Two Biographic Films Criticizing the Soviet Union in the Cinema of Kazakhstan
Öz
Kazakistan Sinemasında Sovyetler Birliği’ni Eleştiren İki Biyografik Film
Rusya İmparatorluğu’nun mirası üzerine kurularak 1917 Bolşevik İhtilali ile uygulamaya geçirilen Sovyet sosyalist sistemi, 1991’deki dağılmaya kadar devam eden hâkimiyeti süresince genel anlamda sömürge ve asimilasyona dayalı totaliter bir yönetim anlayışı sergilemiştir. SSCB iktidarları tarafından Sovyet ulusu, kimliği, tarih ve kültürü oluşturma ve bu yolla birliğin varlığını güçlendirerek sürdürme adına uygulanan politikalar, Sovyet hâkimiyeti altındaki tüm halklar için gerçek manada bir yıkım olmuştur. Sistemi ayakta tutacak Sovyet insan tipini yaratmayı hedeflerken insanı ve toplumu büyük bir baskı altına alan antidemokratik anlayış adaletsizliğin, zulmün, şiddetin kol gezdiği, insanlara acılar ve sıkıntılar yaşatan bir yapı ortaya çıkarmıştır. Bu bağlamda ortamın ve yaşanan olayların değerlendirmesi ancak Sovyetler Birliği’nin son yıllarında ya da dağılmasından sonra söz konusu olmuştur. Bağımsızlık sonrasında Kazakistan’da çekilen birçok film, Sovyetler Birliği döneminde yaşanan olayları ele alan konuları işleyerek dönemin bilinmeyen ya da farklı anlatılan gerçeklerini yansıtmış, döneme yönelik eleştiri getiren bir tutum sergilemiş ve bu yolla Sovyet ideolojisiyle bir hesaplaşma anlayışı ortaya koymuştur. Bu bağlamda yönetmen Satybaldy Narymbetov’un “Mustafa Çokay” ve “Emanet (Amanat)” isimli filmleri dikkat çekicidir. Söz konusu filmlerde, Sovyet ideolojisi tarafından Kazakistan tarihine ve tarihi kişiliklerine yönelik yanlış aktarılan bilgiler ve yaşanan olaylar yeniden ele alınarak eleştirisi yapılmaktadır. Bu makalede Satybaldy Narymbetov’un “Mustafa Çokay” ve “Emanet (Amanat)” isimli filmleri, Teun A. van Dijk’ın geliştirdiği eleştirel söylem analizi yöntemiyle incelenmiş, Sovyetler Birliği’ne yönelik eleştiriler, eleştirilerin biçimi ve ideolojik arka planları açıklanmıştır.
Anahtar Kelimeler Satybaldy Narymbetov, Mustafa Çokay, Ermukhan Bekmakhanov, Kenesarı Kasımov, Emanet, Amanat, Kazakistan Sineması, SSCB Eleştirisi, Biyografik Film
Abstract
Founded on the legacy of the Russian Empire and put into practice by the Bolshevik Revolution of 1917, Soviet socialist system generally exhibited a totalitarian mode of rule based upon colonization and assimilation over the course of its sovereignty until it was dissolved in 1991. The policies implemented by the Soviet governments in order to build up the Soviet nation, identity, history and culture, and thus to strengthen and continue the existence of the Union have been a complete destruction for all peoples under Soviet rule. While aiming to create the Soviet people who will keep the system alive, anti-democratic understanding that puts great pressure on people and society has created a structure which is in full of injustice, persecution and violence, and experiences pain and difficulty to people. In this context, the environment and the events taken place was able to evaluate only after the last years of the Soviet Union or after its dissolution. Many films shot in Kazakhstan following independence treated issues which address the events happened during the Soviet Union period, reflected the facts that were unknown and described differently in that period, exhibited attitude which brings criticism about that period, and thus, revealed an understanding of reckoning with the Soviet ideology. In this context, the films named “Mustafa Shokay” and “Hostage (Amanat)” directed by Satybaldy Narymbetov are truly remarkable.In the films mentioned above, misinformation about the history and historical personalities of Kazakhstan by the Soviet ideology is readdressed and criticized.In this article, films named “Mustafa Shokay” and “Hostage (Amanat)” directed by Satybaldy Narymbetov were examined using the method of critical discourse analysis developed by Teun A. van Dijk. The criticisms of the Soviet Union, types of criticism and ideological backgrounds were explained.
Keywords Satybaldy Narymbetov, Mustafa Shokay, Ermukhan Bekmakhanov, Kenesary Kasymov, Hostage, Amanat, Kazakhstan Cinema, USSR Critique, Biographic Film