Vol. 5 No. 14 (2017)

Research Article

An Analysis on Battles of Marj Dabıq and Ridaniya in the Era of Military Transformation

Published 2017-07-30

Cilt 5 Sayı 14 kapak

Öz

Askeri Dönüşüm Çağında Mercidabık ve Ridaniye Savaşları Üzerine Bir Tahlil

XVI. Yüzyıl ile başlayan Askeri Devrim ve Dönüşüm, bir çok ordunun silah ve harp düzeni unsurunu etkilediği gibi Osmanlı ve Memlük Devletlerini de etkilemiştir. Anadolu, Balkanlar ve Ortadoğu'da yükselen bir güç haline gelen Osmanlı Devleti, Batı'daki seferlerinde arkadan vurulma ihtimalini ortadan kaldırmak için İran ve Mısır üzerine seferler düzenlemiştir. Yapılan seferlerde devrin ateşli silah teknolojisini bilare savaş meydanlarında takip eden Osmanlı Devleti, ateşli silahları kendi ordusuna uyumlu hale getirecek yeni teknolojiler ve imalat usulleri geliştirmiştir. Ancak Osmanlı'nın bu gelişmeleri takibi karşısında Portekiz ve Rodos tehdidi ile karşı karşıya bulunan Memlük Devleti'nin ateşli silahlara kayıtsız kaldığını düşünmek, herhalde büyük bir yanılgı olacaktır. Osmanlı Ordusunun Batı üzerine yaptığı saldırı savaşlarında topu ve tüfeği hücum maksatlı kullanmasına karşılık, bölgesel bir devlet durumunda olan Memlükler, söz konusu silahları savunma maksatlı kullanmış ve harp düzenini bu minvalde teşkil etmiştir. Mevcut eserlerin çok fazla değinmediği bir diğer mesele olan istihbarat kavramı da savaşın Osmanlılar tarafından kazanılmasında birincil faktör olmuştur. Nitekim I.Selim Tumanbay'ın Kahire'de ki planlarını istihbarat ağı sayesinde öğrenmiştir. Tüm bu gelişmelerin haricinde, söz konusu iki devletin askeri yönlerinden ziyade devlet teşkilatlanmalarına baktığımızda, Osmanlı'nın Memlükler'e nazaran daha merkeziyetçi bir yapıya sahip olduğu görülmektedir. Memlük Sultanlarının üst katmandaki kuvvetli Memlük Emirlerinin tepkilerine karşı gelecek siyasi bir otoritesinin bulunmayışı, Memlük ordu teşkilatının askeri bir kast sistemi (süvari birliklerinin gavur icadı kullanmayı reddetmesi) şeklinde teşekkül etmiş olmasına karşılık, Osmanlı Sultanının mutlak merkeziyetçi bir politika gütmesi, seyfiye ve ilmiye sınıfları içerisinde etkisini ve yetkisini kullanma gücü, dolayısıyla ordusunun tüm birliklerini uygun gördüğü silahlar ile donatması, ilmiye sınıfının da bu yönde uygun fetvalar vermesi Osmanlı Ordusunu Mercidabık ve Ridaniye savaşlarında Memlük ordusuna üstün kılmıştır.

Anahtar Kelimeler Merkezileşme, İstihbarat, Ridaniye, Mercidabık, Ateşli Silahlar

Abstract

The military reform and transformation which started in 16th century affected weapon and battle order of Ottomans and Mamelukes just like many other armies. The Ottoman Empire, which became a rising force in Anatolia, the Balkans and the Middle East, organized military expeditions on Iran and Egypt in order to eliminate the possibility of getting attacked from the east while conducting military expeditions to the west. The Ottoman Empire, which kept up with modern fire weapon technology on the battlefields in the military expeditions conducted, developed new technologies and production methods which would harmonize fire weapons with its army. However, in view of the Ottomans following these developments, it would be a big mistake to think that the Mameluke State, which faced the threat of Portugal and Rhodes was indifferent to firearms. Although the Ottoman Army used cannons and rifles for offensive purposes in the attacks towards the West, the Mamelukes, which was a regional state, used said weapons for defensive purposes and established their battle organization within this direction. Another issue which is not addressed much in existing works is that concept of intelligence was the primary factor which won the Ottomans the war. As a matter of fact, Selim I learned about the plans of Tuman Bay in Cairo thanks to the intelligence network. Apart from all these developments, when we look at the state organizations of two states rather than their militaries, it can be seen that Ottomans had a more centralist structure compared to the Mamelukes. In contrast with the fact that the Mameluke Sultans did not have the political authority to oppose the responses of powerful Mameluke commanders, and the army organization of Mamelukes being a military caste system (the cavalries rejecting to use inventions of infidels), Ottoman Sultans cherished an absolutely centralist policy, had the power to use their influence and authority on Seyfiye and Ilmiye classes (military and administrative), thus, equipped all units of the military with the weapons they deemed fit and administrative class gave fatwas in line with this, thus, Ottoman Army outmatched the Mameluke Army in Marj Dabıq and Ridaniya battles.

Keywords Centralization, Intelligence, Ridaniya, Marj Dabiq, Fire Weapons

PDF (Turkish)

References

  1. Agoston, G. (2017). Osmanlı'da Ateşli Silahlar ve Askeri Devrim Tartışmaları, İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul
  2. Ayalon, D. (2015). Memlük Ordusunun Yapısı Üzerine Araştırmalar I-II-III, Çev.Abdullah Mesut Ağır, TTK, Ankara
  3. Aydüz, S. (2004). "Osmanlı Askeri Teknoloji Tarihi: Ateşli Silahlar", Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Cilt:2-Sayı:4, İstanbul
  4. Cezar, M. (2011). Mufassal Osmanlı Tarihi, II.Cilt, TTK, Ankara
  5. Chase, K. (2008). Ateşli Silahlar Tarihi, İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara
  6. Çetin, A. (2007). Memlük Devletinde Askeri Teşkilat, Eren Yayınevi, İstanbul
  7. Emecen, M.F. (2004). Mercidabık Maddesi, DİA, Cilt 9, Ankara
  8. Emecen, M.F. (2014). Osmanlı Klasik Çağında Savaş, Timaş Yayınevi, İstanbul
  9. Erdem Akgül E. (1998). "Yavuz Sultan Selim'in Mısır Seferi", Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi
  10. Feridun Bey, Münşeatü's -Selatin, "Mısır Ruznamesi", I.Cilt, 1575
  11. Göksu, E. (2009). "Kutadgu Bilig'e Göre Türk Savaş Sanatı", Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Volume2/6, Kırıkkale
  12. Hasan-i Rumlu, Ahsenüt Tevarih, Çev. Mürsel Öztürk, TTK, Ankara, 2006
  13. Haydar Çelebi, Haydar Çelebi Ruznamesi, Neş Yavuz Senemoğlu, Kervan Kitapçılık, Ankara, 1976
  14. Hoca Saadedin Efendi, Tacü't-Tevarih II, Nşr.İsmet Parmaksızoğlu, İstanbul Ünv. Yayınları, İstanbul, 1974
  15. İlter, E. (2002). "Osmanlılarda istihbarat (XIV.-XX.Yüzyıllar)", Avrasya Dosyası, İstihbarat Özel, Cilt:8-Sayı:2, Ankara
  16. İnalcık, H. (1958). "Osmanlı Hukukuna Giriş: Örfi-Sultani Hukuk ve Fatih'in Kanunları", Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, III/2, Ankara
  17. İnalcık, H. (2014). Devlet-i 'Aliyye I, İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul
  18. Lütfi Paşa, Lütfi Paşa Tarihi, Nşr.Kayhan Atik, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2001
  19. Ocak, A.Y. (2013). Zındıklar ve Mülhidler, Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul
  20. Orkun, H.N. (1998). Orhun Yazıtları, İstanbul
  21. ÖZ, M. - YEŞİL, F. (2015). Ötekilerin Peşinde - Ahmet Yaşar Ocak'a Armağan-, "Tedbirden Adalete: Tursun Bey ve Hasan Kafi el-Akhisari'nin Kaleminden Osmanlı Siyaset Düşüncesinin Evrimi", Fatih Yeşil, Timaş Yayınevi, İstanbul
  22. Özçelik, İ. (2014). Devlet-i 'Aliyye'nin Kamusal Düzeni ve Kurumları, Gazi Yayınevi, Ankara
  23. Solakzade, Solakzade Tarihi, Cilt II, Nşr.Vahid Çabuk, Sevinç Matbaası, Ankara, 1989
  24. Şükr-i Bitlisi, Selimname, Nşr.Mustafa Argunşah, Erciyes Ünv.Yayınları, Kayseri, 1997
  25. Tihran-i, Ebu Bekr-i, Kitab-ı Diyarbekriyye, Çev.Mürsel Öztürk, TTK, Ankara, 2014
  26. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi, nr.D.5641
  27. Yiğit, İ. (2004). Memlükler Maddesi, DİA, Cilt 29, Ankara