Cilt 11 Sayı 86 (2023)

Araştırma Makalesi

Dış Ticaret ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği (2001-2020)

Yayımlandı 31.07.2023

Cilt 11 Sayı 86 kapak

Öz

Bu çalışma, Türkiye'nin dış ticareti ile ekonomik büyümesi (kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla) arasındaki ilişkiye odaklanmaktadır. 2001-2020 yılları arasındaki araştırmanın yıllık bazlı istatistikleri incelenmştir. Araştırmanın değişkenleri gayri safi yurtiçi hâsıla (GSYİH), ihracat ve ithalatı içermektedir. Verilerin analizinde Excel ve Eviews programları kullanılmıştır. İlk adımda veri durağanlığı test edilmiştir, ardından gecikme uzunluğu belirlenmiştir. Devamında değişkenler arasındaki Johansen eşbütünleşme ve hata düzeltme modeli test edilmektedir. Son olarak VAR modeline dayalı olarak değişkenler arasındaki Granger Nedensellik uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, GSYİH ile ihracat arasındaki kısa dönemli ve tek yönlü ilişkinin anlamlı olduğunu ve GSYİH artışıyla birlikte ihracat miktarının da arttığını göstermektedir. Uzun dönemde, ithalat ve GSYİH ile arasındaki tek yönlü bir ilişki tespit etmiştir.

Anahtar Kelimeler Ekonomik Büyüme, İhracat, İthalat, Granger Nedensellik Testi, VAR analizi

Abstract

The Relationship of Foreign Trade and Economic Growth: The Case of Türkiye (2001-2020)

This study is to investigate the relationship between Turkey's foreign trade and its economic growth (gross domestic product per capita). Annual statistics of the research between 2001-2020. The variables of the research include gross domestic product (GDP), exports and imports. Excel and Eviews statistical analysis program were used in the analysis of the data. In the first step, data stationarity was tested, then the lag length was determined. Afterwards, the Johansen cointegration and error correction model between the variables is tested. Finally, Granger Causality between variables was applied based on the VAR model. The results show that the short-term and one-way relationship between GDP and exports is significant and the amount of exports increases with the increase in GDP. In the long run, she found a unidirectional relationship between imports and GDP.

Keywords Economic Growth, Exports, Imports, Granger Causality Test, VAR analysis

PDF

Kaynakça

  1. ASLAN, N. ve YÖRUK, D. (2008). “Teoride ve uygulamada dış ticaret hadleri ve kalkınma ilişkileri”, Marmara üniversitesi İ.İ.B.F dergisi, Cilt: 25 sayı: 2, SS: 33-69,
  2. BAL, O. (2010). “Teknolojinin Sosyo-Ekonomik Yapıya Etkileri”, Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, Sayı: 20 Ss:1-23
  3. ÇEŞTEPE, H VE GENÇEL, H. (2019). “Beşerî Sermaye Ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye İçin Nedensellik Analizi”, Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 8, Sayı:16, SS: 139–146
  4. ÇINAR, S. (2015). “Doğal Kaynaklar ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Gelişmekte Olan Ülkeler Örneği”, Marmara Üniversitesi İ.İ.B. Dergisi, Cilt:37 Sayı 2, S. 171-190 DOI: https://doi.org/10.14780/iibd.20480
  5. DERELİ, D. D. (2018). Türkiye’de Ekonomik Büyüme ile Dış Ticaret Arasındaki Nedensellik İlişkisi (1969-2016), Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 3, SS: 279-289 DOI: https://doi.org/10.11611/yead.449502
  6. DEMEZ, D. (2021). “MENA Ülkelerinde Dış Ticaret ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Panel Nedensellik Analizi Yaklaşımı”, Akademik Yaklaşımlar Dergisi, C: 12 S: 1, Ss: 137-153,
  7. EMİRKADI, Ö. (2022). D8 Ülkelerinde Dış Ticaret ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Panel Nedensellik Analizi, Uluslararası Ekonomi ve Siyaset Bilimler Akademik Araştırmalar Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 15. SS: 52-61 DOI: https://doi.org/10.58202/joecopol.1164020
  8. KOÇ, Ö. E. (2018). “İçsel Büyüme /Teknoloji Yoğun Büyüme Modelleri Kapsamında Türkiye’de Teknoloji Geliştirme Bölgelerine Yönelik Vergi Uygulamaları”, Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Cilt:25 Sayı:2 SS:477- 499 DOI: https://doi.org/10.18657/yonveek.387064
  9. KARACAN, R. (2017). “Türkiye’de Altyapı Yatırımlarının Ekonomik Büyüme Açısından Değerlendirilmesi”, Business & Management Studies: An International Journal, Cilt:5 Sayı:2 314‐329 DOI: https://doi.org/10.15295/bmij.v5i2.108
  10. MAHMUDLI, S. (2017). “Beşerî Sermayenin Ekonomik Büyümeye Yansıması: Azerbaycan Örneği” Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt:1 Sayı:1, SS: 13-29
  11. OĞUL, B. (2021). Küreselleşme Sürecinde Dış Ticaret ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 2, SS. 65-73
  12. ORKUNOĞLU ŞAHİN, F. (2022). “Türkiye’nin 1980-2021 Dönemi Dış Ticaret Gelişiminin İrdelenmesi”, Gümrük Ticaret Dergisi, Sayı: 27, SS: 82-99
  13. OKŞAK, Y. Ve DAĞILGAN, G. (2020). “Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerde Dış Ticaret, Büyüme ve Ekonomik Özgürlük İlişkisi Üzerine Ampirik Bir Analiz”, Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt:6 sayı:3, SS:79-89,
  14. ÖZEL, H. A. (2012). “Ekonomik Büyüme Ekonomik Büyümenin Teorik Temelleri”, Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Cilt: 2, Sayı:1, SS: 63-72
  15. ÖZEN, A. ve Karakuş, M. (2022). “Empirical Analysis of the Relationship Between Inflation, Foreign Trade, and Economic Growth for Türkiye”, Journal of Economics and Administrative Sciences, Cilt:23, Sayı:3, SS: 747-759 DOI: https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1096489
  16. ÖZDEN, M. (2014). “İktisadi Büyüme ve Kalkınma Olgusunda Dış Ticaretin Yeri ve Önemi: Türkiye Örneği”, (Yüksek Lisans Tezi), Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, Namık Kemal Üniversitesi
  17. ŞEKER, A. (2019). “Teknolojik Gelişme ve Yüksek Teknoloji İhracatının Ekonomik Karmaşıklık Endeksi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği”, Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Cilt: 26 Sayı:2 SS: 377- 399 DOI: https://doi.org/10.18657/yonveek.581397
  18. ŞENKARDEŞLER, R. A. (2018). “Cumhuriyetten Günümüze Türkiye’nin Dış Ticaret ve Ekonomik Büyüme İlişkisi Üzerine Nedensellik Analizi”, Journal Of Accounting, Finance And Auditing Studies, Cilt: 4, Sayı:1 SS: 108-129 DOI: https://doi.org/10.56578/jafas040107
  19. ŞAHİN, D. Ve DURMUŞ, S. (2019). “Türkiye’de Dış Ticaret ve Ekonomik Büyüme İlişkisinin Analizi”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 11 Sayı: 60 DOI: https://doi.org/10.17719/jisr.2018.2860
  20. TUNÇBİLEK KAYA, S. (2020). “Türkiye’nin İkili Ticaret Dengesi Üzerinde J Eğrisi Ve Reel Döviz Kuru Değişmelerinin Uzun Dönem Asimetrik Etkilerinin Sınanması: NARDL Analizi”, (Yüksek Lisans Tezi), İktisat Anabilim Dalı, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
  21. YAVUZ, R.A. ve KARAKAŞ, B, B. (2021). “1980 Sonrası Türk Dış Ticaret Politikası ve Ekonomik Büyüme İlişkisi Üzerine Ekonometrik Bir Analiz”, Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 1, SS:1-15
  22. YÖRÜK, Y. (2015). “XVI th International Symposium on Econometrics, Operations Research and Statistics” , Trakya University Department Of Econometrics, Social Sciences Research Journal, Volume 4, Issue 4, ISSN: 2147-5237
  23. YURDAKUL, F. ve AYDIN, M. (2018). Ekonomik Büyüme Ve Dış Ticaret Arasındaki İlişki: Türkiye Üzerine Bir Uygulama, International Journal of Economic and Administrative Studies, UİİİD-IJEAS, 18. EYİ Özel Sayısı:23-36, ISSN 1307-9832 DOI: https://doi.org/10.18092/ulikidince.361870
  24. URL-1 “Türkiye İstatistik Kurumu”, Veri Portalı, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=D%C4%B1%C5%9F-Ticaret-Endeksleri-Kas%C4%B1m-2022-49647&dil=1 , (Erişim Tarihi: 4Nisan2023),
  25. URL-2 “Türkiye'nin En Fazla İhracat Yaptığı Ürünler”, Ticimax, https://www.ticimax.com/blog/turkiyenin-en-fazla-ihracat-yaptigi-urunler, (Erişim Tarihi: 5 Nisan 2023),
  26. URL-3 “Dış Ticaret ve Lojistik”, Smtgumruk, http://www.smtgumruk.com.tr/dis_ticaret_ve_lojistik_klavuzu.pdf, (Erişim Tarihi: 23 Mart.2023