Cilt 10 Sayı 78 (2022)

Araştırma Makalesi

Güvenlik Kültürünün İş Stresi ve Örgütsel Bağlılık Üzerine Etkisi: Bir Eğitim Sektörü Örneği

Yayımlandı 30.11.2022

Cilt 10 Sayı 78 kapak

Öz

Bu çalışmanın amacı, örgütlerde güvenlik kültürünün örgütsel bağlılık davranışına olan etkisinde iş stresinin moderatör rolünü incelemektir. Bu amaçla İstanbul’daki teknik üniversitelerin iş güvenliği uzmanı olabilecek mezunları yetiştiren fakültelerde görevli akademisyenlere anket veri toplama yöntemi ile ulaşılarak çalışma yürütülmüştür. Pilot çalışmanın örneklemini 84 kişi oluşturmaktadır. Çalışma hayatında gittikçe önemli hale gelen güvenlik kültürüne örgütsel davranış alanında henüz yeteri kadar yer verilmemiş olması sebebiyle bu çalışmanın literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Toplanan veriler SPSS 22.0 programı ile analiz edilmiştir. Ölçeklere faktör analizi ve güvenirlik analizi uygulanmıştır. Güvenlik kültürünün iş stresinin aracılığında örgütsel bağlılık alt boyunlarına etkisi incelenirken hiyerarşik regresyon analizi uygulanmıştır. Yapılan analiz sonuçlarına göre, güvenlik kültürünün örgütsel bağlılığa olan etkisinde iş stresinin duygusal bağlılık ve devam bağlılık boyutlarında düzenleyici rolü olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler Güvenlik kültürü, iş stresi, örgütsel bağlılık, örgüt kültürü

Abstract

The Effect of Safey Culture on Work Stress and Organizational Commitment: An Education Sector Example

The aim of this study is to examine the moderator role of work stress in the effect of safety culture on organizational commitment behavior in organizations. For this purpose, the study was carried out by reaching the academicians working in the faculties of technical universities in Istanbul that train graduates who can become occupational safety specialists, by means of survey data collection method. The sample of the pilot study consists of 84 people. It is thought that this study will contribute to the literature, since the safety culture, which has become increasingly important in working life, has not yet been given enough space in the field of organizational behavior. The collected data were analyzed with the SPSS 22.0 program. Factor analysis and reliability analysis were applied to the scales. Hierarchical regression analysis was applied while examining the effect of safety culture on organizational commitment sub-dimensions in the mediation of work stress. According to the results of the analysis, it was seen that work stress has a moderator role in the affective and continuance commitment dimensions of the effect of safety culture on organizational commitment.

Keywords Safety culture, work stress, organizational commitment, organizational culture

PDF

Kaynakça

  1. A. L. Kroeber, Cleyde Kluckhohn, Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions, (Massachusetts: Peabody Museum:1952), 157
  2. Abhishek Shukla, Rajeev Srivastava. “Development of short questionnaire to measure an extended set of tole expectation conflict, coworkersupport and work-balance. The new job stres scale”, Cogent Businnes & Management, c. 3 s.1, (2016): 1134034 DOI: https://doi.org/10.1080/23311975.2015.1134034
  3. Abubakr M.T. Suliman. “Is it really a mediating construct?: The mediating role of organizational commitment in work climate‐performance relationship”, Journal of Management Development, c. 21 s.3 , (2002).: 170-183 DOI: https://doi.org/10.1108/02621710210420255
  4. Adnan Ul Haque, Fred. Yamoah, “Gender Employment Longevity: IT Staff Response to Organizational Support in Pakistan”, International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, c.4 s.12, (2014): 324-347. DOI: https://doi.org/10.6007/IJARBSS/v4-i12/1367
  5. Alfred Presbitero, Alexander Newman, Huong Le, Zhou Jiang, Connie Zheng. “Organizational commitment in the context of multinational corporations: a critical review and directions for future research". The International Journal of Human Resource Management, c. 30, s. 1 (2019): 188-218 DOI: https://doi.org/10.1080/09585192.2018.1511614
  6. Avril M. B. Harkness ve diğ. “Talking about work stres: Discourse analysis and implications for stres interventions”, Work & Stress, c. 19, s.2 (2005): 121-136. DOI: https://doi.org/10.1080/02678370500160068
  7. Benita S. Monica, Raghavi L. U., Naren E, “Safety Culture and Commitment of Employees in Manufacturing Industry”, Solid State Technology, c. 63, s. 2 (2020): 1123-1128.
  8. Beril Akıncı Vural, Gül Coşkun, 1. bs. Örgüt Kültürü, (Ankara: Nobel Yayın Dağıtım LTD. ŞTİ., 2007)., 142.
  9. Birgül Çiftçi., “Türkiye’de Toplumsal Kültürün İş Güvenliği Kültürüne Etkisi”, Çalışma İlişkileri Dergisi, c. 7, s. 2 (2016): 13-40
  10. Canan Çetin, Esra Dinç Elmalı, Mehmet Lütfi Arslan, İnsan Kaynakları Yönetimi, 5. Bs (İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. Kitabevi, 2017): 202.
  11. Christine A. Henle, Anita L Blanchard “The interaction of work stressors and organizational sanctions on cyberloafing”, Journal of Managerial Issues , c. 20 s.3, (2008).: 383-400
  12. Cooper Dominic. “Towards a Model of Safety Culture”, Safety Science, c.36 s.2, (2000).: 111-136 DOI: https://doi.org/10.1016/S0925-7535(00)00035-7
  13. Dursun, Cengiz Duran. Esin Uğurlu. “Örgütsel Bağlılığın İş Performansına Etkisi”, MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, c. 10, s.1 (2021): 345-135536. DOI: https://doi.org/10.33206/mjss.726618
  14. Gehad Mohammed Ahmed Naji, Ahmad Shahrul Nizam Isha, Mysara Eissa Mohyaldinn, Stavroula Leka, Muhammad Shoaib Saleem, Syed Mohamed Nasir Bin Syed Abd Rahman, Mohammed Alzoraiki, “Impact of Safety Culture on Safety Performance; Mediating Role of Psychosocial Hazard: An Integrated Modelling Approach”, Int. J. Environ. Res. Public Health, c. 18 s. 16 (2021): 131-150 DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph18168568
  15. G. Grote, C. Künzler, “Diagnosis of safety culture in safety management audits”, Safety Science, c.34 (2000).: 131-150. DOI: https://doi.org/10.1016/S0925-7535(00)00010-2
  16. Einar B. Thorsteinsson, Rhonda F. Brown, Michelle T. Owen. “Modeling the Effects of Stress, Anxiety, and Depression on Rumination, Sleep, and Fatigue in a Nonclinical Sample”, The Journal of Nervous and Mental Disease, c.207 s. 5.: 355-359 DOI: https://doi.org/10.1097/NMD.0000000000000973
  17. Fatemeh Rahmani Moqaddam, Samira Hatami, “The relationship between personality types A and B in stress and stress-causing characteristics of mother and child”, Bioscience Biotechnology Research Communication, s. Özel-1 , (2017): 255-259.
  18. Gazi Uçkun ve diğ., “Kurumsal İtibarın Artırılmasında İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürünün Rolü İle Meslek Yüksekokullarında Bulunan İş Güvenliği Uzmanlığı Programının Analizi”, Elektronik Mesleki Gelişim Ve Araştırmalar Dergisi, c. 1, s. 2 (2013).: 57-67.
  19. Gökhan Aksu, Mehmet Taha Eser, Cem Oktay Güzeller, 1. bs. Açımlayıcı ve Doğrulayıcı FAKTÖR ANALİZİ ile Yapısal Eşitlik Modeli Uygulamaları, (Ankara: Detay Yayıncılık., 2017)., 10.
  20. Göksel Ataman Unutkan, İşletmelerin Yönetimi ve Örgüt Kültürü, (İstanbul: Türkmen Kitabevi, 1995), 39.
  21. Guldenmund, F.W., “The nature of safety culture: a review of theory and research”, Safety Science, c.34, (2000): 215-257 DOI: https://doi.org/10.1016/S0925-7535(00)00014-X
  22. Faridah Ismail, Ahmad Ezanee Hashim, Razidah Ismail, Muhd. Zaimi Abdul Majid. “The Operationalisation of Safety Culture for the Malaysian Construction Organisations”, International Journal of Business and Management, c.4 s.9, (2009): 226-237 DOI: https://doi.org/10.5539/ijbm.v4n9p226
  23. Hasan Tutar, Örgütsel Psikoloji Endüstri ve Örgüt Psikolojisinde Yeni Yaklaşımlar, (Ankara: Detay Yayıncılık, 2014)., 241-242.
  24. Helen P. Gouldner. “The Dimensions of Organizational Commitment”, Administrative Science Quarterly, c.4 s.4, (1960): 468-490 DOI: https://doi.org/10.2307/2390769
  25. Howard J. Klein (ed)., Thomas E. Becker (ed)., John P. Meyer (ed).. Commitment in Organizations: Accumulated Wisdom and New Directions, (ABD: Taylo &Fracis Group LLC, 2009)., 418.
  26. Howard S. Becker. “Notes on the Concept of Commitment”, American Journal of Sociology, c.66 s.1 , (1960).: 32-40 DOI: https://doi.org/10.1086/222820
  27. HSE, A Review Of Safety Culture And Safety Climate Literature For The Development Of The Safety Culture Inspection Toolkit, (Bristol: Health And Safety Executive, 2005)., 3
  28. Hui Zhang ve diğ, “Safety Culture: A Concept in Chaos?”,Proceedings of the Human Factors and Ergonomics Society Annual Meeting, , c. 46 s.15 (2002).: 1404-1408. DOI: https://doi.org/10.1177/154193120204601520
  29. İbrahim Ethem Özgüven, Endüstri Psikolojisi, (Ankara: PDREM Yayınları, 2003)., 218.
  30. İsmet Barutçugil, Stratejik İnsan Kaynakları, (İstanbul: Kariyer, 2004)., 409.
  31. Jarno Einolander, Jussi Kantola, Hannu Vanharanta, and Evangelos Markopoulos, “Safety Culture and Collective Commitment in Organizational Context” Advances in Intelligent Systems and Computing, ed. Janusz Kacprzyk (ABD: Springer, 2018), 148-159 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-60372-8_15
  32. James S. House, James A. Wells, Lawrence R. Landerman, Anthony J. McMichael and Berton H. Kaplan (1979).. Occupational Stress and Health among Factory Workers. Journal of Health and Social Behavior, 20(2)., 139-160. DOI: https://doi.org/10.2307/2136435
  33. John P. Meyer, Natalie J. Allen. “Testing the “Side-Bet Theory” of organizational commitment: Some methodological considerations”, Journal of Vocational Behavior, c.69 s.3 , (1984).: 372-378 DOI: https://doi.org/10.1037/0021-9010.69.3.372
  34. John P. Meyer, Natalie J. Allen. “The three-component conceptualization of organizational commitment”, Human Resourca Management Review, c.1 s.1 , (1991).: 61-89 DOI: https://doi.org/10.1016/1053-4822(91)90011-Z
  35. John P. Meyer, Thomas E. Becker, Rolf van Dick. “Social identities and commitments at work: toward an integrative model”, Journal of Organizational Behaviour, c.27 s.5 , (2006).: 665-683 DOI: https://doi.org/10.1002/job.383
  36. Karen L Belkic et al. “Is job strain a major source of cardiovascular diseaser risk? ”, Scand J Work Environ Health, c. 30 s.2, (2004).: 85-128 DOI: https://doi.org/10.5271/sjweh.769
  37. Kazım Özdamar, Paket Programlar İle İstatistiksel Veri Analizi – 1, MINITAB 16 – IBM SPSS 21, (Eskişehir: Nisan Kitapevi, 2013 ), 221.
  38. Kwesi Amponsah-Tawiah, Justice Mensah. “Occupational Health and Safety and Organizational Commitment: Evidence from the Ghanaian Mining Industry ”, Safety and Health at Work, c. 7, (2016): 225-230 DOI: https://doi.org/10.1016/j.shaw.2016.01.002
  39. L. Olstrom, C. Wilhelmsen B. Kaplan, “Assesing Safety Culture”, Nuclear Safety, c. 34, s. 2 (1993): 163-172
  40. M. Sezai Türk, Örgüt Kültürü ve İş Tatmini, (Ankara: Gazi Kitabevi, 2007), 3.
  41. Mark Flemming, Safety Maturity Model, (İngiltere: Health And Safety Executive, 2001), 1-7
  42. Mark Flemming, Ronny Lardner, “Safety Culture - the way forward”, The Chemical Engineer, s. 685 (1999): 16-18.
  43. Mary Jo Hatch , Ann L. Cunliffe, Organization Theory, (New York: Oxford University Press, 2006)., 178.
  44. Mesut Cemil işler, “İş Sağlığı Ve Güvenliği Eğitimleri İle Güvenlik Kültürünün İş Kazası Ve Meslek Hastalıklarının Önlenmesindeki Etkisi” (İş Müfettişi Yardımcılığı Etüdü, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 2013), 29.
  45. Meyer Friedman, Ray H. Rosenman, “Association of Specific Over Behavior Pattern With Blood And Cardiovascular Findings”, Journal of the American Medical Association,, c.169 (12): 1286-1296. DOI: https://doi.org/10.1001/jama.1959.03000290012005
  46. Micahel Lee. “Psychosocial Work Stress: Stock-taking and reflection”, World Federation of Occupational Therapists Bulletin, c. 44 s.1, (2001).: 18-22 DOI: https://doi.org/10.1080/14473828.2001.11785412
  47. Micahel N. O’Malley, Creating Commitment: How to Attract and Retain Talented Employees by Building Relations That Last, (Canada: John Wiley & Sons Inc., 2000)., 43.
  48. Natalie J. Allen, John P. Meyer. “The measurement and antecedents of affective, continuance ad normative commitment to the organizastion”, Journal of Occupational Psychology, c. 63 , (1990).: 1-18 DOI: https://doi.org/10.1111/j.2044-8325.1990.tb00506.x
  49. Nesim Babahanoğlu, Abdulkadir Bilen (2020).. Özel Sektör Çalışanlarının Örgütsel Bağlılıkları Üzerine Bir Araştırma: Malatya Sanayi Sektörü Örneği, 8(15)., 1-31.
  50. Nick Pidgeon, “Safety Culture: Key Theoretical Issues”, Work & Stress, c. 12, s. 3 (1998).: 202-216. DOI: https://doi.org/10.1080/02678379808256862
  51. Nursel Telman, Levent Önen, Mürşide Özgeldi, Psikolojide İş Sağlığı İş Güvenliği, 1. Bs (Ankara: Legal Nobel, 2015)., 259.
  52. Olivier Guillaume, Nicolas Herchin, Christian Neveu ve Philippe Noël, “An Industrial View on Safety Culture and Safety Models”, Ed. Claude Gilbert, Benoît Journé, Hervé Laroche ve Corinne Bieder. Safety Cultures, Safety Models. (İsvirçre: Springler, 2018)., 12 DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-319-95129-4_1
  53. Omotayo A. Osibanjo ve diğ. “Workplace stres: Implications or oganizational performance in a Nigerian public university”, Businnes: Theory and Practice, c. 17, s.3 (2005).: 261-269. DOI: https://doi.org/10.3846/btp.2016.668
  54. Ömer Sadullah ve diğ., İnsan Kaynakları Yönetimi, 7. Bs (İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. Kitabevi, 2015)., 458.
  55. Patrick Hudson, “Implementing a safety culture in a major multi-national”, Safety Science, c. 45, s. 6 (2007): 697-722.
  56. Paul Landbergis et al “Occupational Stress”, Occupational and Environmental Health, eds. Barry S. Levy et al (New York: Oxford Scholarship Online, 2017)., 1-2.
  57. John P. Meyer, Natalie J. Allen, Catherine A. Smith. “Commitment to organizastions and occupations: Extension and test of three-componenet conceptualization”, Journal of Applied Psychology, c.78 s.4 , (1993): 538-551 DOI: https://doi.org/10.1037/0021-9010.78.4.538
  58. Patrick Hudson, “Implementing a safety culture in a major multi-national”, Safety Science, c. 45, s. 6 (2007): 697-722. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ssci.2007.04.005
  59. Patrick Hudson, “Safety Management and Safety Culture The Long, Hard and Winning Road”, Occupational Health & Safety Management Systems proceedings of the first national conference, eds. Warwick Pearse, Clare Gallagher, Liz Bluff (Melborn: Cleveland Printing, 2001): 3-31
  60. Pınar Ünsal, “İş stresi algısı ve başa çıkmada bireysel farklılıkların rolü” Çalışma Yaşamında Davranış – Güncel Yaklaşımlar, eds. Aşkın keser, Gözde Yılmaz, Senay Yürür (Kocaeli: Umuttepe Yayınları, 2012), 387-321
  61. Polat Tunçer, Yönetim ve Organizasyon, (İstanbul: Beta, 2012)., 449-451.
  62. Ramazan Geylan(Ed)., H. Zümrüt Tonus (Ed). İnsan Kaynakları Yönetimi, 1. Bs (Ankara: Anadolu Üniversitesi Yayınları, 2013)., 225.
  63. Remzi Altunışık, Recai Coşkun Serkan Bayraktaroğlu, Engin Yıldırım, 1. bs. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamaları, (İstanbul: Sakarya Yayıncılık., 2007), 226.
  64. Roy Westrum, “Human factor experts are beginning to focus on the organisational factors that may affect safety ”, ICAO Journal, c. 51 s.8, (1996): 6-8.
  65. Salih Dursun, “İş Güvenliğine Kültürel Bir Bakış: İş Güvenliği Kültürü”, Türk Metal Dergisi, s. 170 (2013).: 44-47.
  66. Salih Dursun, Güvenlik Kültürü, (İstanbul: Beta, 2012)
  67. Serkan Yıldız, Mustafa Yılmaz ,“Türk İnşaat Sektöründe Çalışanların Güvenlik Kültürü Düzeyinin ve Güvenlik Performansının ilişkisinin İncelenmesi”, Politeknik Dergisi, c. 20, s. 1 (2017).: 137-149.
  68. Serkan Yıldız, Mustafa Yılmaz, Adem Bakış, “Türk İnşaat Sektörlünde Güvenlik Kültürü İş Güvenliği İlişkisi”, 5. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Sempozyumu Bildiriler, 5-6 Kasım 2015 (İZMİR: TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Üniversitesi, 2015): 71-80.
  69. SGK, (SGK İstatistik Yıllıkları), http://www.sgk.gov.tr/wps/portal/sgk/tr/kurumsal/istatistik/sgk_istatistik_yilliklari, (2020),
  70. Sharon Clarke, “Safety culture on the UK railway network”, Work & Stress, c. 12, s. 3 (1998).: 285-292. DOI: https://doi.org/10.1080/02678379808256867
  71. Stephen P. Robbins, Timothy A. Judge, Örgütsel Davranış, Çev. Ed. İnci Erdem. Bs (İstanbul: Nobel Yayıncılık, 2012)., 421
  72. Susan Catwright, Cary L. Cooper. “Managing the Risk of Workplace Stress: Health and Safety Hazards”, (USA: SAGE Publications, 1996), 3.
  73. Susan Klitzman, James S. House, Barbara A. Israel, Richard P. Mero. “Work stress, nonwork stress and health”, Journal of Behavoiral Medicine, c. 13 s.3, (1990): 221-243 DOI: https://doi.org/10.1007/BF00846832
  74. Şener Büyüköztürk, Güçlü Şekercioğlu, Ömay Çokluk, . Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik: SPSS ve LISREL Uygulamaları, (İstanbul: PEGEM Akademi, 2012), 193.
  75. Şermin Şenturan, Örnek Olaylarla Örgütsel Davranış, (İstanbul: Beta, 2014), 153.
  76. Türker Özkan, Timo Lajunen, “Güvenlik Kültürü ve İklimi”, Pivolka, s.10 (2003): 3-4
  77. Torbjørn Rundmo, “Perceived risk, safety status, and job stress among injured and noninjured employees on offshore petroleum installations”, Journal of Safety Research, c.26 s.2 (1995): 87-97 DOI: https://doi.org/10.1016/0022-4375(95)00008-E
  78. Valerie J. Sutherland, Cary L. Cooper. “Out of the frying pan into the fire: Managing blue-collar stress at work.”, Changing employment relations: Behavioral and social perspectives, eds. L. E. Tetrick & J. Barling. (American Psychological Association, 1995): 109-132. DOI: https://doi.org/10.1037/10185-005
  79. Ron Westrum, “Cultures with Requisite Imagination”, Verification and Validation pf Complex Systems: Human Factors Issues, ed. John A. Wise, V. David Hopkin, Paul Stager (New York: Springer, 1993): 401-416. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-662-02933-6_25
  80. Wu ve diğ. “Relationship between job burnout and occupational stres among doctors in China”, Stress and Health, c. 17, (2008): 143-149 DOI: https://doi.org/10.1002/smi.1169
  81. Zeyyat Sabuncuoğlu, Melek Vergiliel Tüz, Örgütsel Davranış, 5. Bs (Bursa: Alfa Akademi Basım Yayım Dağıtım Ltd. Şti, 2013), 46.
  82. Zamanian Z., Zakian S., Jamali M., Kouhnavard B. “Relationship between Safety Culture and Job Stress among the Personnel of Telecom Companies”, Journal of Safety Promotion and Injury Prevention,h, c. 4 s.3, (2016): 143-