Cilt 14 Sayı 99 (2026)
2026/2

Araştırma Makalesi

Şarkiyatçı ve Türkistan Tarihi Araştırmacısı Olarak B. V. Lunin: Hayatı ve Eserleri

Yayımlandı 31.08.2026

  • Cengiz Buyar Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi
  • Mustafa Oğuz Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi
Cilt 14 Sayı 99 kapak

Öz

Boris Vladimiroviç Lunin (1906–2001), Türkistan tarihi üzerine çalışmış bir şarkiyatçı, tarihçi ve arkeologdur. Cenevre’de, siyasi faaliyetlere katılan bir ailede doğmuştur. Gençlik yıllarında arkeolojiye yönelmiş, müze çalışmaları ve kurgan kazılarıyla saha deneyimi kazanmıştır. 1920’li ve 1930’lu yıllarda Kuzey Kafkasya’daki bilimsel ve yerel tarih kurumlarında sekreterlik, başkan yardımcılığı ve yöneticilik görevleri üstlenmiş; müzecilik, bibliyografya, arkeoloji ve yerel tarih alanlarında yoğun örgütsel ve bilimsel çalışmalar yürütmüştür. 1931’de NKVD tarafından Marksist olmayan yerel tarih faaliyetleri gerekçesiyle tutuklanması, hayatında bir kırılma noktası olmuştur. Tutukluluğunun ve ertelenen sürgün cezasının ardından Don ve Kuzey Kafkasya’nın erken dönemlerine, antik yerleşimlerine ve maddi kültürüne dair çalışmalarını sürdürmüştür. II. Dünya Savaşı’nda siyasi komiser olarak görev yapan Lunin, 1953’ten sonra Özbekistan Bilimler Akademisinde çalışmış; Türkistan tarihi, Orta Asya tarih yazımı ve şarkiyatçılık tarihi üzerine çok sayıda araştırma yapmıştır. 1956’da kandidat, 1966’da doktor unvanını almış, 1970’te profesör olmuştur. Bu çalışmada Lunin’in hayatı ve eserleri, hakkındaki biyografik ve biyobibliyografik kaynaklara dayanan nitel bir yöntemle ele alınmakta; 1986 tarihli bir biyobibliyografyadan alınan ve 1986’ya kadar yayımlanan eserlerini kapsayan bibliyografyası da eser başlıklarının Türkçe karşılıklarıyla ekte verilmektedir.

Anahtar Kelimeler B. V. Lunin, Don ve Kuzey Kafkasya, Türkistan, Orta Asya, Tarih Yazımı, Özbekistan, Şarkiyatçılık

Abstract

B. V. Lunin as an Orientalist and Researcher of Turkestan History: His Life and Works

Boris Vladimirovich Lunin (1906–2001) was an orientalist, historian and archaeologist who worked on the history of Turkestan. He was born in Geneva into a politically active family. As a young man he turned to archaeology and gained field experience through museum work and kurgan excavations. In the 1920s and 1930s he served as secretary, deputy chair and administrator in scholarly and local history institutions of the North Caucasus, and carried out extensive organizational and research work in museology, bibliography, archaeology and local history. His arrest by the NKVD in 1931 on charges of non-Marxist local history activities marked a turning point in his life. After his detention and a suspended sentence of exile, he continued his work on the early periods, ancient settlements and material culture of the Don and the North Caucasus. Having served as a political commissar in the Second World War, Lunin worked from 1953 at the Academy of Sciences of Uzbekistan and produced numerous studies on the history of Turkestan, the historiography of Central Asia and the history of oriental studies. He received the kandidat degree in 1956 and the doktor degree in 1966, and became professor in 1970. This study examines Lunin’s life and works qualitatively, drawing on biographical and biobibliographical sources, and presents in an appendix a bibliography of his publications up to 1986, taken from a 1986 biobibliography, with Turkish translations of their titles.

Keywords B. V. Lunin, Don and North Caucasus, Turkestan, Central Asia, historiography, Uzbekistan, orientalism

PDF

Kaynakça

  1. Alimova, D. A. (2014). Vvedeniye. İstoriya i istoriki Uzbekistana v XX veke içinde. Taşkent.
  2. Alimova, D. A. ve Germanov, V. A. (2014). Boris Vladimiroviç Lunin – patriarh sredneaziatskoy şkolı. D. A. Alimova (Ed.), İstoriya i istoriki Uzbekistana v XX stoletii içinde. Navroz.
  3. Alimova, D. A. ve İvanova, L. S. (1986). Boris Vladimiroviç Lunin (R. H. Aminova, Ed.; Materialı k biobibliografii uçenıh Uzbekistana). Fan.
  4. Baluev, V. P. (1959). Stranitsı jizni i deyatelnosti demokrata-revolyutsionera V. İ. Lunina. İstoriya SSSR, (6), 129–134.
  5. Buyar, C. (2016). Türk tarihi araştırmacısı olarak A. N. Bernştam ve eserleri. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(2), 186–218.
  6. Geguzin, İ. M. (1987). Dobrıy sled. Rostov na Donu Yay.
  7. Konevskaya, T. İ. (2007). K 100-letiyu Borisa Vladimiroviça Lunina. İzvestiya Rostovskogo oblastnogo muzeya krayevedeniya, (14).
  8. Kovalenko, A. N. (2017). Boris Vladimiroviç Lunin (1906–2001). S. N. Savenko (Ed.), Tretiy Kavminvodskiy mejregionalnıy muzeyno-nauçnıy seminar pamyati krayevedov: Sbornik materialov içinde. Peçatnıy Dvor.
  9. Laruelle, M. (2003). Umozritelnaya Tsentralnaya Aziya: Poiski prarodinı ariytsev v Rossii i na Zapade (A. Akimova ve G. Kosaç, Çev.). Vestnik Yevrazii, (4).
  10. Lunin, B. V. (1958). İz istorii russkogo vostokovedeniya i arheologii v Turkestane: Turkestanskiy krujok lyubiteley arheologii (1895–1917 gg.) [Türkistan’da Rus şarkiyatçılığı ve arkeolojisi tarihinden: Türkistan Arkeoloji Meraklıları Cemiyeti (1895–1917)]. Akademiya nauk Uzbekskoy SSR.
  11. Lunin, B. V. (1959). Bibliografiçeskiy, imennoy i geografiçeskiy ukazateli k protokolam i soobşçeniyam TKLA (1895–1917 gg.) [Türkistan Arkeoloji Meraklıları Derneği’nin (1895–1917) “Protokoller ve bildiriler”ine ilişkin bibliyografik, isim ve coğrafi dizinler]. İstoriya materialnoy kulturı Uzbekistana, (1), 231–255.
  12. Lunin, B. V. (1981). Jizn i deyatelnost akademika V. V. Bartolda: Srednyaya Aziya v oteçestvennom vostokovedenii [Akademisyen V. V. Bartold’un hayatı ve faaliyetleri: Millî şarkiyatçılıkta Orta Asya]. Fan.
  13. Lunin, B. V. (2007). Perebiraya çyotki vospominaniy [Hatıraları yâd ederken]. İzvestiya Rostovskogo oblastnogo muzeya krayevedeniya, (14).
  14. Lunin, B. V. (2011). Severo-Kavkazskoye obşçestvo arheologii, istorii i etnografii [Kuzey Kafkasya Bölgesel Arkeoloji, Tarih ve Etnografya Derneği]. Donskoy vremennik. God 2011-y, (19), 135–138.
  15. Lunin, B. V. (2015). V. V. Bartold ve Rus oryantalizminde Orta Asya (C. Buyar, Çev. ve Haz.). Türk Tarih Kurumu.
  16. Rossiyskoye vostokovedeniye v litsah. (2020, 19 Mart). Rossiyskoye istoriçeskoye obşçestvo. https://historyrussia.org/sobytiya/vystavki/virtualnye-tury-2/vystavka-rossijskoe-vostokovedenie-v-litsakh.html
  17. Severo-Kavkazskiy krayeved: Yejemesyaçnıy krayevedçeskiy jurnal. (1930). (1). Rostov na Donu.
  18. Ştavdaker, L. A. (2013). Arheologiçeskiy pisatel Boris Lunin (İz istorii krayeved. dvijeniya 1920–1930-h gg.). Donskoy vremennik. God 2013-y, (21). http://www.donvrem.dspl.ru/Files/article/m4/4/art.aspx?art_id=1236