Sublime and Uncanny as Fundamental Concepts of Gothic Aesthetics in Russian Literature
Öz
Rus Edebiyatında Gotik Estetiğin Temel Kavramları Olarak Yüce (Sublime) ve Tekinsiz (Unheimlich)
Bu çalışma, tarihçi ve yazar Nikolay Karamzin’in (1766-1826) Rus edebiyatında Gotik kurgunun ilk örneği olarak kabul edilen “Bornholm Adası /Ostrov Borngol’m” adlı öyküsünü, Gotik teorinin sanat felsefesi ve psikoloji alanındaki iki kuramsal kaynağı olan yüce (sublime) ve tekinsiz (unheimlich) kavramları aracılığıyla çözümlemeyi amaçlar. Gotik, İtalyan sanat tarihçi Giorgio Vasari (1511-1574) tarafından, Orta Çağ mimarisinin tipik örneklerini tanımlamak üzere olumsuz bir sıfat olarak kullanılmasından bu yana, estetik alanındaki çalışmalara konu olmuştur. İrlandalı düşünür Edmund Burke’ün (1729-1797) estetik görüşlerine ve Alman filozof Immanuel Kant’ın (1724-1804) estetik kavrayışına dayanan yüce (sublime) güzel olmadığı halde enginlik, devasalık, belirsizlik gibi nitelikleri haiz olduğundan haz uyandırır. Yüce, psikoloji alanında Sigmund Freud’un (1856-1939) “sır olarak kalması gerektiği halde ortaya çıkan” ve “yabancı olduğu için güvenilmez, uğursuz” sayılan şeyleri niteleyen tekinsiz (unheimlich) kavramı ile kesişerek, günümüzde başvurulduğu biçimiyle Gotik teori ve eleştirinin temelini oluşturmaktadır.
Anahtar Kelimeler Rus edebiyatı, Gotik, Karamzin, yüce, tekinsiz, estetik
Abstract
This study examines historian and author Nikolay Karamzin’s (1766-1826) tale “The Island of Bornholm”, which is considered to be the first example of Gothic fiction in Russian literature. Literary analysis of the text has been realized using concepts of the sublime and the uncanny, forming the two theoretical sources of Gothic theory in the fields of philosophy of art and psychology. Gothic has been the subject of aesthetics since it was used by Italian art historian Giorgio Vasari (1511-1574) as a pejorative adjective to describe the typical examples of medieval architecture. The sublime basing on the aesthetic conceptions of Irish philosopher Edmund Burke (1729-1797) and German philosopher Immanuel Kant (1724-1804) describes the thing that has qualities such as immensity, colossality or uncertainty though it is not traditionally beautiful. The sublime is the basis of Gothic theory and criticism as it is applied today, crossing with Sigmund Freud's (1856-1939) concept of the uncanny (unheimlich) in the field of psychology. The uncanny is the thing that ought to have remained hidden and secret, and yet comes to light. It refers something frightening and unreliable because not being familiar or not belonging to home.
Keywords Russian literature, Gothic, Karamzin, sublime, uncanny/unheimlich, aesthetics