Klasik Türk Şiirinde Şiir Terimleriyle Yazılmış Müstakil Manzumeler

Kelime kadrosu, mazmun ve hayallerinin çerçevesi belirli olan divan şiirinde, şairlerin elindeki dil malzemesini en verimli şekilde kullanmaya çalışmasının bir tezahürü olan belirli terimlerle müstakil şiir yazma geleneği, şairin, sanatını icra etmesi açısından farklı ve ilgi çekici mevzulardan biridir. Divan şairlerinin; denizcilik, gemicilik, ayakkabıcılık, terzilik, okçuluk, hattatlık, musiki, satranç, elbise, kitap vb. gibi belirli bir meslek ve ilim dalına ait terimleri, bir şiirin tamamında kullanmak suretiyle yazdıkları müstakil manzumeler vardır.

İlk defa tarafımızca tespit edilen, bu alandaki farklı ve ilginç örneklerden birini de; baştan sona yalnızca şiir terimleriyle inşa edilmiş müstakil manzumeler teşkil etmektedir. Çalışmamızda, yüzlerce divan taraması neticesinde tespit ettiğimiz; Zâtî, Ravzî, Sabâyî, Gelibolulu Âlî, Resîm, Neccâr-zâde Rıza, Beliğ Emin, Sünbül-zâde Vehbî, Şehdî, Levhî, Zîver, Ferrî, Said Giray ve Şâkir Galib’e ait gazelleri, önce nazire geleneği bağlamında ele alıp inceledik. Akabinde, bu manzumelerde yer alan şiir ve şiirle ilgili hususları hâvî terimleri tasnifleyerek mezkûr şairlere ait gazeller hakkında bazı değerlendirmelerde bulunduk.

The tradition of writing detached poems in certain terms, which is a manifestation of the poets' attempt to use the language material in their hands in the most efficient way, in divan poetry, in which the word staff, the mazmun and the frame of their dreams are determined, is one of the different and interesting subjects in terms of showing the poet's art. Diwan poets have independent poems, which they write by using the terms belonging to a certain profession and science, such as nautical, sailing, shoemaking, tailoring, archery, calligraphy, music, chess, dress, books, throughout a poem.

One of the different and interesting examples in this field, which was detected by us for the first time; They constitute stand-alone poems built entirely with poetic terms. In our study, we determined as a result of hundreds of diwan scans; We first examined the ghazals of Zâtî, Ravzi, Sabâyî, Gelibolulu Âlî, Resîm, Neccâr-zâde Rıza, Beliğ Emin, Sünbül-zâde Vehbî, Şehdî, Levhî, Zîver, Ferrî, Said Giray and Şâkir Galib in the context of nazire tradition. Afterwards, we have made some evaluations about the ghazals of the mentioned poets, written with this understanding, by classifying the terms that include poetry and poetic issues in these poems.