Zara İlçesi Bazı Düz Dokuma Örneklerinin (Kilim, Cicim, Zili) İncelenmesi

Dokuma kültürü kaybolmaya yüz tutmuş olan el sanatlarımızdan biridir. Birçok nedenden dolayı günümüzde

dokumacılık yok denecek kadar azalmıştır. Bulunduğu yörenin özelliklerini yansıtması açısından, yörede az

sayıda kalan dokuma örnekleri kayıt altına alınarak, yöre ve Türk kültürüne katkıda bulunmak amacıyla bu

araştırmaya gerek görülmüştür. Bu çalışmada, dokumacılık konusunda önemli merkezlerden biri olan Sivas ili,

Zara ilçesi düz dokumaları araştırılmıştır. Kirkitli dokumalar grubundan, düz dokumalar kilim, cicim, zili ve

sumak olmak üzere dört farklı teknikte dokunmaktadır. Her bir tekniğinde kendi içinde çeşitleri bulunmaktadır.

Zara halıları, kendine özgü desen karakteri ile tanınmıştır. Zara halılarını diğer Anadolu halılarından ayıran

kompozisyon şeması ve desenleridir. Zemin ince uzun şeritlerden oluşmuştur. Ejder, ejder ayağı, canavar ayağı

vb. isimler alan desenler ulamalı olarak şerit boyunca devam etmektedir. Desenler yine Sivas’a özgü bir dokuma

çeşidi olan Gürün şalları ile benzerlik göstermektedir. Zara düz dokuma örneklerinin Zara halıları kadar belirgin

karakteristik özellikleri bulunmamaktadır. Motifler ve desen şeması Anadolu düz dokumaları ile benzerlik

göstermektedir.

Araştırma kapsamında; Ekinli, Eymir ve Gümüşçevre köylerinde bulunan 7 adet düz dokuma örneği üzerinde

çalışma yapılmıştır. İncelenen dokumaların desen şeması, motiflerin anlamları belirlenmiş, dokuma teknikleri

analiz edilmiş, bazı dokumaların ise yeniden dokunabilmeleri için desenleri bilgisayarda çizilmiştir. En çok

kullanılan motiflerden küpe, elibelinde ve bereket vb. motiflerinden örnekler seçilerek, detaylı çizimleri

gösterilmiştir.

Araştırma sonucunda; dokumaların 3’ünün kilim, 4’ünün cicim, tekniği ile dokunduğu, yaygı, heybe ve çuval

olarak ürüne dönüştürüldüğü görülmüştür. Atkı ve çözgü olarak yün ip kullanılmıştır.

Anadolu’da sıklıkla kullanılan pıtrak, yıldız, bukağı, su yolu (yörede; testere dişi), ejder, bukağı, kurtağzı,

sandık, göz, çark-ı felek, el-parmak-tarak, kurtağzı, su yolu, saçbağı, sığır sidiği, çengel, pıtrak gibi motiflerden

çeşitli kompozisyonlar oluşturulmuştur. Bu ürünlerde en çok kullanılan renkler siyah, sarı, mor, pembe, yeşil,

beyaz, kırmızı, mavi, gri, turuncudur. El sanatlarının yok olmasına neden olan, ucuz işçilik, köyden kente göç,

sanayiinin hızlı gelişimi, düz dokuma üretiminin oldukça azalmasına neden olmuştur. Ekonomik nedenlerle yok

olan sanatlarımız, bazı devlet ve özel kuruluşlar ile kültürel kaygılardan dolayı yaşatılmaya çalışılmaktadır.

Dokuma kültürü kaybolmaya yüz tutmuş olan el sanatlarımızdan biridir. Birçok nedenden dolayı günümüzde

dokumacılık yok denecek kadar azalmıştır. Bulunduğu yörenin özelliklerini yansıtması açısından, yörede az

sayıda kalan dokuma örnekleri kayıt altına alınarak, yöre ve Türk kültürüne katkıda bulunmak amacıyla bu

araştırmaya gerek görülmüştür. Bu çalışmada, dokumacılık konusunda önemli merkezlerden biri olan Sivas ili,

Zara ilçesi düz dokumaları araştırılmıştır. Kirkitli dokumalar grubundan, düz dokumalar kilim, cicim, zili ve

sumak olmak üzere dört farklı teknikte dokunmaktadır. Her bir tekniğinde kendi içinde çeşitleri bulunmaktadır.

Zara halıları, kendine özgü desen karakteri ile tanınmıştır. Zara halılarını diğer Anadolu halılarından ayıran

kompozisyon şeması ve desenleridir. Zemin ince uzun şeritlerden oluşmuştur. Ejder, ejder ayağı, canavar ayağı

vb. isimler alan desenler ulamalı olarak şerit boyunca devam etmektedir. Desenler yine Sivas’a özgü bir dokuma

çeşidi olan Gürün şalları ile benzerlik göstermektedir. Zara düz dokuma örneklerinin Zara halıları kadar belirgin

karakteristik özellikleri bulunmamaktadır. Motifler ve desen şeması Anadolu düz dokumaları ile benzerlik

göstermektedir.

Araştırma kapsamında; Ekinli, Eymir ve Gümüşçevre köylerinde bulunan 7 adet düz dokuma örneği üzerinde

çalışma yapılmıştır. İncelenen dokumaların desen şeması, motiflerin anlamları belirlenmiş, dokuma teknikleri

analiz edilmiş, bazı dokumaların ise yeniden dokunabilmeleri için desenleri bilgisayarda çizilmiştir. En çok

kullanılan motiflerden küpe, elibelinde ve bereket vb. motiflerinden örnekler seçilerek, detaylı çizimleri

gösterilmiştir.

Araştırma sonucunda; dokumaların 3’ünün kilim, 4’ünün cicim, tekniği ile dokunduğu, yaygı, heybe ve çuval

olarak ürüne dönüştürüldüğü görülmüştür. Atkı ve çözgü olarak yün ip kullanılmıştır.

Anadolu’da sıklıkla kullanılan pıtrak, yıldız, bukağı, su yolu (yörede; testere dişi), ejder, bukağı, kurtağzı,

sandık, göz, çark-ı felek, el-parmak-tarak, kurtağzı, su yolu, saçbağı, sığır sidiği, çengel, pıtrak gibi motiflerden

çeşitli kompozisyonlar oluşturulmuştur. Bu ürünlerde en çok kullanılan renkler siyah, sarı, mor, pembe, yeşil,

beyaz, kırmızı, mavi, gri, turuncudur. El sanatlarının yok olmasına neden olan, ucuz işçilik, köyden kente göç,

sanayiinin hızlı gelişimi, düz dokuma üretiminin oldukça azalmasına neden olmuştur. Ekonomik nedenlerle yok

olan sanatlarımız, bazı devlet ve özel kuruluşlar ile kültürel kaygılardan dolayı yaşatılmaya çalışılmaktadır.