Cilt 13 Sayı 95 (2025)

Araştırma Makalesi

Osmanlı Görsel Sanat Kültüründe Yenilikçi Bir Bakış: Matrakçı Nasuh

Yayımlandı 30.06.2025

Cilt 13 Sayı 95 kapak

Öz

Geleneksel Türk Sanatlarımızdan minyatür, XVI. Döneminde siyasal ve kültürel gelişimlerin etkisi ile yeni üslupların kazanıldığı bir dönem olmuştur. Bu dönemin sanatçısı Matrakçı Nasuh kendi geliştirdiği haritalama tekniği ile dikkat çekmektedir. Kanuni’nin seferlerinde sanatçı kimliği ile yer alan Matrakçı Nasuh yaptığı şehir silüetlerini minyatür olarak yorumlamıştır. Eserlerinde insan figürü pek bulunmayan sanatçı şehirleri, sivil ve askeri mimari yapıları, kaleleri, surları ve şehrin bitkisel örtüsünü çizmiştir. Bu çalışmanın amacı, Matrakçı Nasuh’un harita-minyatür anlayışını inceleyerek onun Osmanlı sanatındaki yenilikçi katkılarını ortaya koymaktır. Literatür taraması ve görsel analiz yöntemiyle hazırlanan bu araştırmada, sanatçının yaşamı, üslubu, eserleri ve tarihsel önemi üzerinde durulacaktır. Böylelikle Nasuh’un Türk sanatına getirdiği özgün katkılar çok yönlü bir perspektifle değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler Minyatür, Matrakçı Nasuh, Tasvir

Abstract

A Novatory Perspective in Ottoman Visual Art Culture: Matrakçı Nasuh

Miniature painting, one of our traditional Turkish arts, underwent a period of development in the 16th century, gaining new styles under the influence of political and cultural developments. The artist of this period, Matrakçı Nasuh, attracted attention with his own developed mapping technique.

Matrakçı Nasuh, who is known in history for his role as an artist accompanying Sultan Suleiman the Magnificent on his campaigns, interpreted city silhouettes as miniatures. Rarely featuring human figures in his works, the artist depicted cities, civil and military architectural structures, castles, walls, and the city's vegetation.

The aim of this study is to examine Matrakçı Nasuh's understanding of map-miniature and reveal his innovative contributions to Ottoman art. Prepared using literature review and visual analysis methods, this research will focus on the artist's life, style, works, and historical significance. Thus, Nasuh's original contributions to Turkish art will be evaluated from a multifaceted perspective.

Keywords Miniature, Matrakçı Nasuh, Depiction

PDF

Referanslar

  1. Albayrak Sak, V., (2023) Osmanlı Askerî Literatürüne Ait “Silahşornâme ve Tuhfetü’l-Guzât” ‘ta Savaş Aletleri, Harp Tarihi Dergisi, 7, s. 71-98.
  2. Araz, M., ve Menay, S. M. (2022) Matrakçı Nasuh’un İznik Şehir Minyatürü Çini Uygulama Örneği. Atlas Journal, 8(50), 2838-2850.
  3. Arslan, K. (2017). Eğitimde Yapay Zekâ ve Uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71-88.
  4. Arık, R., (1975) Batılılaşma Dönemi Anadolu Tasvir Sanatı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları: İstanbul.
  5. Aslanapa, O., (1989). Türk Sanatı (18. Basım), Remzi Kitapevi:İstanbul.
  6. Aydemir, S., (2021) İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesinde Bulunan T5964 Numaralı Beyan-I Menazil-İ Sefer-İ Irakeyn Yazmasındaki Kale ve Kent Görünümlü Minyatürlerden Örnekler, (yüksek lisans tezi), Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  7. Çelikbağ, T. ve Geçen, F. (2019). Matrakçı Nasuh’un Topografik Minyatürlerinde Panoramik Görünüm, Toplum Bilimleri Dergisi, 27: s. 744, 757. DOI: https://doi.org/10.29228/tbd.2007.40301
  8. Dağtekin, H., (1951) İstanbul’un Fethinde Kullanılan Yürürkuleler, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, 9 (1-2), 145-163. DOI: https://doi.org/10.1501/Dtcfder_0000000198
  9. Erkan, D., (2011) Matrakçı Nasûh’un Hayatı ve Eserleri Üzerine Notlar, Osmanlı Araştırmaları, 37, s: 181-197.
  10. Gürsoy, F. (2015) Minyatür Sanatında Dermatoloji, Turk J Dermatol, 7: 116-118.
  11. İnan, G., (2019) Târîh-İ Âl-İ Osmân (Osmanlı Tarihi 699-968/1299-1561) Matrakçı Nasuh , Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları: 118, İstanbul.
  12. Karadeniz, Ü., (2013). Silahşorluğa Dair Önemli Bir Kaynak: Anonim Silahşorluk Risalesi. Belgeler, Xxxıv,1-16, https://www.academia.edu/41850690/Silah%C5%9Forlu%C4%9Fa_Dair_%C3%96nemli_Bir_Kaynak_Anonim_Silah%C5%9Forluk_RisalesiErişim Tarihi: 28.01.2025.
  13. Karadeniz, Ü., (2019) Tuhfetü’l-Guzât Bir Silahşorluk Risalesi, Türk Tarih Kurumu Yayınları: Ankara.
  14. Kaya, Ü., (2013) Matrakçı Nasuh ve Eserleri Tuhfetü’l-Guzat, (yüksek lisans tezi), Celal Bayar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Manisa.
  15. Konak, R. (2015) Minyatür Sanatı Bağlamında Minyatür ve Nakış Kelimelerinin Anlamına İlişkin Bilgiler, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2015 19 (1): 227-238. DOI: https://doi.org/10.12780/uusbd.95627
  16. Kurtoğlu, S. ve Akengin, G., (2023) 15-16. Yüzyıl Osmanlı Dönemi Minyatür Sanatının İncelenmesi ve Disiplinler Arası Yaklaşımlarla Güncel Sanat Pratiklerinde Yorumlamaları, 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum / Education And Society In The 21st Century, / 11/33, s.601-619
  17. Çok, B. (2021) Osmanlı Minyatür Sanatının Üslup Özellikleri, Socrates Journal Of Interdisciplinary Social Researches, 7(13), 120–142. https://Doi.Org/10.51293/Socrates.136 DOI: https://doi.org/10.51293/socrates.136
  18. Yerdelen, S. Y., (2001) Osmanlı Şenliklerinde Kullanılan Nahıl, Yapma Bahçe, Şekerden Tasvirler ve Tasarımcıları, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 17, s. 157-164.
  19. Yurdaydın, H.G., (1965). Matrakçı Nasûh'un Hayatı ve Eserleri ile İlgili Yeni Bilgiler, Belleten, 29, 329-354.
  20. Tekin, B., (2024) Askeri Disiplin ve Osmanlı Ordusunda Örnekleri, (Bitirme tezi), İstanbul Medeniyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü.
  21. Tanındı, Z., (1993) Başlangıcından Bugüne Türk Sanatı, Türk Minyatür Sanatı, Bölüm 15, Türkiye İş Bankası Yayınları: İstanbul.
  22. Türk Silâhlı Kuvvetleri Tarihi Osmanlı Devri (III. Cild / 7) Osmanlı İmparatorluğu Kara Kuvvetlerinin İdarî Faaliyetleri Ve Lojistik (1299-1913), Genelkurmay Basım Evi: Ankara
  23. Bağlantı 1: https://www.stinpoli.com/matrakci-nasuh-minyaturleri/ erişim tarihi: 28.01.2025.
  24. Bağlantı 2: https://dergipark.org.tr/tr/download/issue-file/19612 erişim tarihi: 29.01.2025.