Kırgız Boy Yapılanmasında Kıpçaklar

Türkçe kaynaklarda Kıpçak, Kıfçak, Avrupa dillerindeki kaynaklarda Kun, Kuman, Cumanus, Komani, Doğu kaynaklarında ise Kuvmıx, Kuvsak, Polovets isimleriyle anılan Kıpçaklar yayıldıkları geniş coğrafyalarda farklı adlarla anılmışlardır. 840 yılında Uygur Kağanlığının yıkılmasından sonra Kimek Hakanlığı bünyesinde toplanmışlardır. Kimek Hakanlığının asıl boylarından biri olan Kıpçaklar, Kimek Hakanlığı yıkıldıktan sonra ise onların devamı sayılmışlardır. Güney Sibirya ve doğuda Kırgız topraklarıyla sınır olan Kimek Hakanlığı’nın yıkılmasıyla Kıpçaklar Sırderya’nın orta kısımlarına, İdil havzasına, Kazakistan ve Aral gölünün kuzey ve batı bölgelerine doğru yayılmışlardır. Moğol istilasıyla uzun süre adlarını verdikleri Deşt-i Kıpçak coğrafyasına yayılarak Kazak, Kırgız, Türkmen, Uygur, Karakalpak, Tatar, Başkır, Kumuk, Karaçay, Balkar, göçmen Özbekler, Konurat, Katagan ve Lakaylar arasına karışmışlardır. Kıpçakların bazı grupları Kırgızların yaşadıkları coğrafyaya yayıldıktan sonra ilerleyen yüzyıllarda Kırgızlarla etnik birleşme gerçekleştirmiş ve daha sonra Kırgızların bir boyu olarak Kırgızların İçkilik kolu içerisindeki yerlerini almışlardır. Bu çalışmada Kırgızların Kıpçak boyunun Kırgızistan’daki varlığı, alt boy yapıları hakkında bilgi verilecektir.

The Kipchaks, known by different names across various sources—such as Kipchak or Kifchak in Turkish sources, Kun, Cuman, Cumanus, or Komani in European sources, and Kuvmıx, Kuvsak, and Polovets in Eastern sources—were referred to by different names in the vast territories they inhabited. After the fall of the Uyghur Khaganate in 840, they gathered under the Kimek Khaganate. Being one of the main tribes of the Kimek Khaganate, the Kipchaks were considered its successors after the Khaganate’s collapse. With the fall of the Kimek Khaganate, which bordered Kyrgyz lands in the east and South Siberia, the Kipchaks spread to the central parts of Syr Darya, the Volga basin, Kazakhstan, and the northern and western regions of the Aral Sea. With the Mongol invasion, they expanded across the Desht-i Kipchak, which they had named, integrating into Kazakh, Kyrgyz, Turkmen, Uyghur, Karakalpak, Tatar, Bashkir, Kumyk, Karachay, Balkar, Uzbek, Konurat, Katagan, and Lakai groups. Some groups of Kipchaks settled in the Kyrgyz territories and, in later centuries, merged ethnically with the Kyrgyz, eventually becoming part of the Ichkilik branch of the Kyrgyz. This study will provide information on the presence of the Kipchak clan within the Kyrgyz people in Kyrgyzstan, as well as their sub-clan structures.