Vol. 6 No. 29 (2018)

Research Article

Turkish Dialects in Macedonia: The Past and the Present Status

Published 2018-10-29

Cilt 6 Sayı 29 kapak

Öz

Makedonya Türk Ağızları: Geçmişi ve Bugünkü Durumu

Rumeli Türk ağızları, Anadolu ağızlarının bir parçası olarak kabul edilse de, artık tamamen bağımsız bir gelişme göstermektedir. Gyula Németh’in Rumeli Türk ağızlarının sınıflandırmasına göre, Makedonya Türk ağızları Batı Rumeli ağızları arasında yer almaktadır. Çalışmada Makedonya Türk ağızlarının özellikleri 16. yüzyılda Pietro Lupis Valentiano’nun 1520 yılında yayımladığı tahmin edilen “Opera Nova de M. Pietro Lvpis Valentiano La qual insegna a parlare Turchesco” adlı eserinden başlayarak, Alpay İgçi’nin“17. Yüzyılda Batı Rumeli Türkçesinin Özellikleri” adlı doktora tezi, 19. yüzyıla ait Görgi Pulevski’nin 1873 ve 1875 yıllarında çıkardığı“Dört Dilli Sözlük” ve“Üç Dilli Sözlük” adlı sözlükleri ve günümüzde yaşayan ağızların durumuna kadar incelenmiştir.16. yüzyıldan bugüne kadar Makedonya Türk ağızlarının özelliklerinde çok az değişim olduğu sonucuna varılmıştır..

Anahtar Kelimeler Makedonya Türk ağızları, Rumeli, ağızları, fonetik, morfoloji

Abstract

Although the Turkish dialects of Rumelia are considered as part of the Anatolian dialects, they are now completely independent. According to the classification of the Turkish dialects of Rumilia by Gyula Németh, the Turkish dialects of Macedonia are considered a part of the Western Rumelian dialects. In this paper, the characteristics of the Turkish dialects of Macedonia are discussed starting from the 16th century work “Opera Nova de M. Pietro Lvpis Valentiano La qual insegna a parlare Turchesco” by Pietro Lupis Valentiano and estimated publishing date of 1520, then with the PhD thesis of Alpay İğci entitled as “The Characteristics of Western Rumelian Turkish in the 17th Century”, 19th century dictionaries of Gorgji Pulevski entitled as “Dictionary of Four Languages” and “Dictonary of Three Languages” published in 1873 and 1875 respectively, up to the modern day status. It has been concluded that from 16th century to the present, there are very few changes in the characteristics of the Macedonian Turkish dialects.

Keywords Macedonian Turkish dialects, Rumelia, dialects, phonetics, morphology

PDF (Turkish)

References

  1. Ахмед, Октај. (1997). Некои калки во јазикот на Турците во Република Македонија навлезени преку македонскиот јазик. Трет научен собир на млади македонисти - Зборник на трудови. Скопје: Филолошки факултет, 389-398.
  2. Ахмед, Октај. (2001). Фонетски и лексички карактеристики на турскиот говор во Ресен и ресенско. Необјавена магистерска теза. Скопје: Филолошки факултет“Блаже Конески”.
  3. Ахмед, Октај. (2004). Морфосинтакса на турските говори од Охридско-Преспанскиот регион. Необјавена докторска дисертација. Скопје: Филолошки факултет „Блаже Конески“.
  4. Ahmed, Oktay. (2006a). Makedonya’nın Ohri-Prespa Yöresi Türk Ağızlarında Kipler. Büyük Türk Dili Kurultayı, 26-27 Eylül 2006. Ankara: Bilkent Üniversitesi.
  5. Ahmed, Oktay. (2006b). Makedonya’nın Ohri-Prespa Yöresinde Konuşulan Türk Ağızlarında Eklerin Varyantları. I. Uluslararası Türk Dünyası Kültür Kurultayı (9-15 Nisan 2006) - Bildiri Kitabı, Cilt I. İzmir: Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü, 31-42.
  6. Ahmed, Oktay. (2008). Güneybatı Makedonya Türk Ağızlarında Çekimsiz Fiillere Genel Bir Bakış. III. Uluslararası Büyük Türk Dili Kurultayı (25-28 Eylül 2008) - Bildiri Kitabı. Lefke Avrupa Üniversitesi Yayınları, KKTC, 405-412.
  7. Ahmed, Oktay. (2009). 1875’te Türkçenin Makedoncaya Olan Etkisi: G. Pulevski’nin “Üç Dilli Sözlük”ü. Uluslararası “Türkçe’nin Balkan Dilleri Üzerine Etkisi” Sempozyumu Bildirileri, 29 Mayıs 2009, Üsküp, 103-108.
  8. Ахмед, Октај. (2012). Третосложниот и дистинктивниот акцент во турските говори од Охридско-Преспанскиот регион. Годишен зборник 2012. Филолошки факултет, Универзитет „Гоце Делчев“ - Штип, 175-182.
  9. Ahmed, Oktay. (2012a). Pulevski’nin Sözlüklerinden Hareketle XIX. Yüzyıl Makedonya Türkçesinin Bazı Ses Özellikleri. (Basılmamış bildiri). VII. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, 24-28 Eylül 2012, Ankara.
  10. Ahmed, Oktay. (2012b). Makedonya Türk Ağızlarında İki Sesin Durumu Üzerine: “Ö” Ünlüsü ve “H” Ünsüzü. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 1(2), 15-26.
  11. Ahmed, Oktay. (2012c). Pulevski’nin Sözlüklerinden Hareketle XIX. Yüzyıl Makedonya Türkçesinin Bazı Ses Özellikleri. VII. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, 22-28.09.2012. Türk Dil Kurumu, Ankara.
  12. Ahmed, Oktay. (2012ç). Resne ve Yöresi Türk Ağızlarında Ünsüzlerin Kalın ve İnce Varyantlarının Kullanımı. III. Uluslararası Balkanlarda Türk Varlığı Sempozyumu Bildirileri (10-12 Mayıs 2012), Cilt I. Manisa: Celâl Bayar Üniversitesi, 21-26.
  13. Ahmed, Oktay. (2014a). Üsküp Türk Ağzında Kip Ekleri. TÜRÜK - Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 2(4), 1-36. DOI: https://doi.org/10.12992/TURUK138
  14. Ahmed, Oktay. (2014b). Makedonya Türk Ağızlarında Şimdiki ve Geniş Zamanın Bugünkü Morfolojik Durumu. İDİL - Sanat ve Dil Dergisi, 3(14), 1-11. DOI: https://doi.org/10.7816/idil-03-14-01
  15. Ахмед, Октај. (2014). Зборовните групи во турските говори од југозападна Македонија и влијанието на македонскиот јазик врз нив. Романистика и балканистика - Зборник на трудови во чест на проф. д-р Петар Атанасов по повод 75 години од животот. Скопје: Филолошки факултет „Блаже Конески“, 47-62.
  16. Ahmed, Oktay. (2016). Copied Verbs in Turkish Dialects of Macedonia. Turcologica 110. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 9-18. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvc770dc.7
  17. Akalın, Şükrü Haluk. (2002). Makedonya’da Eğitim Dili Olarak Türkçe. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 13(13).
  18. Алил, Севин. (2000). Турскиот говор во Радовиш и радовишко. Необјавена магистерска теза. Скопје: Филолошки факултет “Блаже Конески”.
  19. Banguoğlu, Tahsin. (1977). Anadolu ve Rumeli Ağızları. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, C. 1, İstanbul: Dergâh Yayınları, 132-134.
  20. Banguoğlu, Tahsin. (1986). Türkçenin Grameri. Ankara: TDK.
  21. Boz, Erdoğan. (2003). Makedonya ve Kosova Türk Atasözleri ve Deyimlerinde Ünlü Olayları. Afyon Kocatepe Üniversitesi - Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 1-12.
  22. Caferoğlu, Ahmet. (1959). Die anatolischen und rumelischen Dialekte. Philologicae Turcicae Fundamenta, Vol. I, Wiesbaden, 239-260).
  23. Caferoğlu, Ahmet. (1960). Anadolu ve Rumeli Ağızları Araştırmalarının Bugünkü Durumu, VIII. Türk Dil Kurultayında Okunan Bilimsel Bildiriler 1957, Ankara: TDK, 65-70.
  24. Државен завод за статистика. (2005). Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Македонија, 2002 (Дефинитивни податоци, книга XIII). Скопје.
  25. Friedman, Victor. (1982). Balkanology and Turcology: West Rumelian Turkish in Yugoslavia as Reflected in Prescriptive Grammar. Studies in Slavic and General Linguistics, 2, 1-77. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004653948_002
  26. Friedman, Victor. (2002). Makedonia ve Civar Bölgelerde Balkan Türkçesi / Balkan Turkish in Macedonia and Adjacent Areas. Türkler Vol. 20: Türk Topluluklar / The Turks, Vol. 6: Turkish World, ed. by Hasan Celâl Güzel et al.. Ankara: Yeni Türkiye. 2002. 455-463 / 609-616. [published simulataneously in Turkish and English].
  27. Gülsevin, Gürer. (2009). Rumeli Türkçesi Çerçevesinde Türk ve Balkan Dillerinin Etkileşimi. Turkish Studies, 4(8), 48-64. DOI: https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.937
  28. Gunşen, Ahmet. (2010). Rumeli Ağızlarının Söz Dizimi Üzerine - I (Makedonya ve Kosova Türk Ağızları Örneği). Turkish Studies, 5(1), 462-494.
  29. Gunşen, Ahmet. (2012). Balkan Türk Ağızlarının Tasnifleri Üzerine Bir Değerlendirme. Turkish Studies, 7(4), 111-129.
  30. Hamzaoğlu, Yusuf. (2010). Balkan Türklüğü I, II, III. Logos-A, Üsküp.
  31. Hasan, Hamdi. (1997). Makedonya ve Kosova Türklerince Kullanılan Atasözleri ve Deyimler. Ankara: TDK.
  32. Hazai, Georges. (1960). Beitrage zur Kenntnis der Turkischen Mundarten Mazedoniens, Rocznik Orientalityczny, XXII-2.
  33. Hazai, Georges. (1960). Rumeli Ağızlarının Tarihi Üzerine, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, 1960. Ankara: TDK, 205-211.
  34. Hazai, Georges. (1964). Rumeli Ağızları Tarihinin İki Kaynağı Üzerine, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, 1963. Ankara: TDK, 117-120.
  35. Hazai, Georges. (1971). Anadolu ve Rumeli Ağızlarının Tasnifi Üzerine, Voprosi Tyurkologi, Baku: Akademika AN Azerbaycan SSR, 84-86.
  36. Ибрахим, Назим. (2007). Турскиот говор во Валандово. Необјавена докторска дисертација. Скопје: Филолошки факултет “Блаже Конески”.
  37. İğci, Alpay. (2011). Balkan Ağızlarında Farklı Bir Fiil Çatısı. Turkish Studies, 6(1), 1258-1267.
  38. İğci, Alpay. (2013). Batı Rumeli Türkçesinde İki Ünlü Arasında /G/ ve /İ/. Turkish Studies, 8(9), 1715-1728. DOI: https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.5194
  39. İğci, Alpay. (2014). 17. Yüzyılda Batı Rumeli Türkçesinin Özellikleri. Yayımlanmamış doktora tezi. Ege Üniversitesi.
  40. Иналџик, Халил. (1974). Османско царство: Класично доба 1300-1600. Београд: Српска књижевна задруга.
  41. Јашар-Настева, Оливера. (2001). Турските лексички елементи во македонскиот јазик. Скопје: Институт за македонски јазик “Крсте Мисирков”.
  42. Kowalski, Tadeusz. (1926). Osmanisch-türkische Volkslieder aus Mazedonien. Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes, Vol. 33, 166-231.
  43. Kowalski, Tadeusz. (1933). Les Turcs et la langue turque de la Bulgarie du Nord-Est (Vol. 16). Gebethner & Wolff in Komm.
  44. Kowalski, Tadeusz. (1934). Osmanisch-Turkische Dialekte, Enzyklopädie des Islam, IV. Leipzig: Leiden, 991-1011.
  45. Kúnos, Ignácz. (1896). Turkish Fairy Tales and Folk Tales, trans. RN Bain. New York: Frederick A. Stokes.
  46. Menz, Astrid. (2000). On Some Features of Rumelian Turkish Dialects. Türkçe’nin Ağızları Çalıştayı Bildirileri. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi, 99-106.
  47. Mollova, Mefküre. (1999). Balkanlarda Türk Ağızlarının Tasnifi, TDAY Belleten 1996, Ankara: TDK, 167-176.
  48. Németh, Gyula. (1981). Bulgaristan Türk Ağızlarının Sınıflandırılması Üzerine. TDAY Belleten, 1981, 113-167.
  49. Пулевски, Ђ. М. (1873). Речник от четири јазика: I. српско-албански - II.арбански-арнаутски - III. турски - IV. грчки. Београд.
  50. Пуљевски, Ђ. М. (1875). Речник от три језика: С. Македонски-Арбански-Турски (Lugat Üç Lisaniden: Misniymance-Arnaudçes ve S. Makedonluces) - књига II. Београд: Државна штампарија.
  51. Sezer, Önder. (2017). Rumeli Ağızlarında Ünsüz Benzeşmeleri. Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Dergisi - TüLED, 1, 49-72.
  52. Škaljić, Abdulah. (1966). Turcizmi u srpskohrvatskom jeziku. Sarajevo: Svjetlost.
  53. Tufan, Şirin. (2007). Language Convergence in Gostivar Turkish (Macedonia). (Unpublished PhD thesis). School of Languages, Linguistics and Cultures.
  54. Uygur, Ceyhun Vedat. (2013). Osmanlıca Metinlerde “Balkan Ağzı” İmlasına Dair Bir Değerlendirme. Uluslararası Dil ve Edebiyat Konferansı ‘Balkanlarda Türkçe’ Bildiri Kitabı II, Hëna e Plotë Beder Üniversitesi 14-16 Kasım 2013, Tiran, Arnavutluk.
  55. Yağmur, Ömer. (2015). Pietro Lupis Valentiano’nun İtalyanca-Türkçe Çeviri Yazılı Sözlüğünde Ses Olayları (1520-1527). FSM İlmi Araştırmalar - İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 6, 243-278. DOI: https://doi.org/10.16947/fsmiad.97135
  56. Yıldırım, Faruk. (2015). Türkiye Türkçesi ve Ağızlarında Devrik Dizim Üzerine. Prof. Dr. Mehmet Özmen Adına Sözdizimi Çalıştayı Bildirileri. Karahan Kitabevi, 235-252.
  57. Yusuf, Recep. (2006). Radoviç ve Çevresi Türk Ağzı (Ses Bilgisi). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara Üniversitesi – Sosyal Bilimler Enstitüsü.