Geleneksel Çini Motiflerinin Dijital Dönüşümü

Geleneksel Türk çini sanatındaki motifler, ait oldukları toplumun duygu, düşünce ve yaşamına ilişkin izler taşıyan simgesel ve kavramsal anlatılardır. Bu çalışma, söz konusu motiflerin günümüz sanatında mimari yüzeylerden dijital ortamlara taşındıklarında biçim, hareket, renk ve bağlam bakımından nasıl dönüştüğünü incelemektedir. Nitel, betimsel ve yorumlayıcı desende yürütülen çalışmada belge incelemesi, yapıt çözümlemesi ve karşılaştırma yöntemleri kullanılmıştır. Türk çini sanatının motif repertuvarına ve yeni medya, dijital sanat ve NFT kavramlarına ilişkin alan yazını çerçevesinde iki güncel örnek, motif türü, yüzey ve malzeme, kompozisyon ve renk, hareket ve sunum bağlamı ölçütleriyle çözümlenmiştir: Erdem ve Görkem Topsakal’ın İstanbul’daki tarihî yapıların yüzey desenlerini stop-motion tekniğiyle hareketlendirdiği “Patterns of Istanbul” (İstanbul’un Desenleri) video serisi ile Hakan Yılmaz ve Seyd Ahmet’in farklı yer ve dönemlere ait çini örneklerini dijital kolajla bir araya getiren ve NFT olarak da sunulan “Sonsuzluk Kapıları” (Gate of Eternity) koleksiyonu. Çözümleme, ilk örnekte rumi, hatayi, yazı frizi ve geometrik düzenlemelerin ait oldukları yapının yüzeyinde ve çini dışı mimari yüzeylerle birlikte hareketlendirildiğini, ikinci örnekte ise motiflerin özgün bağlamından ayrılarak simetrik kapı kompozisyonlarında yeniden birleştirildiğini göstermektedir. Dijital dönüşümün birbirini tamamlayan iki modelini temsil eden bu örnekler, motiflerin görünürlüğünü artırma, izleyiciyle yeni bir ilişki kurma ve kültürel belleğin aktarımına katkıda bulunma olanakları sunmaktadır. Çalışma, geleneksel motif repertuvarının dijital ortamlarda tarihsel repertuvarla bağını koruyan yeni bir anlatım dili kazandığı sonucuna ulaşmaktadır.

The motifs of traditional Turkish tile art (çini) are symbolic and conceptual narratives that carry traces of the emotions, thoughts and ways of life of their society. This study examines how these motifs are transformed in form, movement, colour and context when they are carried from architectural surfaces into digital media. A qualitative, descriptive and interpretive design combining document analysis, artwork analysis and comparison is adopted. Within the literature on Turkish tile motifs, new media, digital art and NFTs, two recent examples are analysed according to motif type, surface and material, composition and colour, and movement and context of presentation: the video series “Patterns of Istanbul”, in which Erdem and Görkem Topsakal animate the surface patterns of historic buildings in Istanbul through stop-motion, and the collection “Gate of Eternity” (Sonsuzluk Kapıları) by Hakan Yılmaz and Seyd Ahmet, which brings together tile examples from different places and periods in a digital collage and is also offered as an NFT. The analysis shows that the first example animates rumi, hatayi, inscription friezes and geometric patterns, alongside non-tile surfaces, on the buildings to which they belong, whereas the second detaches motifs from their original contexts and recombines them in symmetrical gate compositions. These complementary models of digital transformation offer possibilities for increasing the motifs’ visibility, establishing new relations with viewers and contributing to the transmission of cultural memory. The study concludes that the traditional motif repertoire acquires a new visual language in digital media while retaining its link with the historical repertoire.