Fire in Turkish Culture: A Brief Evaluation on the Axis of Proverbs, Behaviours and Beliefs
Öz
Türk Kültüründe Ateş: Söz, Davranış ve İnançlar Ekseninde Kısa Bir Değerlendirme
Eski Türklerin inançları, gündelik yaşamlarını da şekillendirmiştir. Evren ve kainata bakış açıları onların dünya modelini, teşkilatlanmalarını, aile yapılarını, ruhsal durumlarını, tutum ve davranışlarını da etkilemiş ve bu etki neticesinde de kendilerine has kültür oluşmuştur. Türkler evreni üç aşamada görmüşlerdir. Buna göre, gökyüzü-yeryüzü ve yeraltında bulunan bütün canlı-cansız varlıkların da kendilerine ait ruhlarının olduğuna inanmış ve onlara saygı duymuşlardır Bu inanç neticesinde de kozmolojik, kozmogonik ve eskatolojik mitler ortaya çıkmıştır. Türklerin gündelik yaşamlarını da etkileyen bu inanç çerçevesinde incelenen ateş iyesi, yeryüzü ruhlarından olup aynı zamanda kozmik bağlantısı da bulunmaktadır. Eski Türklerden günümüze gelen ateş kültünün beraberinde onun etkisiyle değişen, dönüşen tutum, davranış, söz ve geleneklerin değerlendirilmesi ve Türklerde kutsal kabul edilen ateşin bunlara etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır.
Anahtar Kelimeler Ateş kültü, kozmoloji, kozmogoni, yer-sub (yeryüzü), kutupyıldızı
Abstract
The beliefs of the ancient Turks also shaped their daily lives. Their perspectives on the universe also affected their world model, organization, family structures, mental states, attitudes and behaviors, and as a result of this effect, a unique Turkish culture was formed. Turks saw the universe in three stages. Accordingly, they believed and respected all living and non-living beings in the sky, earth and underground that they also had souls of their own. As a result of this belief, cosmological, cosmogonic and eschatological myths have emerged. The fire spirit, studied within the framework of this belief that affects the daily lives of Turks, is one of the spirits of the earth and also has a cosmic connection. It is aimed to evaluate the attitudes, behaviors, words and traditions that have changed and transformed with the effect of the fire cult from the ancient Turks. It is also aimed to examine the effect of fire, which is considered sacred in the Turks, on them.
Keywords Fire cult, cosmology, cosmogony, yer-sub (earth), Pole star