Vol. 5 No. 14 (2017)

Research Article

Hodjas Period in East Turkestan, According to Tezkire-i Hacegan

Published 2017-07-30

Cilt 5 Sayı 14 kapak

Öz

Tezkire-i Hâcegân’a Göre Doğu Türkistan’da Hocalar Dönemi

Bu çalışma, Muhammed Sâdık Kaşgârî’nin Tezkire-i Hâcegân isimli eserinin Doğu Türkistan'da bulunan nüshası temel alınarak gerçekleştirilmiştir. 1768-1769 yılları arasında Kaşgar'da yazılmış olup, Çağatay Türkçesi ile kaleme alınan eser 90 varaktan oluşmaktadır. Tezkire-i Hâcegân, Doğu Türkistan tarihinin en önemli kaynak eserlerinden biridir. 1680-1750 arasındaki dönem aynı zamanda Hocaların aktif rol oynadığı önemli bir tarihsel zaman dilimini ifade etmektedir. Kaşgârî eserinde Afak Hoca olarak bilinen Hidayetullah’ın, Cungarların destek ve himayesiyle gücü elde edişini, Hocaların “Aktağlık-Karatağlık” olarak bilinen iki ayrı hizip halinde mücadelesini anlatmakta ve genel itibariyle Doğu Türkistan’ın politik, dinî ve kültürel yapısı hakkında bilgi vermektedir. Tezkire-i Hâcegân Uygur edebiyatının önemli bir tezkiresi olmasının yanı sıra Mahdûm-ı Âzam Hoca Ahmed Kâsânî’nin soyundan gelen hocalar hakkında da önemli malumat sağlamaktadır. Bu bakımdan Tezkire-i Hâcegân Doğu Türkistan hocalarına dair en önemli kaynak eser olma hüviyetini korumaktadır.

Anahtar Kelimeler Muhammed Sadık Kaşgârî, Tezkire-i Hâcegân, Hocalar Devri, Doğu Türkistan

Abstract

This study is about the manuscript that found in Eastern Turkestan entitled as Tezkire-i Hâcegân which is written by Muhammed Sadık Kaşgari. It's written between 1768 and 1769 in Kaşgar. The work that penned by Chagatai Turkish is consists of 90 leaves. Tezkire-i Hacegan is one of the most important resource of East Turkestan history. 1680-1750 period is an important period of history that hodjas were active at that time. Kaşgari gives an information his own work about Hidayetullah who known as Afak Hodja obtained power with the support and patronage of the Cungars, Hodjas struggle in two seperate groups known as “Aktağlık-Karatağlık” and generally politic, economic and social structure of the East Turkestan. In addition to being an important tezkire (biography) of Uygur literature, Tezkire-i Hâcegân provide an important information about hodjas that descendant of the Mahdum-ı Azam Hodja Ahmed Kasani. In this regard Tezkire-i Hacegan is the most important source of the Turkistan hodjas.

Keywords Muhammed Sadık Kaşgari, Tadhkira-i Khwajagan, Hodjas period, East Turkestan

PDF (Turkish)

References

  1. Algar, Hamid (2013). Nakşibendîlik. İstanbul: İnsan Yayınları.
  2. Babajanov, Bakhtiyar (1999). “Biographies of Makhdum-ı A'zam al-Kasani al-Dahbidi, Shaykh of the Sixteenth-Century Naqshbandiya”, International Journal for Oriental Manuscript Research, V/II, St. Petersburg.
  3. Bekin, Ali Rıza (1981). “Yakup Beğ’den Önce Doğu Türkistan’daki Ayaklanmalar”, Doğu Dilleri, II/4, s. 17-37.
  4. Eraydın, Selçuk (2011). Tasavvuf ve Tarikatlar, İstanbul: Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
  5. Hartmann, Martin (1905). Ein Heiligenstadt im Islam: Das Ende der Caghataiden und die Herrschaft der Chogas in Kasgarien. Der Islamische Orient I.
  6. Hayit, Baymirzâ (1995). Türkistan Devletlerinin Millî Mücadeleleri Tarihi, Ankara: TTK Yayınları.
  7. Kara, Mustafa (2013). Tasavvuf ve Tarikatlar Tarihi, İstanbul: Dergâh Yayınları.
  8. Köprülü, Mehmet Fuad (2014). Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, İstanbul: Alfa Yayınları.
  9. Onuma, Takahiro (2012). “Promoting Power: The Rise of Emin Khwaja on the Eve of the Qing Conquest of Kashgaria”, The Research Institute for Oriental Cultures Gakushuin University, 57, s. 31-59.
  10. Sawada, Minoru (2010). “Three groups of Tadhkira-i Khwajagan: Viewed from the chapter on Khwaja Afaq”, Studies on Xinjiang Historical Sources in 17-20th Centuries, (edited by James A. Millward, Shinmen Yasushi, Sugawara Jun), 12, Tokyo, s. 10.
  11. Schwarz, Henry Gerard (1976). “The Khwajas of Eastern Turkestan”, Central Asiatic Journal. XX, Wiesbaden.
  12. Shaw, Robert Barkley (1897). “The History of the Khojas of Eastern Türkistan summarised from the Tazkiıa-i Khwajagan of Muhammad Sadiq Kashghari” (ed. with introduction and notes by N. Elias), Published as Supplement to the Journal of the Asiatic Society of Bengal, LXVI/1, s. 1-67.
  13. Togan, İsenbike, (1991). “Chinese Turkestan Under the Khojas (1678-1759)”, Encyclopedia Iranica, Cilt 5, Mazda Publishers, California, s. 474.
  14. Togan, Zeki Velîdî (1969). Hâtıralar: Türkistan ve Diğer Müslüman Doğu Türklerinin Milli Varlık ve Kültür Mücadeleleri, İstanbul: Hikmet Gazetecilik.
  15. Togan, Zeki Velîdî (1981). Bugünkü Türkili Türkistan ve Yakın Tarihi, Cilt 1, İstanbul: Enderun Kitabevi.
  16. Tosun, Necdet (2001). “Kâsânî, Ahmed”, TDVİA, Cilt 24, İstanbul.
  17. Tosun, Necdet (2012). "Orta Asya’da Tasavvuf’, Orta Asya’da İslâm, Cilt I, Ahmet Yesevi Üniversitesi Yayınları. Ankara-Türkistan, s. 491-550.
  18. Tuğ, Kadir (2013). “XVI1-XVIII. Yüzyıllarda Doğu Türkistan’da Eğitim”, Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 2/1, s. 298-307.
  19. Weismann, Itzchak (2015). Nakşibendîlik, (çev: İrfan Kelkitli), İstanbul: Litera Yayıncılık.
  20. Yazıcı, Tahsin (1964). “Nakşbend”, İA, Cilt 9, İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.