A Research on “Cold Semse” Leather Bindings in Kutahya Vahit Pasa Manuscript Library
Öz
Kütahya Vahit Paşa Yazma Eser Kütüphanesinde Bulunan “Soğuk Şemse” Ciltlerin İncelenmesi
Yazma eser ciltlerinin üzerinde görülen güneş biçimindeki süsleme motifi “Şemse” olarak adlandırılmaktadır. Yazma eser ciltlerinde görülen şemseler; şemse uygulama teknikleri ve şemselerde kullanılan motif özelliklerine göre farklılıklar göstermekte ve farklı isimlerle anılmaktadır. Bu çalışmaya konu oluşturan ve yazma eser ciltlerinde görülen “soğuk şemse” tekniği; “hazırlanan şemse kalıbının yaldız kullanılmadan doğrudan doğruya cildin üzerine basılması” suretiyle yapılan ve Türk cilt sanatında oldukça fazla uygulanmış olan bir şemse tekniğidir. Bu çalışma, Kütahya ilinde bulunan T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Vahit Paşa Yazma Eser Kütüphanesinde yürütülmüştür. Çalışma kapsamında söz konusu kütüphanede bulunan, Türk cilt sanatı ve Türk süsleme sanatı açısından oldukça önemli bir yeri ve değeri olan ve günümüzden asırlar öncesine uzanan geçmişi ile milli miras niteliği taşıyan yazma eser ciltleri üzerinde çalışılmıştır. Araştırma sürecinde “soğuk şemse” tekniği uygulanarak süslenmiş olan yazma eser ciltleri; ciltlerin yapımında ve süslenmesinde kullanılan malzeme, ciltler üzerinde uygulanan şemse teknikleri, şemseler içerisinde uygulanan motif ve kompozisyon özellikleri ve ciltler üzerinde uygulanan süsleme teknikleri gibi niteliksel özellikleri açısından ayrıntılı bir şekilde incelenmiş toplam 8 adet yazma eser cildi, fotoğrafları ile belgelenerek tanıtılmaya çalışılmıştır. Ayrıca, söz konusu yazma eserlerin; kapsam, ait oldukları dönemler ve eser isimleri gibi niteliksel özelliklerine ilişkin bilgiler, Yazma Eserler Kurumu arşiv envanterlerinde bulunan veriler esas alınarak düzenlenmiş ve açıklanmıştır. Yazma eserleri kaplayan deri cilt kapaklarının ne zaman yapıldığına ve yazma eserlerin ne zaman ciltlendiğine ilişkin kesin bir tarih bilgisi mevcut olmamakla birlikte çalışma kapsamında değinilen tarihlendirme bilgileri, sadece künyesi verilen yazma eserlerin ait oldukları dönemlere işaret etmektedir.
Anahtar Kelimeler Türk Cilt Sanatı, “Şemse”, “Soğuk Şemse”, Deri Cilt, Yazma Eser
Abstract
The sun formed ornament motif on the manuscripts is called “Şemse”. “Şemse” in manuscript bindings differs according to application techniques and motif types and is called with different names. “Cold Şemse” technique investigated in this study has been applied intensively until 15th century in Turkish binding art “by pressing the prepared şemse mold directly onto the skin without using gilding”. This study was conducted in Vahit Paşa Manuscript Library, Ministry of Culture and Tourism of Republic of Turkey. Within the scope of research, the manuscripts, which have a very important value in terms of Turkish binding art and Turkish decorative art, and which have the characteristics of a national heritage with a history dating back to centuries, have been studied. During the research process, the manuscripts ornamented with the “Cold Şemse” technique were examined in detail in terms of qualitative features such as materials used in the construction and decoration of the binders, applied Şemse techniques, motifs and composition characteristics in technique and applied ornamental techniques. A total of 8 manuscripts were tried to be introduced and documented with photographs. Information about the qualitative features of these manuscripts such as the period they belong to and their names were arranged and explained based on archives of Manuscript Institution of Turkey, Ministry of Culture and Tourism of Republic of Turkey. Although there is no precise date information about when leather binding covers are made and binding date, the dating information mentioned within the scope of the study refers only to the periods in which the manuscripts belong to.
Keywords Turkish Binding Art, “Şemse”, “Cold Şemse”, Leather Binding, Manuscript