Cilt 13 Sayı 95 (2025)

Araştırma Makalesi

Resim Sanatında Güvercin İmgesi

Yayımlandı 30.06.2025

Cilt 13 Sayı 95 kapak

Öz

Güvercin figürü, insanlık tarihinin en eski dönemlerinden itibaren hem fiziksel özellikleri hem de taşıdığı sembolik anlamlarla sanatın önemli bir imgesi olarak ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmada, güvercin figürünün resim sanatındaki temsilleri tarihsel, kültürel, dini ve estetik bağlamlarda ele alınmış; bu figürün taşıdığı çok katmanlı anlamlar üzerinden bir çözümleme yapılmıştır. İnceleme kapsamında Paleolitik çağ mağara resimlerinden başlayarak, Antik Roma dönemi mozaikleri, Bizans freskleri, Rönesans dönemi kutsal anlatımları, Pre-Raphaelite akımı, modern ve çağdaş sanat örnekleri ile Türk resim sanatındaki temsiller analiz edilmiştir. Güvercin figürü, Hristiyan ikonografisinde sıklıkla kutsal ruhu temsil ederken; İslam sanatında Nuh Tufanı sahnelerinde barışın ve yeni başlangıçların habercisi olarak kullanılmıştır. Ayrıca Rönesans ve sonrasındaki Avrupa sanatında güvercin, sevgi, arınma, özgürlük ve ruhani saflık gibi kavramlarla özdeşleştirilmiştir. Bu bağlamda yapılan inceleme, güvercin imgesinin sadece estetik bir form olarak değil; aynı zamanda döneminin sosyo-kültürel yapısını, inanç sistemlerini ve bireysel sanatçı ifadelerini yansıtan güçlü bir sembol olarak sanat tarihinde süreklilik arz eden bir rol üstlendiğini ortaya koymaktadır. Güvercin figürünün anlam dünyasının derinliği, bu çalışmanın hem sanat tarihi literatürüne hem de imge analizine dayalı disiplinler arası yaklaşımlara katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Genel tarama modelinin esas alındığı araştırmada, nitel araştırma yöntem ve teknikleri kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler Güvercin, İmge, Resim Sanatı, Sembolizm, Kültürel Temsil

Abstract

Pigeon Image in Painting Art

The dove figure has emerged as a significant image in art since the earliest periods of human history, owing to both its physical characteristics and its rich symbolic meanings. This study examines the representations of the dove figure in the context of painting, analyzing it through historical, cultural, religious, and aesthetic dimensions. The investigation covers a broad chronological range, from Paleolithic cave paintings to Ancient Roman mosaics, Byzantine frescoes, religious depictions of the Renaissance period, the Pre-Raphaelite movement, modern and contemporary art, and its reflections in Turkish painting. In Christian iconography, the dove frequently symbolizes the Holy Spirit, while in Islamic art, it appears as a harbinger of peace and renewal in the depictions of Noah’s Flood. In post-Renaissance European art, the dove has been associated with themes such as love, purification, freedom, and spiritual purity. In Turkish painting, the dove figure has been interpreted by artists as a symbolic representation of cultural identity, social values, and personal expression. This analysis reveals that the dove image is not merely an aesthetic form but a multifaceted symbol that reflects the sociocultural structures, belief systems, and individual artistic expressions of its time. The research is based on the general survey model and employs qualitative research methods and techniques. The findings suggest that the dove figure holds significant potential to contribute to both the art historical literature and interdisciplinary image analysis studies.

Keywords Pigeon, Image, Painting Art, Symbolism, Cultural Representation

PDF

Referanslar

  1. Alaybeyi, E. Çağdaş Türk Resim Sanatında Milli Değerler Bağlamında Figüratif Betimlemeler. Yüksek lisans tezi, Mardin Artuklu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2018.
  2. Armutak, A. “Doğu ve Batı Mitolojilerinde Hayvan Motifi I: Memeli Hayvanlar.” İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 28, no. 2 (2002): 411–427.
  3. Balaban, T. Anadolu Türk Efsanelerinde Kuşlar ve Uçmak-Kuş Kitabı. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2017.
  4. Beydiz, M. “Turgutreis Akyarlar’da Ünik Bir Taş Ev: Balık, Güvercin ve Hayat Ağacı İkonografisi.” Amisos Dergisi, no. 3 (2018): 90–109.
  5. Beydiz, M. Mitolojiden Sanata Hayvan İmgesi. İstanbul: Arkeoloji Sanat Yayınları, 2015.
  6. Boratav, P. Türk Mitolojisi: Oğuzların - Anadolu, Azerbaycan ve Türkmenistan Türklerinin Mitolojisi. Ankara: Bilgesu Yayıncılık, 2012.
  7. Campbell, J. Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 1999.
  8. Campbell, J. Batı Mitolojisi: Tanrının Maskeleri III. İstanbul: İmge Kitabevi, 2003.
  9. Ceylan, Ö. Kuşlar Divanı: Osmanlı Şiir Kuşları. İstanbul: Kapı Yayınları, 2015.
  10. Çetin, A. “Rene Magritte’in Resimlerinde Sözcükler ve İmgeler.” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 10, no. 50 (2017): 294–299. DOI: https://doi.org/10.17719/jisr.2017.1661
  11. Çığ, M. İ. Gilgameş: Tarihte İlk Kral Kahraman. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2000.
  12. Dalkıran, A. Çağdaş Türk Resminde Şamanist Etkiler. Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.
  13. Dede Kodaman, . “Şahmeran Resimlerindeki Sembollerin Göstergebilimsel ve Anlambilimsel Çözümlenmesi.” Atlas International Refereed Journal on Social Sciences, no. 4 (2018): 1354–1376. DOI: https://doi.org/10.31568/atlas.191
  14. Eliade, M. Babil Simyası ve Kozmolojisi. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2002.
  15. Erhat, A. Mitoloji Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1996.
  16. Erman, D. Seramik Sanatında Kuş Figürü Üzerine Kişisel Uygulamalar. Sanatta yeterlik tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009.
  17. Eskigün, K. Klasik Türk Şiirinde Efsanevi Kuşlar. Yüksek lisans tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.
  18. Gezgin, D. Hayvan Mitosları. 2. baskı. İstanbul: Sel Yayıncılık, 2014.
  19. Gültekin, E. “Antik Smyrna Kenti’nin Koruyucusu St. Polycarp Adına Yapılan Bir Kilise: St. Polycarp.” Sanat Dergisi, no. 4 (2010): 101–113.
  20. Hançerlioğlu, O. Dünya İnançları Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1993.
  21. Hyland, A. ve Wilson, K. Resim Sanatında Kuşlar: Kuş Kitabı. İstanbul: TEAS Yayıncılık, 2017.
  22. Kiraz, C. “Beyzâvî Tefsîrinde İşârî Yorumlar ve Muhtemel Kaynakları.” Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, no. 1 (2009): 365–423.
  23. Obuz, L. ve Obuz, M. Kalevala: Fin Destanı (1–25 Runo). Ankara: Balkanoğlu Matbaacılık, 1965.
  24. Öğel, B. Türk Mitolojisi. Cilt 1. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2010.
  25. Öğer, A. ve Köse, S. “Uygur Kültüründe Tufan’ın Kuşları: Kırlangıç ve Güvercin.” Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, no. 3 (2014).
  26. Öztürk, N. “İlahi Dinlerde Yemin, Keffaret ve Kurban.” Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, no. 13 (2002): 167–192.
  27. Paksoy, H. B. Alpamış: Rus Yönetimi Altında Orta Asya Kimliği. Çeviren Gürdal Esin. Hartford, USA: AACAR Basımevi, 1989.
  28. Pınarbaşı, S. “Türk Kültüründe Kuşa Dönüşen Kadınlar.” Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi, no. 2 (2012).
  29. Radloff, W. Türklük ve Şamanlık. İstanbul: Örgün Yayınevi, 2008.
  30. Rosenberg, D. Dünya Mitolojisi: Büyük Destanlar ve Söylenceler Antolojisi. İstanbul: İmge Kitabevi Yayınları, 2003.
  31. Roux, J. P. Orta Asya’da Kutsal Bitkiler ve Hayvanlar. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2005.
  32. Seyidoğlu, B. Erzurum Efsaneleri (Belli Yerlere Bağlı Olarak). Ankara: Ankara Üniversitesi, 1985.
  33. Yaşdağ, M. “19. Yüzyılın Sıra Dışı Sanat Hareketi: Pre-Raphaelite Kardeşliği ve Sembolizmi.” Sanat Tarihi Dergisi, no. 26 (2017): 171–185. DOI: https://doi.org/10.29135/std.292683
  34. Yılmaz, O., Çoşkun, F. ve Ertuğrul, M. “Kutsal Bir Fenomen Olarak Yahudilik, Hristiyanlık ve İslamiyet’te Güvercin.” Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 2 (2014): 129–140.
  35. Yılmaz, O. ve Ertuğrul, M. “Tarihte Güvercin Yetiştiriciliğinin Önemi.” Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, no. 2 (2012): 1–7.