Vol. 6 No. 23 (2018)

Research Article

Interpreting the Mosque Architecture

Published 2018-04-20

  • Meltem Özçakı Tekirdağ Namık Kemal University
Cilt 6 Sayı 23 kapak

Öz

Yorumlanan Cami Mimarisi

Camiler günümüzde belli bir biçime sahip olması gereken yapılar şeklinde değerlendirilmektedir. Dini ritüellerin zaman içinde değişmemesi; cami mimarisinin değişmesi yönünde bir isteğin olmaması; toplum yapısı, algısı, estetik beğenisinde süreklilik olması bunun nedenleridir. Ancak cami mimarisi, ilk cami yapısından itibaren değişim geçirmiştir. Farklı coğrafyalarda, iklim, kültürel yapı, yerel özellikler, geleneksel malzemeler, mevcut yapı kültürü bağlamında farklılıklar göstermiştir. Günümüzde ise özellikle ülkemizde 16. yüzyıl Osmanlı camilerinin mimarisi referans alınıp benzer nitelikte camiler inşa edilmektedir. Sayıca az olmakla birlikte modern şeklinde tanımlanan camiler de söz konusudur.Çalışmada amaçlanan, tarihi dönemde camilere kimlik kazandıran, anlam katan, aidiyet oluşturan yapılarının, biçimleniş şekillerinin, sahip oldukları özelliklerin, modern cami yapılarında ele alınma biçimlerinin irdelenmesidir. Çalışma kapsamında çağdaş cami kavramına odaklanılmaktadır. Çağdaş camilerin nitelikleri incelenmektedir. Konu örnekler üzerinden irdelenmektedir. Modern camileri tanımlayan özellikler, geleneksel camilerdeki ele alınma biçimleri ile birlikte değerlendirilmektedir. Söz konusu yapılar yakın çevre ile ilişkileri, üst örtü biçimleri, kubbe kullanımları, minarelerin biçimsel özellikleri, yalın ya da karmaşık düzenleri, iç ve dış mekânda süs öğelerinin varlığı, güncel yapı teknolojileri ve malzemelerinin kullanımı üzerinden değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler Cami, Mimarlık, Modern, Çağdaş, Kubbe, Minare, Teknoloji

Abstract

Mosques are evaluated as buildings that are expected to have a characteristic form today. The reasons of this are religious rituals do not change over time; there is not a demand to change the mosque architecture and continuity in structure, perception, aesthetic taste of the community. However, mosque architecture has experienced alterations since the first mosque buildings. Differences arise because of different geographies, climate, cultural structure, local characteristics, traditional materials, and the present building culture. Today in our country, mosques have been built which especially feature the characteristics of the 16th century Ottoman mosque architecture. Also, there are mosques which can be seen as modern though little in quantity.The study aims to examine what are the belonging properties of traditional mosques such as form, earned identity, meaning and sense; how these were transformed through history and how do they evaluated in the modern mosques. The study focuses on the contemporary mosque concept. It examines the properties of modern mosques. The issue is studied through examples. Characteristics that define modern mosques are evaluated along with how they were practiced in traditional mosques. These buildings are examined through the connection to their immediate surroundings, top cover systems, use of the dome, stylistic characteristic of the minarets, simple or complex designs, ornamental elements on the outer and interior spaces, and use of contemporary building technologies and materials.

Keywords Mosque, Architecture, Modern, Contemporary, Dome, Minaret, Technology

PDF (Turkish)

References

  1. Ahmad, Ghafar. “The Architectural Styles of Mosques in Malaysia: from Vernacular to Modern Structures” (Paper presented at the Symposium). Mosque Architecture: The Historic and Urban Developments of Mosque Architecture. 31 January - 3 February 1999, King Saud University, Riyadh, Saudi Arabia.1999.
  2. Antel, Ayla. “Geçmişten Günümüze Cami Mimarisinin Gelişimi”. 1. Ulusal Cami Mimarisi Sempozyumu: Gelenekten Geleceğe Cami Mimarisinde Çağdaş Tasarım ve Teknolojileri. Edt. Tokay, Hale; Kaptı, Mevlüde; Büken Cantimur, Burcu ve Çoşkun, Selcen. Düzen. Diyanet İşleri Başkanlığı, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2-5 Ekim 2012, İstanbul. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2013. 250-255.
  3. Arkiv. “Refiye Soyak Camii”. http://www.arkiv.com.tr/proje/refiye-soyak-camii/1608
  4. Arpacıoğlu, Ümit. “İslam ve Cami Mimarisi'nde Malzeme, Teknoloji ve Sanat Kullanımının Değerlendirilmesi”. 1. Ulusal Cami Mimarisi Sempozyumu: Gelenekten Geleceğe Cami Mimarisinde Çağdaş Tasarım ve Teknolojileri. Edt. Tokay, Hale; Kaptı, Mevlüde; Büken Cantimur, Burcu ve Çoşkun, Selcen. Düzen. Diyanet İşleri Başkanlığı, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2-5 Ekim 2012, İstanbul. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2013. 401-409.
  5. As, Imdat. “The Digital Mosque: A New Paradigm in Mosque Design”. Journal of Architectural Education 60 (1) (September 2006): 54-66. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1531-314X.2006.00067.x
  6. Asiliskender, Burak, der. Sinan İmgesi. Kayseri: Mimarlar Odası Kayseri Şubesi Yayınları, 2009.
  7. Aslanapa, Oktay. Türk Cumhuriyetleri Mimarlık Abideleri. Ankara: Türksoy Yayınları, 1996.
  8. Aslanapa, Oktay. Türk Sanatı I-II, İstanbul: Kervan Yayınları, 1984.
  9. Avcioglu, Nebahat. “Identity-as-Form: The Mosque in the West”. Cultural Analysis 6 (2007): 91-112.
  10. Aydoğan Moza, Esra. “Alacaatlı Uluyol Camii”. Arkiv. http://www.arkiv.com.tr/proje/alacaatli-uluyol-camii1/6173?lang=en
  11. Bakır, Betül. Mimaride Rönesans ve Barok: Osmanlı Başkenti İstanbul’da Etkileri, Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 2003.
  12. Batuman, Bülent. Mimarlığın ABC’si. İstanbul: Say Yayınları, 2012.
  13. Bayhan, Bahar. “Behruz Çinici Eseri TBMM Camisi Tescillendi”, Arkitera (1 Ekim 2015). http://www.arkitera.com/haber/25495/behruz-cinici-eseri-meclis-camii-tescillendi
  14. Bayram, Sadi, edt. Mimarbaşı Koca Sinan, Yaşadığı Çağ ve Eserleri 1. İstanbul: TC. Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Türkiye Vakıflar Bankası Genel Müdürlüğü, 1988.
  15. Beautiful Mosque Gallery. “Fanar Mosque in Doha – Qatar”. https://www.beautifulmosque.com/Fanar-mosque-in-doha-qatar
  16. Bektaş, Cengiz. Kültür Kirlenmesi, İstanbul: Tasarım Yayın Grubu, 1996.
  17. Bilgiç, Burcu. “Amir Shakib Arslan Camii”. Arkitera (13 Mart 2017). http://www.arkitera.com/proje/7506/amir-shakib-arslan-camii
  18. Britannica. “Nizhnekamsk, Russia” (Nizhnekamsk Main Mosque). https://www.britannica.com/place/Nizhnekamsk
  19. Eriç, Murat. Mimarlığın Seyir Defteri. İstanbul: Literatür Yayıncılık, 2011.
  20. Evren, Ercan. Modernlik ve Türkiye'de Modern Camiler. Antalya: Mimarlar Odası Antalya Şubesi Yayınları, 2013.
  21. Fırat, Sıtkı. The Art of Seljuks. Ankara: Republic of Turkey Ministry of Culture (Selçuklu Sanatı. T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları), 1996.
  22. Frishman, Martin and Khan, Hasan-Uddin, edt. The Mosque: History, Architectural Development & Regional Diversity. London: Thames and Hudson, 1994.
  23. Gelernter, Mark. Sources of Architectural Form: A Critical History of Western Design Theory. Manchester, New York: Manchester University Press, 1995.
  24. Gezilecek Yerler. “Terzibaba Camii” (11 Kasım 2017). http://gezilecekyerler.com/terzibaba-camii/
  25. Günay, Reha. Mimar Sinan ve Eserleri. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, 2002.
  26. Gürşan, Nazlı. Yapıların Efendisi: Ayasofya. İstanbul: Cinius Yayınları, 2011.
  27. Ilıkoba, Hakan. “Avustralya'da 99 Kubbeli Cami” (Punchbowl Camisi). Çev. Hakan Ilıkoba. Arkitera (23 Ocak 2018). http://www.arkitera.com/haber/29829/avustralyada-99-kubbeli-camii
  28. Indonesia Travel. “10 Most Unique Mosques in Indonesia” (Amirul Mukminin Floating Mosque)( 15 June 2017). http://www.indonesia.travel/fr/en/trip-ideas/10-most-unique-mosques-in-indonesia
  29. Ismail, Alice Sabrina. “Representation of National Identity in Malaysian State Mosque Built Form as a Socio-cultural Product”. International Journal of Built Environment and Sustainability (IJBES) 5 (1) (2018): 21-32. DOI: https://doi.org/10.11113/ijbes.v5.n1.243
  30. Ismail, Mostafa Refat. “A Parametric Investigation of the Acoustical Performance of Contemporary Mosques”. Frontiers of Architectural Research 2 (2013): 30-41. DOI: https://doi.org/10.1016/j.foar.2012.11.002
  31. İtez, Özüm, der. “Nefes Alan Cami: Bait Ur Rouf” (12 Temmuz 2016). http://www.arkitera.com/haber/27218/aga-han-mimarlik-odulunde-finale-kalan-ur-rouf-camii-
  32. Jahic, Edin. “Stylistic Expressions in the 20th Century, Mosque Architecture”. Prostor 16 (2008): 2-21.
  33. Kara, Fikri Bünyamin. “Mimar Sinan‟da Kompozisyon Fikri”. Haz. Subaşı, Muhsin İlyas, Ağırnaslı Sinan. Kayseri: Ağırnas Belediyesi Yayınları, 2005. 277-280.
  34. Karaesmen, Erhan. “Üç Boyutlu Eğrisel Formların Sembolik ve Yapısal Anlamı”. 1. Ulusal Cami Mimarisi Sempozyumu: Gelenekten Geleceğe Cami Mimarisinde Çağdaş Tasarım ve Teknolojileri. Edt. Tokay, Hale; Kaptı, Mevlüde; Büken Cantimur, Burcu ve Çoşkun, Selcen. Düzen. Diyanet İşleri Başkanlığı, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2-5 Ekim 2012. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2013. 392-400.
  35. Karaman, Özgül Yılmaz; Onat Güzel, Neslihan. “Acoustical Properties of Contemporary Mosques Case Study of „Bedirye Tiryaki Mencik Mosque‟, Manisa”. YBL Journal of Built Environment 5 (1) (2017): 14-30. DOI: https://doi.org/10.1515/jbe-2017-0002
  36. Khan, Hasan-Uddin. “The Architecture of the Mosque, an Overview and Design Directions”. Expressions of Islam in Buildings. Edt. Salam, Hayat. Concept Media/Aga Khan Award for Architecture, Singapore, 1990.
  37. Kirazoğlu, Mahmut Sami. “Cami Mimarisinde Anlatım Sorunlar ve Öneriler”. 1. Ulusal Cami Mimarisi Sempozyumu: Gelenekten Geleceğe Cami Mimarisinde Çağdaş Tasarım ve Teknolojileri. Edt. Tokay, Hale; Kaptı, Mevlüde; Büken Cantimur, Burcu ve Çoşkun, Selcen, Düzen. Diyanet İşleri Başkanlığı, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2-5 Ekim 2012, İstanbul. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2013. 28-40.
  38. Koepf, Hans. “Osmanlı Kubbeli Camileri Üzerine Tipolojik Bir Deneme”. Çev. Gülsen, Ayla ve Gülsen, Ömer. Yapı Dergisi 58 (1984): 19-48.
  39. Kruft, Hanno-Walter. A History of Architectural Theory: from Vitruvius to the Present. Trans. Taylor, Ronald; Callander, Elsie and Wood, Antony. New York: Princeton University Press, 1994.
  40. Kuban, Doğan, davetli konuşmacı. 1. Ulusal Cami Mimarisi Sempozyumu: Gelenekten Geleceğe Cami Mimarisinde Çağdaş Tasarım ve Teknolojileri. Edt. Tokay, Hale; Kaptı, Mevlüde; Büken Cantimur, Burcu ve Çoşkun, Selcen. Düzen. Diyanet İşleri Başkanlığı, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2-5 Ekim 2012, İstanbul. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2013. 24-27.
  41. Kuban, Doğan. “Mimar Sinan ve Çağı”. Ağırnaslı Sinan. Haz. Subaşı, Muhsin İlyas. Kayseri: Ağırnas Belediyesi Yayınları, 2005. 63-82.
  42. Kuban, Doğan. İstanbul Bir Kent Tarihi, Bizantion, Konstantinopolis, İstanbul. İstanbul: Tarih Vakfı, 1996.
  43. Kuban, Doğan. Sanat, Mimarlık, Toplum Kültürü Üzerine Makaleler. İstanbul: Boyut Yayıncılık, 2015.
  44. Melda Hanoğlu Mimarlık. “Ayvaz Dede Camii”. http://meldahanoglu.com/?page_id=1253&lang=tr
  45. Mynet. “Sancaklar Camii 2015'in en iyi tasarımlarından seçildi” (03 Nisan 2015, Güncelleme: 27 Kasım 2017). http://www.mynet.com/haber/foto-analiz/sancaklar-camii-2015in-en-iyi-tasarimlarindan-secildi-1778088-1
  46. Ökten, Sadettin. “Cami Üzerine Güncel Düşünceler”. 1. Ulusal Cami Mimarisi Sempozyumu: Gelenekten Geleceğe Cami Mimarisinde Çağdaş Tasarım ve Teknolojileri. Edt. Tokay, Hale; Kaptı, Mevlüde; Büken Cantimur, Burcu ve Çoşkun, Selcen. Düzen. Diyanet İşleri Başkanlığı, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2-5 Ekim 2012, İstanbul. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2013. 140-144.
  47. Özer, Bülent. “Cami Mimarisinde Çoğulculuğun Temsilcisi Olarak Mimar Sinan”. Yapı Dergisi 75 (1987): 27-52.
  48. Özgencil Yıldırım, Sercan, edt. Uygarlıklar Beşiği İstanbul, Kent Belleği/Mekansal Süreklilikler. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür AŞ., 2008.
  49. Özgüleş, Muzaffer. “Sinan‟ın İstanbul‟u Dönüştüren Heykelsi Mimarlığı”. Sinan İmgesi. Der. Asiliskender, Burak. Kayseri: Mimarlar Odası Kayseri Şubesi Yayınları, 2009. 135-160.
  50. Parisi, Nicola. “Mimar Sinan‟ın Kubbeli Osmanlı Mimarlığı”. Sinan İmgesi. Der. Asiliskender, Burak. Kayseri: Mimarlar Odası Kayseri Şubesi Yayınları, 2009. 31-87.
  51. Pinterest. “Central Mosque in Nalchik, Russia”. https://www.pinterest.co.uk/pin/676243700267413674/visual-search/?x=16&y=14&w=530&h=447
  52. Putri, Edira. “The 11 Most Beautiful Mosques In Indonesia” (Al-Irsyad Mosque, Bandung), (26 Kasım 2017). https://theculturetrip.com/asia/indonesia/articles/the-11-most-beautiful-mosques-in-indonesia/
  53. Ramazanoğlu, Gözde. Mimar Sinan’da Tezyinat Anlayışı. Ankara: T.C.Kültür Bakanlığı Yayınları, 1995.
  54. Sözen, Metin. “Yaşayan Sinan”. Ağırnaslı Sinan. Haz. Subaşı, Muhsin İlyas. Kayseri: Ağırnas Belediyesi Yayınları, 2005. 21-27.
  55. Subaşı, Muhsin İlyas, haz. Ağırnaslı Sinan. Kayseri: Ağırnas Belediyesi Yayınları, 2005.
  56. Sultan Ahmet Camii, Koruma ve İhya Derneği. "Sultanahmet Camii" (21 Mart 2012). http://www.sultanahmetcami.org/tarihce_h10.html
  57. T. C. Şişli Belediyesi. Halide Edip Adıvar Külliyesi Ulusal Mimari Proje Yarışması Şartnamesi ve İhtiyaç Programı. İstanbul, 2012.
  58. T.C. Başbakanlık Diyanet İşleri Başkanlığı, “„Cami sayısı‟ istatistiği” (31 Aralık 2016) http://www.diyanet.gov.tr/tr-TR/Kurumsal/Detay//6/diyanet-isleri-baskanligi-istatistikleri
  59. Tanyeli, Uğur. “Mimarın Hafızası ve Yassıltılmış Geçmiş”. Zaman – Mekân. III. Mimarlık ve Felsefe Toplantısı. Haz. Şentürer, Ayşe; Ural, Şafak; Berber, Özlem ve Uz Sönmez, Funda. Düzen. İTÜ, MF, Mimarlık Bölümü, İÜ, EF, Felsefe Bölümü, 18-19 Kasım 2005, İTÜ Taşkışla Kampüsü. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, 2008. 216-223.
  60. Taschen. Architectural Theory: From the Renaissance to the Present. Kölh: Taschen, 2006.
  61. Tokalak, İsmail. Bizans – Osmanlı Sentezi: Bizans Kültür ve Kurumlarının Osmanlı Üzerindeki Etkisi. İstanbul: Gülerboy Yayıncılık, 2006.
  62. Tokay, Hale; Kaptı, Mevlüde; Büken Cantimur, Burcu ve Çoşkun, Selcen, edt. 1. Ulusal Cami Mimarisi Sempozyumu: Gelenekten Geleceğe Cami Mimarisinde Çağdaş Tasarım ve Teknolojileri. Düzen. Diyanet İşleri Başkanlığı, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi 2-5 Ekim 2012, İstanbul. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2013.
  63. Ürey, Özgür. “Transformation of Minarets in Contemporary Mosque Architecture in Turkey”. International Journal of Science Culture and Sport 1 (4) (December, 2013): 95-107. DOI: https://doi.org/10.14486/IJSCS36
  64. Wai, Lu Yin. “The Most Beautiful Mosques in Malaysia”, (Crystal Mosque), The Culture Trip (20 Kasım 2017). https://theculturetrip.com/asia/malaysia/articles/the-most-beautiful-mosques-in-malaysia/
  65. Yedekçi, Gülay. Doğayla Tasarlamak: Biyomimikri ve Geleceğin Mimarlığı. İstanbul: Mimarlık Vakfı İktisadi İşletmesi, 2015.
  66. Yürekli, Hülya ve Yürekli, Ferhan “Mimarlıkta „Yeni‟ Kavramı”. Mimarlık ve Felsefe. Mimarlık ve Felsefe Toplantısı. Haz. Şentürer, Ayşe; Ural, Şafak ve Atasoy, Ayla. Düzen. İTÜ, MF, Mimarlık Bölümü, İÜ, EF, Felsefe Bölümü, 12-13 Aralık 2000, İTÜ Taşkışla Kampüsü. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları, 2004. 154-161.
  67. Zeynep Fadıllıoglu Design. “Şakirin Camii”. http://www.zfdesign.com/icerik.php?id=59