Cilt 14 Sayı 98 (2026)
2026/1

Araştırma Makalesi

Fikirsel Alan Mücadelesinde Zanaatten Algoritmaya El Bilgeliği

Yayımlandı 31.03.2026

Cilt 14 Sayı 98 kapak

Öz

Bu çalışma, üretken yapay zekâ teknolojilerinin sanat ve tasarım pratiklerine entegrasyonuyla tetiklenen Fikirsel Alan Mücadelesi’ni kavramsal bir analiz çerçevesinde incelemektedir. Tarihsel kırılma noktaları üzerinden değerlendirilen bu yeni paradigmada, teknolojik ivmelenmenin geldiği son aşama, doğrudan insanın fikirsel üretim tekelini sarsmaktadır. Araştırma, bu mücadele karşısında 35 yaş üstü deneyimli uzmanları, ulusal somut olmayan kültürel mirasın taşıyıcıları ve epistemik birikimi olarak yeniden konumlandırır. Söz konusu profesyoneller, formüle edilemeyen, sezgisel ve kültürel bağlama duyarlı El Bilgeliği’ni temsil etmektedir. Temel problem, bu derin tecrübe ve estetik yargıların dijital ekosistemde sistematik biçimde korunarak kuşaklararası aktarımının sağlanmasıdır. Kuramsal bir inceleme olarak tasarlanan çalışmada, mevcut kriz karşılaştırmalı tarihsel literatür taramasıyla bağlamına oturtulmuş, örtük bilgi ve kültürel miras tanımları ise kavramsal çözümleme yoluyla ilişkilendirilmiştir. Çözümleme, açık verilerle eğitilen sistemlerin estetik ortalama ve algoritmik homojenleşme riski taşıdığını ileri sürmektedir. Meslek profesyonellerinin ikame edilemez değeri, algoritmaların kodlayamadığı bu bilgelikte yatmaktadır. Dolayısıyla yaşanan süreç, mesleki bir yok oluştan ziyade radikal bir dönüşüm zorunluluğuna işaret etmektedir. Bu bağlamda çalışma, profesyonellerin üretici kimliğinin ötesinde değerlendirilerek, sonsuz algoritmik seçeneği süzen ve estetik kararlar veren Küratöryel Zekâ olarak konumlandırılmasını önermektedir. Bu dönüşümü kurumsallaştırmak için Miras Formülleri modeli önerilmiştir. Sistematik belgeleme ve kuşaklararası aktarım aşamalarından oluşan bu yapı, olası algoritmik krizlerde başvurulabilecek dirençli bir kültürel bellek inşa etmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler El Bilgeliği, Küratöryel Zekâ, Kültürel Miras, Yapay Zekâ, Kuşaklararası Aktarım

Abstract

From Craft to Algorithm in the Ideational Field Struggle: Embodied Wisdom

This study examines the Ideational Field Struggle, triggered by the integration of generative artificial intelligence technologies into art and design practices, through a conceptual analysis framework. Evaluated across historical breaking points, the final stage of technological acceleration in this new paradigm directly shakes humanity's monopoly on ideational production. In the face of this struggle, the research repositions experienced professionals over the age of 35 as the bearers and the epistemic reservoir of national intangible cultural heritage. These professionals represent "Embodied Wisdom" (Tacit Knowledge), a non-codifiable, intuitive, and culturally context-sensitive expertise. The core problem addresses how this profound experience and aesthetic judgment can be systematically preserved and intergenerationally transferred within the digital ecosystem. Designed as a theoretical review, the study contextualizes the current crisis through a comparative-historical literature review and relates the definitions of tacit knowledge and cultural heritage through conceptual analysis. The analysis argues that systems trained on explicit data carry a risk of aesthetic averaging and algorithmic homogenization. The irreplaceable value of industry professionals lies precisely in this wisdom, which algorithms cannot encode. Consequently, the ongoing process indicates a mandatory radical transformation rather than occupational obsolescence. In this context, the study proposes evaluating professionals beyond their mere producer identity, repositioning them as a "Curatorial Intelligence" that filters infinite algorithmic options and makes aesthetic decisions. To institutionalize this transformation, the Heritage Formulas model is proposed. Comprising systematic documentation and intergenerational transfer phases, this structure aims to build a resilient cultural memory to be referenced during potential algorithmic crises.

Keywords Embodied Wisdom, Curatorial Intelligence, Cultural Heritage, Artificial Intelligence, Intergenerational Transfer

PDF

Kaynakça

  1. Austrian, G. D. (1982). Herman Hollerith: Forgotten giant of information processing. Columbia University Press.
  2. Baudrillard, J. (1981). Simulacres et simulation. Éditions Galilée. (İngilizce baskı: Simulacra and simulation, 1994, University of Michigan Press).
  3. Bommasani, R., Hudson, D. A., Adeli, E., Altman, R., Arora, S., von Arx, S., Bernstein, M. S., Bohg, J., Bosselut, A., Brunskill, E., Brynjolfsson, E., Buch, S., Card, D., Castellon, R., Chatterji, N., Chen, A., Creel, K., Davis, J. Q., Demszky, D., ... Liang, P. (2021). On the opportunities and risks of foundation models (arXiv:2108.07258). arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2108.07258
  4. Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa DOI: https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  5. Brynjolfsson, E. ve McAfee, A. (2014). The second machine age: Work, progress, and prosperity in a time of brilliant technologies. W. W. Norton & Company.
  6. Campbell, M., Hoane, A. J. ve Hsu, F. H. (2002). Deep Blue. Artificial Intelligence, 134(1–2), 57–83. https://doi.org/10.1016/S0004-3702(01)00129-1 DOI: https://doi.org/10.1016/S0004-3702(01)00129-1
  7. Ceruzzi, P. E. (2003). A history of modern computing (2. bs.). MIT Press.
  8. Creswell, J. W. ve Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4. bs.). SAGE Publications.
  9. Edmonds, D. ve Eidinow, J. (2004). Bobby Fischer goes to war: How the Soviets lost the most extraordinary chess match of all time. Ecco.
  10. Essinger, J. (2004). Jacquard's web: How a hand-loom led to the birth of the information age. Oxford University Press.
  11. Grier, D. A. (2005). When computers were human. Princeton University Press.
  12. Kasparov, G. (2017). Deep thinking: Where machine intelligence ends and human creativity begins. John Murray Press.
  13. Koh, B. (2016, 23 Mart). AlphaGo and the future of humanity. The Diplomat. https://thediplomat.com/2016/03/alphago-and-the-future-of-humanity/
  14. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2024). Somut Olmayan Kültürel Miras Türkiye Ulusal Envanteri. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü. https://aregem.ktb.gov.tr/TR-50837/somut-olmayan-kulturel-miras-turkiye-ulusal-envanteri.html
  15. Manovich, L. (2018). AI aesthetics. Strelka Press.
  16. Midjourney. (2022). Midjourney documentation and user guide. https://docs.midjourney.com/
  17. OpenAI. (2018, 25 Haziran). OpenAI Five. https://openai.com/blog/openai-five/
  18. OpenAI. (2023). GPT-4 technical report (arXiv:2303.08774). arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2303.08774
  19. Polanyi, M. (1966). The tacit dimension. University of Chicago Press.
  20. Ramesh, A., Dhariwal, P., Nichol, A., Chu, C. ve Chen, M. (2022). Hierarchical text-conditional image generation with CLIP latents (arXiv:2204.06125). arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2204.06125
  21. Silver, D., Huang, A., Maddison, C. J., Guez, A., Sifre, L., van den Driessche, G., Schrittwieser, J., Antonoglou, I., Panneershelvam, V., Lanctot, M., Dieleman, S., Grewe, D., Nham, J., Kalchbrenner, N., Sutskever, I., Lillicrap, T., Leach, M., Kavukcuoglu, K., Graepel, T. ve Hassabis, D. (2016). Mastering the game of Go with deep neural networks and tree search. Nature, 529(7587), 484–489. https://doi.org/10.1038/nature16961 DOI: https://doi.org/10.1038/nature16961
  22. Sormani, P. (2023). Interfacing AlphaGo: Embodied play, object agency, and algorithmic drama. Social Studies of Science, 53(5), 686–711. https://doi.org/10.1177/03063127231191284 DOI: https://doi.org/10.1177/03063127231191284
  23. Toygu, M. C. (2026). The centaur code: Your guide to the AI era. Independently published.
  24. UNESCO. (2003). Text of the Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. https://ich.unesco.org/en/convention (Türkçe resmî çeviri: Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi, Resmî Gazete, 21 Ocak 2006, Sayı: 26056, s. 3–14).
  25. Vinyals, O., Babuschkin, I., Czarnecki, W. M., Mathieu, M., Dudzik, A., Chung, J., Choi, D. H., Powell, R., Ewalds, T., Georgiev, P., Oh, J., Horgan, D., Kroiss, M., Danihelka, I., Huang, A., Sifre, L., Cai, T., Agapiou, J. P., Jaderberg, M., ... Silver, D. (2019). Grandmaster level in StarCraft II using multi-agent reinforcement learning. Nature, 575(7782), 350–354. https://doi.org/10.1038/s41586-019-1724-z DOI: https://doi.org/10.1038/s41586-019-1724-z