İstanbul'un Tarihi Sayfiye Bölgelerine Ait Haritaların Detaylı Çözümlenmesi

İki kıtanın birbirine bağlandığı özel bir coğrafyada bulunan, Roma, Bizans ve Osmanlı

imparatorluklarına başkentlik yapan İstanbul, binlerce yıllık kültür mirasıyla dünyada çok önemli bir konuma sahiptir. Bu kent, varlığı ile her dönemin haritacılarının ilgisini çekmiş ve zaman içinde kentin önemli sayıda haritası yapılmıştır. Sayfiye kavramının birinci sözlük anlamı yazlık, yazlık ev; ikinci sözlük anlamı ise şehre yakın kır kesimi olup Arapça kökenli bir sözcüktür. Sayfiye sözcüğü kavramsal olarak, hem yazlık olarak kullanılan bir bölgeyi, hem de yaz mevsiminde kullanılan yapıyı karşılamaktadır. 19. yüzyılın ortasından itibaren İstanbul kent merkezinin gelişmeye başlayan sayfiye bölgeleri, ilk ortaya çıktıkları andan itibaren kentsel alana doğru evrilen bir gelişim ve dönüşüm süreci içinde olmuşlardır. İşte bu süreç, ancak İstanbul’un yazılı ve görsel belgelerin incelenip analiz

edilmesiyle çözümlenebilir. Bunun için de haritalar önemli bir araçtır. İstanbul haritaları yapılırken yerleşimin sayfiye bölgelerine göre yoğun olduğu Galata-Pera ve Tarihi Yarımada ön planda olmuş, sayfiye bölgeleri geri planda kalmıştır. Bu çalışma, İstanbul’un sayfiye bölgelerinin haritalarına odaklanılması açısından önemlidir.

Çalışmanın amacı, İstanbul’un sayfiye bölgelerine ilişkin haritaların tespitini yapmak, haritaları

sistematize etmek ve harita özelliklerini tanımlamaktır. Böylece belirlenen bölgelerle ilgili çalışma yapacak olan araştırmacıların haritaların adları ve özellikleriyle ilgili bilgiye daha kolay ulaşabilmesi hedeflenmiştir. Makalenin giriş bölümünde İstanbul haritaları ve sayfiye bölgeleriyle ilgili bilgi verilmiş, amaç, kapsam, yöntem ve mevcut literatür tanımlandıktan sonra, ikinci bölümde İstanbul haritalarının gelişim süreci anlatılmıştır. Üçüncü bölümde, içerdikleri alanın büyüklüğüne göre haritalar sistematize edildikten sonra, bu sınıflama üzerinden haritaların özellikleriyle ilgili tespitler yapılmıştır. Sonuç bölümünde ise makalede elde edilen ve ortaya çıkarılan bulgulara değinilmiştir.

Situated in special geography where two continents are connected and served as the capital of the Roman, Byzantine, and Ottoman empires, Istanbul has a remarkably important position in the world with thousand years of its cultural heritage. The existence of the city has intrigued cartographers of every period and a great number of city’s maps have been produced over time. The first meaning of the sayfiye is a cottage, summer house, while its second meaning is a rural area close to the city and it originated from Arabic. Conceptually, "sayfiye" refers to an area with settlements of summer, plus, a building used in summer. The sayfiye areas, which began to thrive in the city center of Istanbul in the mid19th century, have been in a process of expansion and transformation that has evolved towards the urban area since they first emerged. This process can only be assessed by reviewing and analyzing the written and visual documents of Istanbul. Hence, maps are an important tool. When the Istanbul maps were being made, Galata-Pera and the Historical Peninsula were in the foreground, where the settlement was more concentrated than the sayfiye areas, whereas the sayfiye areas remained in the background. This study is remarkable as it focuses on the maps of Istanbul's sayfiye areas.

The study aims to determine the maps of Istanbul's sayfiye areas, systematize the maps, and identify the map features. Thus, it is aimed that researchers studying the specified areas will be able to access information about the names and features of the maps more easily. In the introduction, information about Istanbul maps and summer areas was presented, after defining the objective, scope, method, and current literature, the development process of Istanbul maps was explained in the second chapter. In the third chapter, after the maps were categorized based on the size of the area they cover, the features of the maps were assessed through this classification. In the final chapter, the obtained and revealed results were discussed.