, is unique and meaningful in terms of typographic layout and page design. Yakupoğlu, known as a nature, city streets and landscape painter, maintains this feature with his illusions in his book “Poems”, although it is seen that he also includes figures and describes the text content with a romantic approach, considering both the color and the concept of space. It has been understood that the traces of the artist personality of Ahmet Yakupoğlu, who is one of the known and constantly remembered painters of the age and today, that is, his colorful and enthusiastic state in his paintings, left its place to emotionalism in the illustrations in his book “Poems”.
Keywords Ahmet Yakupoğlu, illustration, poetry notebook, artist’s notebook, art