Cilt 11 Sayı 87 (2023)

Araştırma Makalesi

Kur’ân’da Korku ve Kaygı Kavramlarının Yer Aldığı Âyetlerin Analizi

Yayımlandı 31.08.2023

Cilt 11 Sayı 87 kapak

Öz

Her insanın en büyük arzusu, korku ve kaygıdan uzak bir hayat sürdürmektir. Zira korku ve kaygı, insanı hem bedenen hem de psikolojik olarak olumsuz etkilemekte ve onu ciddi anlamda bir boşluğa düşürmektedir. Bundan dolayı Kur’ân, güven içerisinde yaşamayı insan ve toplum için büyük bir nimet olarak ifade etmiş ve bu konuda neler yapılması gerektiğini de belirtmiştir. Ancak Kur’ân’da insanın korku ve kaygı duygularıyla sınandığının belirtilmesi ilgili duyguların insan fıtratında var olduklarını ve aynı zamanda fayda ve hikmetten de hali olmadıklarını göstermektedir. Zira korku ve kaygı, insanın hem Allah’a karşı saygılı hem de diğer canlılara karşıysa tedbirli olmasını sağlayan duygulardır. Söz konusu duygulardan kaçınılmasının mümkün olmadığından her dönem onlara karşı tedbir almak her insanın en temel görevleri arasında ilk sırayı yer almıştır. Bu çalışmada korku ve kaygı kelimerinin art arda zikredildikleri ve bunlardan güven içerisinde olacak olanların niteliklerinin yer aldığı âyetlerin analizi yapılmaya ve bir sonuca ulaşılmaya çalışılmıştır. Bununla birlikte bu kavramların etimoljik anlamaları, insan psikolojisine etkileri, Kur’ân’da kaç yerde ve kaç sûrede yer aldıkları gibi hususlar da ayrı başlıklar altında incelenmiştir. Çalışmamız neticesinde başta iman etmekle birlikte “salih amel işlemek, ıslah edici, istikamet sahibi ve infâk edici” gibi vasıflara sahip olanların korku ve kaygıdan uzak olacakları görülmüştür.

Anahtar Kelimeler Tefsir, Korku, Kaygı, Islah, İnfâk

Abstract

Analysis of the Verses in Which the Concepts of Fear and Anxiety Are Included in the Qur'an

The greatest desire of every human being is to lead a life free from fear and anxiety. Because fear and anxiety affect people both physically and psychologically negatively and leave them in a serious void. For this reason, the Qur'an has expressed living in security as a great blessing for man and society and has also stated what should be done in this regard. However, the fact that it is stated in the Qur'an that man is tested with feelings of fear and anxiety shows that these feelings exist in the human nature and at the same time they are not devoid of benefit and wisdom. This is because fear and anxiety are emotions that make human beings both respectful towards Allah and cautious towards other living beings. Since it is not possible to avoid these emotions, taking precautions against them has taken the first place among the most basic duties of every human being. In this study, it has been tried to analyse the verses in which the words fear, and anxiety are mentioned consecutively and the qualities of those who will be safe from them and to reach a conclusion. In addition, the etymological meanings of these concepts, their effects on human psychology, the number of places and suras in the Qur'an have been examined under separate headings. As a result of our study, it has been seen that those who have the qualities such as "doing righteous deeds, reforming, having direction and spending" will be free from fear and anxiety.

Keywords Tafsir, fear, anxiety, improvement, spending

PDF

Kaynakça

  1. Abdülbaki, M. F. (1364). el-Mu’cemü’l-müfehres li elfâzi’l-Kur’âni’l-kerîm. Dârü’l-Kütübi’l-Mısriyye.
  2. Abîd, A. M. (2000). Şüarâü ummân fi’l-câhilyati va sadri’l-İslâm. el-Mecma‘u’s-Sekâfî.
  3. Altınçekiç, Ş. Ö., & Koyuncu, M. (2012). Çiftlik Hayvanlarında Refahın İyileştirilmesinde Yetiştiricinin Rolü. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 26(1).
  4. Atar, F. (2010). Şehid. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 38, ss. 428-431). TDV Yayınları.
  5. Ahmed, H. (2003). Kitâbü’l-Ayn (C. 1-4). Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
  6. Baydar, A. (1999). Kur’an Açısından Korku ve Büyü. Beyan Yayınları.
  7. Bulut, H. İ. (2005). Mûcize. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 30, ss. 350-352). TDV Yayınları.
  8. Çağrıcı, M. (1999). Hüzün. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 19, ss. 73-76). TDV Yayınları.
  9. Çağrıcı, M. (2000). İnfak. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 22, ss. 289-290). TDV Yayınları.
  10. Çağrıcı, M., & Uludağ, S. (2001). İstikamet. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 23, ss. 348-349). TDV Yayınları.
  11. Demirci, M. (1995). Esbâb-ı Nüzûl. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 11, ss. 360-362). TDV Yayınları.
  12. Derveze, M. İ. (t.y.). et-Tefsîrü’l-hadîs (2. bs, C. 1-10). Dâru İhyâ’i’l-Kütübi’l-‘Arabiyye.
  13. Ebû Dâvûd, S. b. el-Eş‘as. (2009). es-Sünen (C. 1-7). Dârü’r-Risâleti’l-‘Âlemiyye.
  14. Ebû Zehre, M. b. A. (t.y.). Zehretü’t-tefâsîr (C. 1-10). Dârü’l-Fikri’l-‘Arabî.
  15. Ebu’s-Suûd, M. bç M. (t.y.). İrşâdü’l-akli’s-selîm ilâ mezâye’l-kitâbi’l-kerîm (C. 1-9). Dârü ihyâi turâsi’l-arabî.
  16. Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî ez-Zemahşerî. (1407). el-Keşşâf ʿan ḥaḳāʾiḳı ġavâmiżi’t-tenzîl ve ʿuyûni’l-eḳāvîl fî vücûhi’t-teʾvîl, (3. bs, C. 1-4). Dâru’l-Kütübi’l-Arabiy.
  17. ed-Dâmağânî, H. b. M. (1996). el-Vücûhü va’n-nezâir li el-fâzi kitâbillâhi’l-azîz (C. 1-2). Lecnetü İhyâ’i’t-Türâsi’l-İslamî.
  18. ed-Dimyâtî, M. b. A. (1998). el-Cevâhirü’l-lü’liyya fî şerhi’l-erbaîni’l-nevaviyye (1998. bs). el-Yamâme Li’t-Tibâati ve’n-Neşri va’t-Tevzî.
  19. el-Âlûsî, M. b. A. (1415). Rûhu’l-me‘ânî (C. 1-16). Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.
  20. el-Askerî, E. H. el-Hasen. (2007). el-Vücûh ve’n-nezâir (1. bs). Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dînîye.
  21. el-Begavî, H. b. M. (1420). Me‘âlimü’t-tenzîl (C. 1-5). Dâru İhyâ’i’t-Türâsi’l-‘Arabî.
  22. el-Beydâvî, A. b. Ö. b. M. eş-Şîrâzî. (1418). Envâru’t-Tenzîl va Esrâru’t-Te’vîl. Dâru İhyâ’i’t-Türâsi’l-Arabî.
  23. el-Beyhakî, A. b. H. (2003). şuabü’l-îmân (1. bs, C. 1-14). Mektebetü’r-Rüşd.
  24. el-Buhârî, E. A. M. b. İ. (1422). Sahîhu’l-Buhârî (C. 1-9). Dâru Tavkı’n-Necât.
  25. el-Cevherî, İ. b. H. (1987). Tâcü’l-luga ve sıhâhu’l-‘Arabiyye (C. 1-6). Dârü’l-‘İlm li’l-Melâyîn.
  26. el-Ferâhidî, H. b. A. (1431). el-‘Ayn (C. 1-8). Mektebetü’l-Hilâl.
  27. el-Ğâzî, M. H. A. (1965). Beyânü’l-meânî (1. bs, C. 1-4). Matbaatü’r-Tarakkî.
  28. el-Hâzin, A. b. M. (1415). Lübâbü’t-te’vîl fî me‘âni’t-tenzîl (C. 1-4). Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.
  29. el-Hererî, M. E. b. A. (2001). Hadâ’iku’r-revhi ve’r-reyhân fî revâbî ‘ulûmi’l-Kur’ân (C. 1-33). Dâru Tavkı’n-Necât.
  30. el-Herevî, A. b. M. (1999). el-Ğarîbü fi’l-Kur’ân’i va’l-hadîs. Mektebetü Nizâr.
  31. el-Hîrî, İ. b. A. (1996). Vücûhü’l-Kur’âni’l-Kerîm (1. bs). Dârü’s-Sakâ.
  32. el-Kâbisî, A. U. (2017). Mevsûatü’l-kelimât va ehavâtuhâ fi’l-Kur’âni’l-Kerîm (1. bs, C. 1-12). Dârü’l-Ma’rife.
  33. el-Kasımî, C. M. b. M. S. (1418). Mehâsinü’t-te’vîl (C. 1-9). Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.
  34. el-Kurtubî, M. b. A. (1964). el-Câmi‘ li-ahkâmi’l-Kur’ân (C. 1-20). Dârü’l-Kütübi’l-Mısriyye.
  35. el-Mâtürîdî, M. b. M. (2005). Te’vîlâtü Ehli’s-sünne (C. 1-10). Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.
  36. el-Mâverdî, A. b. M. (t.y.). en-Nüket ve’l-‘uyûn (C. 1-6). Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.
  37. el-Merâğî, A. b. M. (1946a). Tefsîru’l-Merâğî (C. 1-30). Şeriketu Mektebetu va Matbaatü Mustafa el-Bânî.
  38. el-Merâğî, A. b. M. (1946b). Tefsîrü’l-Merâğî (C. 1-30). Şeriketu Mektebetu va Matbaatü Mustafa el-Bânî.
  39. el-Mustafevî, H. (1393). et-Tahkîk fî kelimâti’l-Kur’âni’l-kerîm (C. 1-14). Merkezü Neşri Âsâri’l-Allâme el-Mustafevî.
  40. en-Nahçivânî, N. b. M. (1999). el-Fevâtihu’l-ilâhiyye ve’l-mefâtîhu’l-gaybiyye (C. 1-2). Dâru Rikâbî.
  41. en-Nesefî, A. b. A. (1998). Medârikü’t-tenzîl ve hakâ’iku’t-te’vîl (C. 1-3). Dârü’l-Kelimü’t-Tayyıb.
  42. er-Râzî, A. b. F. b. Z. (1979). Mu’cemü Mekâyisi’l-Lüga (C. 1-6). Dâru’l-Fikr.
  43. er-Râzî, F. M. b. Ö. (1420). Mefâtîhu’l-gayb (et-Tefsîrü’l-kebîr) (3. bs, C. 1-32). Dâru İhyâ’i’t-Türâsi’l-‘Arabî.
  44. er-Râgıb el-Isfahânî, H. b. M. (ts.). el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân. Dârü’l-Ma’rife.
  45. es-Sicistânî, M. b. T. (1963). Ğârîbü’l-Kur’ân. Mektebetü va Matbaatü Muhammed Sabîh va Avlâdühü.
  46. eş-Şevkânî, M. b. A. (1414). Fethu’l-kadîr (C. 1-6). Dâru İbn Kesîr.
  47. eş-Şerîf el-Cürcânî, A. b. M. (1983). Kitâbü’t-Ta’rîfât. Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.
  48. et-Tirmizî, M. b. İ. (1975). es-Sünen (C. 1-5). Şeriketu Mektebetu va Matbaatü Mustafa el-Bânî.
  49. ez-Zemahşerî, M. b. Ö. (1407). el-Keşşâf ‘an hakâ’iki’t-tenzîl (3. bs, C. 1-4). Dârü’l-Kitâbi’l-‘Arabî.
  50. ez-Ze mahşerî, M. b. A. (1998). Esâsü’l-belâğa (C. 1-2). Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.
  51. Gezgin, A. G. (2003). Eşanlamlılık Bağlamında Kur’ân’da “Korku” İfade Eden Kelimeler Üzerine Analitik Bir Değerlendirme. İslâmî Araştırmalar Dergisi, XVI(1).
  52. Gözel, M. (2013). Kur’ân’da Havf Kavramı. Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslâm Bilimleri Tefsir Anabilim Dalı.
  53. Gündüz, Ş. (2008). Sâbiîlik. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 35, ss. 341-344). TDV Yayınları.
  54. Hayrettin Karaman vd. (2018). Kur’ân-ı Kerîm Açıklamalı Meâli. TDV Yayınları.
  55. İbn ‘Âşûr, M. T. b. M. (1984). et-Tahrîr ve’t-tenvîr (C. 1-30). ed-Dârü’t-Tûnusiyye.
  56. İbn ‘Atıyye, A. b. G. (1422). el-Muharrerü’l-vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-‘azîz (C. 1-6). Dârü’l-Kütübi’l-‘İlmiyye.
  57. İbn Ebî Zemanîn, M. b. A. (2002). Tefsîrü’l-Kur’ân’il-azîz (1. bs, C. 1-5). el-Fârûku’l-Hadîse.
  58. İbn Kesîr, İ. b. Ö. (1999). Tefsîrü’l-Kur’âni’l-‘azîm (2. bs, C. 1-8). Dâru Taybe.
  59. İbn Mâce, M. b. Y. (t.y.). es-Sünen (C. 1-2). Dâru İhyâ’i’l-Kütübi’l-‘Arabiyye.
  60. İbn Manzûr, C. M. b. M. (t.y.). Lisânü’l-Arab (C. 1-6). Dâru’l-Maârif.
  61. İbn. Sîde, A. b. İ. (2000). el-Muhkem ve’l-muhîtü’l-a’zam (C. 1-11). Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye.
  62. İbnü’l-Cevzî, A. b. A. (1422). Zâdü’l-mesîr (C. 1-4). Dârü’l-Kitâbi’l-‘Arabî.
  63. Kara, M. (1997). Havf. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 16, ss. 528-531). TDV Yayınları.
  64. Karaman vd., F. (2006). Dinî Kavramlar Sözlüğü. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
  65. Kaya, R. (2016). Kur’ân’a Göre Ehl-i Kitap ve İslâm (2. bs). Yağmur Yayınları.
  66. Kindi. (2022). Üzüntüden Kurtulma Yolları / Ahlak Klasikleri 4 (M. Çağrıcı, Çev.). Diyanet Vakfı Yayınları.
  67. Merad, A. (1999). Islah (Kavramın İçeriği, Ortaya Çıkışı ve Gelişmesi). İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 19, ss. 143-156). TDV Yayınları.
  68. Muhammed Bâsim Mîkâtî vd. (2007). el-Kutûf min lüğati’l-Kur’ân (1. bs). Mektebetü Lübnan Neşirûn.
  69. Muhtar, A. (2008). Mu’cemü’l-lüğati’l-arabiyati’l-muâsarati (C. 1-4). Âlemu’l-Kutub.
  70. Müslim b. Haccâc en-Nîsâbûrî. (t.y.). Sahîhu Müslim (C. 1-5). Dâru İhyâ’i’t-Türâsi’l-‘Arabî.
  71. Nebevî, A. (1989). Dîvânü benî Bekr fi’l-câhiliyya. Dârü’z-Zehrâ.
  72. Reşîd Rıza. (1990). el-Menâr (Tefsîrü’l-Kur’âni’l-hakîm) (C. 1-12). el-Hey’etü’l-Mısrıyetü’l-‘Âmme li’l-Kitâb.
  73. Sert, H. E. (2008). Kur’ân-ı Kerîm Işığında Güven Duygusunun Kaynağı Olarak Müslümanlık Bilinci. Fırat İlahiyat Dergisi, 13(2).
  74. Şahin, H. (2011). Kur’ân’da Takva Kavramı. Etüt Yayınları.
  75. Taberî, E. C. M. b. C. et. (2000). Câmiu’l-Beyân an Te’vil’il-Kur’ân (C. 1-24). Müessesetü’r-Risale.
  76. Tantâvî, M. S. (1997). et-Tefsîrü’l-vasît (C. 1-15). Dâru Nehdati Mısır.
  77. Türk, N. (2019). Kur’ân Işığında Korku ve Etkileri. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 19(1), 140-157. https://doi.org/10.30627/cuilah.505061 DOI: https://doi.org/10.30627/cuilah.505061
  78. Uludağ, S. (2010). Takvâ. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 39, ss. 484-486). TDV Yayınları.