Cilt 10 Sayı 77 (2022)

Araştırma Makalesi

El Örgüsü Kazakların Değişmeyen Anlamı

Yayımlandı 31.10.2022

Cilt 10 Sayı 77 kapak

Öz

Örgü bilinen en eski tekstil yüzeyi oluşturma tekniğidir. El örgüsü, şişler yardımıyla ipliğe ilmek formunun verilmesi, ilmeklerin yan yana ve üst üste yerleştirilmesiyle bir yüzey elde edilmesi esasına dayanmaktadır. Manş Adaları’nın geçim kaynağı olan balıkçılık, ada halkının da yün ipliği ile güçlü ve dayanıklı kazaklar üretmelerinin yolunu açmıştır. Guernsey, Gansey, Fair Isle ve Aran Adaları’nda balıkçıların eşleri tarafından üretilen kazakların örülmesindeki teknik detaylar, örgü ipliğinin coğrafyanın zorluklarının üstesinden gelebilmesi ile süsleme ve koruma amacına hizmet eden desenlendirme tekniklerinin yanında, kazaklardaki motiflere yüklenen sembolik anlamlar da bu kazakları değerli kılmıştır. Ada halkları mesleğin ve coğrafyanın getirdiği zorlukların üstesinden gelebilecek kazaklarını tasarım ayrıntılarıyla donatmışlardır. Bu araştırma şimdiye kadar formu gibi taşıdığı anlamı da en az değişikliğe uğramış olan bir örme giysi olan 4 ikonik kazağın geçirdiği tarihsel süreci, ortaya koyduğu anlamı ve sahip olduğu estetik kodları tarihsel gelişimiyle açıklamak ve yün kazak olarak Türkçe’ye çevrilebilen “jersey” kelimesinin bağlamında tasarımda örme ürünlerin sunduğu sembolizmi derlemek, bir makale başlığı altında biriktirmek amacını taşımaktadır. Bunun için Aran, Fair Isle, Guernsey ve Gansey olarak bilinen kazakların bir dönem üzerinde taşıdığı kodların ortaya konması için, giysinin içinde üretildiği ortamın değerlerinin, durumunun, ürünün yıllar içinde geçirdiği değişimin, etkileşimin incelenmesi sosyal ve kültürel kodların nesnel yönleri ile öznel yönlerinin açıklanması amaçlanmıştır. Unutulmamalıdır ki Tekstil tasarımcının koleksiyonlarını anlamlandıracağı bir kaynak da tarihsel okumalardır. Zira tarihsel okumalar tasarımcının ürünün biçimi-estetiği altında yatan anlamı ve işlevselliği çözmesine yardımcı olacaktır. Tekstil tarihi bu yazıda bahsedilen 4 kazak gibi pek çok ikonik ürünle doludur. Moda da bu ürünlerin belirli aralıklarla servis edilmesini sağlamaktadır. Form ve malzeme olarak orijinaline uygun, semiyotik olarak farklılaşmadan, aynı estetik kodlarla bugüne kadar gelmiş olan kült ürünleri tekstil tasarımcısı tanımalıdır. Şüphesiz moda gibi sürekli devinimin olduğu bir ortamda varsa değişimin yönünü belirlemeli bir sonraki değişimi keşfetmelidir. Buna karşın burada olduğu gibi çok az bir değişim varsa ya da belirgin bir değişim yoksa değişmezliğin sırrını da keşfetmeye çalışmalıdır.

Anahtar Kelimeler El örgüsü, kazak tasarımı, aran, fair isle, guernsey ve gansey

Abstract

Unchanged Meaning of Hand-Knit Jerseys

Hand-knit is based on acquiring a surface by placing knots side by side and one on top of the other with the help of knitting needles. This research aims at explaining the historical process of 4 iconic jerseys being knitwear with a least change in form and the meaning it possess and the meaning of it and aesthetic codes it has within historical period and compiling the symbolism knit products present in design within the concept of “jersey” that is translated into Turkish as jumper made of wool and compiling all these under an article. It was targeted to explain the values and status of the ambient in which the clothes were produced, the change and interaction the clothes went through within the years and subjective and objective dimensions of social and cultural codes with the aim of revealing the codes the jerseys known as Aran, Fair Isle, Guernsey and Gansey possessed in a period. It should not be forgotten that another source that a textile designer can make sense of the collections is historical readings. The reason for that is historical readings will help designer solve the meaning and functionality lied behind the style-aesthetic of product. Textile designers shall recognize the cult products come to our day with the same aesthetic codes in compliance with the original in form and material and without becoming different in semiotic terms. It is for certain that designers shall define the direction of the change, if any, in an ambient as fashion in which there is continuous change and explore the following change. On the contrary to this, if there is not too much change as it is seen here or not any distinct change, designers shall try to explore the secret of unchangeability.

Keywords Hand-knit, jumper design, aran, fair isle, guernsey and gansey

PDF

Referanslar

  1. Akçalı, İlkay. Türkiye Trikotaj Sektörü ve Gelişimi. İstanbul Ticaret Odası, Yayın No:2002-19, 2002.
  2. Atay, Ayten. Örücülük. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1997.
  3. Badger, Ros. Knitting. M Q Publications, 2005.
  4. Brown, Carol. Knitwear Design. London: Laurence King, 2013.
  5. Candan, Cevza. Düz Örme Teknolojisi. İstanbul: İMC Basım Ltd., 2000.
  6. Cross, Nigel (2006). Designerly Ways of Knowing. London: Springer Verlag.
  7. Davis, Marian L. Visual Design in Dress. Upper Saddle River: Prentice Hall, 1996.
  8. Eicher, Joanne B. ve Mary E. Roach-Higgins. Definition And Classification Of Dress: Implications For The Analysis Of Gender Roles. In Dress and Gender: Making and Meaning in Cultural Contexts (ed. by R. Barnes & Joanne B. Eicher), pp. 8–28. Oxford: Berg, 1992.
  9. < https://conservancy.umn.edu/bitstream/handle/11299/170746/Definition.pdf?sequence=1&isAllowed=y> Erişim tarihi: 10.09.2021.
  10. Enninger, Werner. “Giyim” (çev. Nebi Özdemir). Millî Folklor. 39 (1998): 92-96.
  11. Fiore, Ann Marie ve Patricia Anne Kimle. Understanding Aesthetics for the Merchandising & Design Professional. NewYork: Fairchild, 1997.
  12. Gibson-Roberts, Priscilla A. ve Deborah Robson. Knitting in the Old Ways Design&Techniques from Ethnic Sweaters. Colorado: Nomad Press Fort Collins, 2004.
  13. Kaiser, Susan B. The Social Psychology of Clothing: Symbolic Appearances in Context. New York: Fairchild, 1997.
  14. Lambert, Gail Ann. The Taxonomy of Sweater Structures and Their Origins. A thesis submitted to the Graduate Faculty of North Carolina State University In the partial fulfillment of the Requirements for the Degree of Master of Science, Textile Management Technology, Raleigh, 2002.
  15. Leslie, C. Amoroso (2007). Needlework Through History: An Encyclopedia (PDF) (First edition), London: Greenwood Press. DOI: https://doi.org/10.5040/9798400690372
  16. Marmaralı, Arzu. Atkı Örmeciliğine Giriş. İzmir: Ege Üniversitesi Tekstil ve Konfeksiyon Araştırma Merkezi Yayını, Yayın No:9, 2014.
  17. McGregor, Sheila. Traditional Fair Isle Knitting. New York: Dover Publication, 1981.
  18. Ray, S. Chandra. Fundamentals and Advances in Knitting Technology (PDF). England: Woodhead Publishing India Pvt. Ltd., 2011.
  19. Rutter, Esther. This Golden Fleece: A Journey Through Britain's Knitted History. United Kingdom: Granta, 2019.
  20. Spencer, David J. Knitting Technology A Comprehensive Handbook and Practical Guide (PDF). England: Woodhead Publishing Limited and Technomic Publishing Company Inc., 2001. DOI: https://doi.org/10.1201/9781439833087
  21. Struthers, Jane. Beside the Seaside: A Celebration of the Place We Like to Be. Ebury Press, 2011.
  22. https://books.google.com.tr/books?id=Gfm1ejesmEIC&pg=PT225&lpg=PT225&dq=guernseys+veya+ganseys&source=bl&ots=OI6Iu0hvlD&sig=ACfU3U2Dl0LHGhFfQ9E4csx0DyEfC2exyA&hl=tr&sa=X&ved=2ahUKEwizvo3O0qboAhXHUxUIHYM6CEcQ6AEwG3oECAkQAQ#v=onepage&q=guernseys%20veya%20ganseys&f=false adresinden 19.03.2020’de alınmıştır.
  23. Sissons, Juliana. Moda Tasarımında Triko. İstanbul: Literatür Yayınları, 2018.
  24. Udale, Jenny Moda Tasarımında Tekstil ve Moda. İstanbul: Literatür Yayınları, 2014.
  25. Wulfhorst, Burkhard. Tekstil Üretim Yöntemleri.(çev. A. Demir ve A.Refah Torun). İstanbul: Şan Ofset, 2003.
  26. Workman, Jane A. ve Lark F. Caldwell Centrality Of Visual Product Aesthetics, Tactile And Uniqueness Needs Of Fashion Consumers. International Journal of Consumer 31 (2007): 589–596. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1470-6431.2007.00613.x
  27. Bağlantı 1: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:KnittingMadonna.jpg, Erişim Tarihi:08.11.2021.
  28. Bağlantı 2: https://tailoreddetails.com/tr/kazak-tarihi/,Erişim Tarihi:19.03.2020.
  29. Bağlantı 3: https://en.wikipedia.org/wiki/Jersey_(clothing), Erişim Tarihi: 14.02.2021.
  30. Bağlantı 4: https://www.thejournal.ie/aran-jumper-2322751-Sep2015/, Erişim Tarihi: 24.10.2021.
  31. Bağlantı 5: https://i.pinimg.com/originals/f3/3d/1a/f33d1a50140378bc37f87753aa985e87.jpg, Erişim Tarihi:18.04.2020.
  32. Bağlantı 6: https://www.aran.com/about-aran-sweater-market, Erişim Tarihi:23.10.2021.
  33. Bağlantı 7: https://www.aranislands.ie/aran-islands/aran-islands-culture-history/the-aran-sweater, Erişim Tarihi: 18.04.2020.
  34. Bağlantı 8: https://www.irishmirror.ie/lifestyle/fashion-beauty/aran-jumper-chosen-one-worlds-10925325, Erişim Tarihi: 08.11.2021.
  35. Bağlantı 9: https://tr.pinterest.com/pin/147422587786509196/, Erişim Tarihi:28.11.2021.
  36. Bağlantı 10: https://www.gentlemansgazette.com/the-sweater-guide/, Erişim Tarihi:28.11.2021.
  37. Bağlantı 11: https://photos.shetlandmuseumandarchives.org.uk/index.php?a=ViewItem&key=RHsiRCI6IlwiVGV4dGlsZXNcIiBjb25zaXN0cyBvZiB0aGVzZSBJdGVtcyIsIk4iOjIxLCJPIjpudWxsLCJQIjp7InR5cGUiOiJmb3J3YXJkIiwicmVsYXRpb25faWQiOiIxIiwiaXRlbV9pZCI6IjExOTQ4MiJ9fQ&pg=12&WINID=1636376 881730#dyF0Wo7JqKcAAAF8_6T5bQ/45265, Erişim Tarihi: 09.11.2020.
  38. Bağlantı 12: https://photos.shetlandmuseumandarchives.org.uk/index.php?a=ViewItem&key=RHsiRCI6IlwiVGV4dGlsZXNcIiBjb25zaXN0cyBvZiB0aGVzZSBJdGVtcyIsIk4iOjIxLCJPIjpudWxsLCJQIjp7InR5cGUiOiJmb3J3YXJkIiwicmVsYXRpb25faWQiOiIxIiwiaXRlbV9pZCI6IjExOTQ4MiJ9fQ&pg=1&WINID=16363768 81730#dyF0Wo7JqKcAAAF8_6T5bQ/3078, Erişim Tarihi: 09.11.2020.
  39. Bağlantı 13: https://photos.shetlandmuseumandarchives.org.uk/index.php?a=ViewItem&key=RHsiRCI6IlwiVGV4dGlsZXNcIiBjb25zaXN0cyBvZiB0aGVzZSBJdGVtcyIsIk4iOjIxLCJPIjpudWxsLCJQIjp7InR5cGUiOiJmb3J3YXJkIiwicmVsYXRpb25faWQiOiIxIiwiaXRlbV9pZCI6IjExOTQ4MiJ9fQ&pg=3&WINID=16363768 81730#dyF0Wo7JqKcAAAF8_6T5bQ/27167, Erişim Tarihi: 09.11.2020.
  40. Bağlantı 14: https://extra.ie/2017/08/04/news/irish-news/aran-jumper-now-museum-exhibit-profound-impact-world-last-century, Erişim Tarihi: 28.11.2021.
  41. Bağlantı 15: http://www.bbc.co.uk/northyorkshire/content/articles/2007/09/17/fishermens_ganseys_feature.shtml, Erişim Tarihi:14.04.2020.
  42. Bağlantı 16: http://www.keikari.com/english/a-history-and-characteristics-of-guernsey-knitwear/, Erişim Tarihi:29.01.2021.
  43. Bağlantı 17: http://www.flamboroughmanor.co.uk/pdf/FMCataloguePDF.pdf, Erişim Tarihi:23.03.2020.
  44. Bağlantı 18: https://www.guernseywoollens.com/pages/history, Erişim Tarihi:14.02.2021.
  45. Bağlantı 19: https://www.britannica.com/topic/sweater, Erişim Tarihi:21.02.2021.
  46. Bağlantı 20: https://tr.wikipedia.org/wiki/Man%C5%9F_Denizi#/media/Dosya:English_Channel.jpg , Erişim Tarihi:16.04.2020.
  47. Bağlantı 21: https://wikidiff.com/sweater/jersey, Erişim Tarihi:06.11.2021.
  48. Bağlantı 22: Tarihi:http://www.sutcliffe-gallery.co.uk/photo_3182297.html#photos_id=3197961, Erişim Tarihi:14.04.2020.
  49. Bağlantı 23: http://www.sutcliffe-gallery.co.uk/photo_3182297.html#photos_id=3200327, Erişim Tarihi:16.04.2020.
  50. Bağlantı 24: http://www.sutcliffe-gallery.co.uk/photo_3182297.html#photos_id=3197803, Erişim Tarihi:16.04.2020.
  51. Bağlantı 25: http://www.sutcliffe-gallery.co.uk/photo_3182297.html#photos_id=3197574, Erişim Tarihi:16.04.2020.
  52. Bağlantı 26: http://norfolkmuseumscollections.org/collections/objects/object-1953856258.html/#!/?q=gansey, Erişim Tarihi:16.04.2020.
  53. Bağlantı 27: http://norfolkmuseumscollections.org/collections/objects/object-3131132075.html/#!/?q=gansey%20a, Erişim Tarihi:16.04.2020.
  54. Bağlantı 28: https://tr.pinterest.com/pin/177047829076128993/, Erişim Tarihi: 09.11.2021.
  55. Bağlantı 29: https://tr.pinterest.com/pin/292171094550281826/, Erişim Tarihi: 09.11.2021.
  56. Bağlantı 30: https://tr.pinterest.com/pin/764626842971825052/, Erişim Tarihi: 09.11.2021.
  57. Bağlantı 31: https://tr.pinterest.com/pin/336784878377169125/, Erişim Tarihi: 28.11.2021