Technique of "Cold Sun" Turkish Bookbinding Art and a Study on "Cold Sun" Boookbindings Located in Kayseri Raşit Efendi Manuscript Work Library
Öz
Türk Cilt Sanatında “Soğuk Şemse” Tekniği ve Kayseri Raşit Efendi Yazma Eser Kütüphanesinde Bulunan “Soğuk Şemse” Ciltler Üzerine Bir Araştırma
Türk Cilt Sanatında, kitap ciltlerinin üzerine yapılan güneş biçimindeki süsleme motifi “Şemse” olarak adlandırılmaktadır. Yazma eser ciltlerinde görülen şemseler; uygulama üslubu ve şemselerde kullanılan motiflere göre farklılıklar göstermekte ve farklı isimlerle anılmaktadır. Bu çalışmaya konu teşkil eden ve yazma eser ciltlerinde görülen “soğuk şemse” tekniği; “hazırlanan şemse kalıbının yaldız kullanılmadan doğrudan doğruya cildin üzerine basılması” suretiyle yapılan ve Türk Cilt Sanatında oldukça fazla uygulanan bir şemse tekniğidir. Bu çalışma, Kayseri’de ilinde bulunan; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Raşit Efendi Yazma Eser Kütüphanesinde yürütülmüştür. Araştırma kapsamında sözü edilen kütüphanede bulunan, Türk Cilt Sanatı ve Türk Süsleme Sanatı açısından oldukça önemli bir değeri olan, asırlar öncesine uzanan geçmişi ile milli miras niteliği taşıyan yazma eser ciltleri üzerinde çalışılmıştır. Özellikle “Soğuk Şemse” tekniği uygulanarak süslenmiş olan yazma eser ciltleri; yapımında ve süslemede kullanılan materyal ve süslemede kullanılan motif ve kompozisyon özellikleri açısından incelenmiş, toplam 9 adet yazma eser cildi fotoğraflarıyla belgelenerek tanıtılmaya çalışılmıştır. Söz konusu yazma eserlerin; kapsam, dönem ve eser isimleri gibi niteliksel özelliklerine ilişkin bilgiler, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Türkiye Yazma Eserler Kurumu arşiv envanterlerinde bulunan veriler esas alınarak düzenlenmiş ve açıklanmıştır. Çalışma kapsamında incelenen deri ciltlerin; Osmanlı Döneminden günümüze ulaştıkları ve dönemin üslup özelliklerini ve teknik gücünü temsil ettikleri belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler Türk Cilt Sanatı, “Şemse”, “Soğuk Şemse”, Deri Cilt, Yazma Eser
Abstract
In Turkish Bookbinding Art, the decorative motif in the form of a sun on the bookbindings is called "Şemse”(Sun). The suns seen in the manuscript work bookbindings; the style of application and the motifs used in the drawings, and are referred to by different names. Techniques of sun decoration on leather bookbindings covering manuscript works; the periods they belong to, the motifs used in the drawings and the style of practice, and are referred to by various names. The "Cold Sun" technique, which is the subject of this study and seen in the manuscript works; "Is a topical ornamentation technique which is made by "pressing the prepared pencil mold directly on the leather without using gilding" and highly-applied way in Turkish Bookbinding Art. This study was carried out in Kayseri province; T. C. The Ministry of Culture and Tourism has been carried out in Raşit Efendi Manuscript Works Library. In the library mentioned in the scope of the research, manuscripts on works bookbinding that bear the qualities of the national heritage have been worked on with the history which is a very important value in terms of Turkish Bookbinding Art and Turkish Ornamental Art. Especially manuscript bookbinding of works adorned with the technique of "Cold Sun"; the material used in construction and decoration, and the motif and composition characteristics used in the decoration were examined and a total of 9 manuscript works were tried to be documented with their photographs of the bookbinding. Accordingly, the manuscript works; information concerning the qualitative characteristics such as work periods and names, T.C. Culture and Tourism Ministry of Turkey Authoring Works Agency organized on the basis of archive data in the inventory and explained. Leather bindings examined within the scope of this study; it was determined that they arrived at the Ottoman period day by day and represented the stylistic features and technical power of the period.
Keywords Turkish Bookbinding Art, "Sun", "Cold Sun”, Leather Bookbinding, Manuscript Work