Cilt 11 Sayı 83 (2023)

Araştırma Makalesi

Tasarımda Gelenekselin Sürdürülebilirliğine Bir Örnek: Kilim Motifleri ile Çağdaş Tasarımlar

Yayımlandı 30.04.2023

Cilt 11 Sayı 83 kapak

Öz

Kültür, insanların ilkelerini, inançlarını, geleneklerini, sanat anlayışlarını ve kimliklerini oluşturan elemanların tamamını kapsamaktadır. Toplumlar kendine özgü farklılık gösteren kültürlere sahiptir. Bu zengin çeşitlilik içinde özgün değerleri olan Türk kültürü de toplum yaşantısını yansıtan geleneksel sanatlar ile kültür mozaiğini biçimlendirmiştir. Özellikle binlerce yıllık tarihi geçmişi ile tekstil alanı malzeme, uygulama ve süsleme tasarımı bakımından halen popülaritesini koruyan unsurlar barındırmaktadır. Tekstil alanında geleneksel özelliklere bağlı olarak devam eden halk el sanatları arasında dokuma işçiliği yetenek ve yaratıcılıkla birleşerek çeşitli kullanım amaçlarına hizmet etmiştir. Özellikle kilim dokumalar teknik, malzeme ve özellikle de motif özellikleri ile kültürel değerlerin korunması ve sürdürülebilirliği bakımından çağdaş yaşama ayak uydurarak güncel tasarımlarda sürekli kullanılagelmiştir. Modern yaşam tarzına ayak uydurarak mimari elemanlar, eşyalar, medya vb. gibi pek çok mecrada geçmişin izlerini yaşatarak yeni değerler kazandırmak manifestosu ile canlı kalmıştır. Bu anlayışla çalışma nitel yöntem çerçevesinde ele alınarak, geleneksel kilim motiflerinden tasarlanmış güncel ürünler kasti örnekleme ile seçilerek analiz edilmeye çalışılmıştır. Temel amaç, Türk kültürünün geleneksel yönünü yansıtan bir sanatın çağdaş bir form kazanarak yeni bir kimlikte sunulmasına dair özgün değerlendirmeler sunmaktır. Çalışma ile; gelenekselin günümüzde geçirdiği evrimin ‘yenilikçi duruş’, ‘tarihin tekrarı’, ‘pazarlama stratejisi’, ‘tanıtım’, ‘hazırbulunuşluk’ ve daha çoğaltılabilecek pek çok görüşün örnekler üzerinden tartışılmasının tasarım ve kültür sektörüne faydalı olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler Geleneksel, sanat, kültürel miras, kilim, tasarım

Abstract

An Example of the Sustainability of the Traditional Design: Contemporary Designs With Rug Motifs

Culture includes all the elements that make up people’s principles, beliefs, traditions, understanding of art and identities. Societies have their own distinctive cultures. Turkish culture, which has unique values in this rich diversity, has also shaped the cultural mosaic with traditional arts that reflect the social life. Especially with its thousands of years of history, the textile field still has elements that maintain its popularity in terms of material, application and ornament design. Among the folk handicrafts that continue depending on the traditional features in the field of textile, weaving combined with talent and creativity and served various usage purposes. In particular, rug weavings have been used continuously in contemporary designs by keeping up with contemporary life in terms of technique, material and especially motif features and the preservation and sustainability of cultural values. Architectural elements, furnishings, media, etc., keeping up with the modern lifestyle. It has remained alive with its manifesto of gaining new values by keeping the traces of the past alive in many media. With this understanding, the study was handled within the framework of the qualitative method, and current products designed from traditional rug motifs were tried to be analyzed by deliberate sampling. The main aim is to present original evaluations about the presentation of an art that reflects the traditional aspect of Turkish culture in a new identity by gaining a contemporary form. With work; It is thought that it will be beneficial for the design and culture sector to discuss the evolution of the traditional today through examples such as ‘innovative stance’, ‘repetition of history’, ‘marketing strategy’, ‘promotion’, ‘readiness’ and many more.

Keywords Traditional, art, cultural heritage, rug, design

PDF

Kaynakça

  1. Aksoy, H. (2013). Siirt ve Çevresi Düz Dokumaları. Yüksek Lisans Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi.
  2. Aytaç, A. (2020). Gürcistan ve Konya Kilimlerinde Yanış (Motif). Arış Dergisi, (16), 42-55. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2020.133 DOI: https://doi.org/10.34242/akmbaris.2020.133
  3. Aytaç, Ç. (1982). El Dokumacılığı. İstanbul: MEB Yayınları.
  4. Başaran, F. N. ve Tağı, S. (2019). Şanlıurfa Kilim Dokumaları. (29 Kasım-1Aralık). 4. Uluslararası Gap Sosyal Bilimler Kongresi. (s. 158-171). Şanlıurfa.
  5. Birinci, S., Camcı, A. (2016). Korunması Gereken Geleneksel El Sanatları Bir Örnek: Sivas Bıçağı Üretimi. Marmara Coğrafya Dergisi, (33), 493-509. https://doi.org/10.14781/mcd.19927 DOI: https://doi.org/10.14781/mcd.19927
  6. Çelik, D. (2016). Kilim Motiflerinin ve Heybe Dokumaların Modern Giysilere Yansımaları. Selçuk Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi Dergisi, 1(1), 27-37.
  7. Çeliker, D., Dulupçu M. A. (2017). Sürdürülebilirlik ve Yenileşim Açısından Turistik Hediyelik Eşyalar Konusunda Yenileştirilmiş Tasarımlar. Atatürk İletişim Dergisi, (12), 187-204.
  8. Deniz, B. (2020). Anadolu-Türk Halı ve Düz Dokuma Yaygılarında Bazı Motiflerin İsimlendirilmesi. Akdeniz Sanat Dergisi, 3(5), 51-68. DOI: https://doi.org/10.22252/ijca.306176
  9. Dilmaç, O. (2013). Erzurum’da Kaybolmaya Başlayan Yöresel El Sanatları. Akdeniz Sanat Dergisi, 6(11), 93-101.
  10. Ekinci, E. (2020). Kilim Dokuma Geleneğinin Takı Sanatında Yorumlanması Üzerine Bir Çalışma. Folklor Akademi Dergisi, 3(4), 144 – 158.
  11. Erbek, M. (2002). Çatalhöyük’ten Günümüze Anadolu Motifleri. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  12. Genç, M. (2020). Yörük Kültüründe Dokuma. Yörük Araştırmaları-1. Ed. Fatih Uslu. Konya: Palet Yayınları, 175-195.
  13. Hayırsever, B. (2020). Geleneksel El Sanatlarında Kullanılan Çintemani Motifi ve Seramik Sanatına Yansımaları. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (50), 9-22. https://doi.org/10.48070/erusosbilder.711330 DOI: https://doi.org/10.48070/erusosbilder.711330
  14. Kaplanoğlu, K. V., Gündüz, E., Başaran A. (2022). Telkâri ve Kilim Dokuma Sanatının Birlikteliğinden Oluşan Telkâri - Kilim Takı Koleksiyonu. Folklor Akademi Dergisi, 5(2), 231 – 249. https://doi.org/10.55666/folklor.1076540 DOI: https://doi.org/10.55666/folklor.1076540
  15. Karataş, M. (2013). Türk Dilinde Yanış (Motif) Adları-Anadolu Sahası. Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Yayınları.
  16. Kılıçarslan, H., Etikan, S., Evecen, A. (2017). El Sanatlarında Ekonomik Kaygılarla Ortaya Çıkan Yeni Tasarımlar. Kalemişi Dergisi, 5(9), 33-45. DOI: https://doi.org/10.7816/kalemisi-05-09-03
  17. Kuşçuoğlu, G. Ö., Taş, M. (2017). Sürdürülebilir Kültürel Miras Yönetimi. Yalvaç Akademi Dergisi, 2(1), 58-67.
  18. Külcü, T. Ö. (2015). Kültürel Miras Kavramının Eğitim Açısından Önemi. Akademia Disiplinlerarası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 1(1), 27-32.
  19. Nas, E. (2012). Konya Yöresi El Sanatlarında Anlam Yüklü Motiflerin Halk Diline Yansıması. Turkish Stadies, 2012, 7(1), 1619-1633. DOI: https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.2968
  20. Sevim, K. Canay, A. (2013). Anadolu’da Üretilen Kilim Motiflerinden Bukağı Motifi ve Bu Motiften Çıkan Seramik Çalışmaları. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 2(6), 60-70. https://www.idildergisi.com/makale/pdf/1354739839.pdf DOI: https://doi.org/10.7816/idil-02-06-05
  21. Soysaldı, A. (2018). Kültür, Sanat ve Beşeriyet İlişkisi. Sanat ve Tasarım Dergisi, (22), 305-315.
  22. Oyman, N. R. (2019. Bazı Anadolu Kilim Motiflerinin Sembolik Çözümlemesi. Arış Dergisi, (14), 4-22. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.119 DOI: https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.119
  23. Özkan, Ş. (2011). Sanatsal Dokumalarda Geleneksel Dokuma Tekniklerinin Kullanımı. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Mimar Sinan Üniversitesi.
  24. Varol, F. (2020). Sürdürülebilir Kültürel Miras Yönetimi: Turizm Paydaşlarına Yönelik Bir Araştırma. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(4), 1140-1156. https://doi.org/10.32709/akusosbil.803393 DOI: https://doi.org/10.32709/akusosbil.803393
  25. URL 1 “Kültürel miras” (ty) Erişim Tarihi: 15.01.2023 https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C3%BClt%C3%BCrel_miras
  26. URL 2 Kültür ve turizm Bakanlığı “Geleneksel El sanatları” (ty) Erişim Tarihi: 18.01.2023 https://aregem.ktb.gov.tr/TR-12750/geleneksel-el-sanatlari.html