Cilt 10 Sayı 70 (2022)

Araştırma Makalesi

Rusya ve Türkiye'deki Okul Öncesi Çocukların Hayal Gücünün Gelişimini Etkileyen Faktörlere İlişkin Öğretmen Görüşleri

Yayımlandı 31.03.2022

Cilt 10 Sayı 70 kapak

Öz

Bu çalışmada, Rusya ve Türkiye’de okul öncesi eğitimde yer alan çocukların hayal gücünü etkileyen faktörler hakkında öğretmenlerin görüşlerini almak ve iki farklı ülke öğretmenlerinin bu konuya bakış açısını yansıtmak amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemiyle oluşturulmuştur. Bu çalışmada, okul öncesi çağındaki çocukların hayal gücünün gelişimini etkileyen faktörleri belirlemeyi amaçladığı araştırmada olgu bilim (fenomenoloji) desen kullanılmıştır. Bu çalışma, 2020-2021 güz döneminde Rusya’nın Ufa şehrinde ve Türkiye'nin İstanbul şehrinde yürütülmüştür. Okul öncesi kurumlarda çalışan, farklı eğitim seviyelerine ve farklı iş deneyimlerine sahip (10'u Rusya'dan ve 10'u Türkiye'den olmak üzere) 20 eğitimci seçilmiştir ve elde edilen veriler betimsel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular her iki ülkede de okul öncesi öğretmenleri velilerin eğitim seviyelerinden ziyade velilerin öğrencilerin eğitim ihtiyaçları konusunda bilinçli olmalarının okul öncesi çocuklarının hayal gücüne olumlu katkısı olduğunu ortaya koymuştur. Öğretmenlerin kalıplaşmış etkinlikler kullanmaları, çocukların ilgi ve bireysel özelliklerine dikkat etmemeleri ve öğrencileri kısıtlayan karakter özelliklerine sahip olmalarının çocukların hayal gücünü olumsuz etkileyebileceği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler Hayal gücü, okul öncesi, fenomenoloji, öğretmen görüşleri, Rusya, Türkiye

Abstract

Pre-School Children in Turkey and Russia Teacher Opinions on the Factors Affecting the Development of the Imagination

The purpose of this study is to identify the factors that affect the creativity of children by obtaining the views of both Russian and Turkish preschool teachers. This study was created using qualitative research methods and phenomenology. The study was conducted in the 2020-2021 fall term in the Russian city of Ufa and in Turkey's Istanbul. 20 preschool educators (10 from Russia and 10 from Turkey) with different levels of job experience and education were selected, and the obtained data was analysed using descriptive analysis research methods. In light of the research findings, both Turkish and Russian preschool teachers said that parents' awareness of their students' educational needs rather than parents' education level contributed positively to students’ creativity. It has been concluded that teachers' use of stereotyped activities, not paying attention to children's interests and individual characteristics and having character traits that restrict students may have a negative effect on children's imagination.

Keywords Imagination, preschool, phenomenology, teacher opinions, Russia, Turkey

PDF

Kaynakça

  1. Aristoteles. Ruh Üzerine. Çev. Ömer Aygün ve Y. Gurur Sev. İstanbul; Pinhan, 2018.
  2. Akdeniz, Cansu. Sosyal Bilgiler Dersinde Yaratıcı Drama Yönteminin Hayal Gücüne Yönelik Bir Eylem Araştırması. Yayınlanmamı yüksek lisans tezi. Bartın: Bartın Üniversitesi, 2019.
  3. Anokhin, Pyotr. Gerçeğin önceden yansıması: Felsefe Soruları, 7, 74-91, 1962.
  4. Aslan, Esra. Kavram Boyutunda Yaratıcılık. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 16.2, 15-22, 2001.
  5. Ayaydın, Abdullah. Çocuk Gelişiminde Bir Oyun Olarak Sanat ve Resim. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 37. 10, 303-316, 2011.
  6. Aydemir, Dilek. Okul Öncesi Eğitimde Çocukların Yaratıcı Hayal Gücü Gelişimini Etkileyen Faktörler. Yayınlanmamı yüksek lisans tezi. Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, 2019.
  7. Balcı, Ali. Sosyal Bilimlerde Araştırma: Yöntem, Teknik ve İlkeler. 10. Baskı. Ankara: Pegem Akademi, 2013.
  8. Bayraktar Battal, Duygu. Okul Öncesi Eğitime Devam Eden Çocukların Annelerinin Çocuk Yetiştirme Tutumlarına Demografik Değişkenlerin ve Denetim Odağının Etkisi. Yayınlanmamı yüksek lisans tezi. Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi, 2013.
  9. Beetlestone, Florence. Yaratıcı Çocuklar, Hayal Ürünü Öğretim. Buckingham: Open University Press, 1998.
  10. Budak, Selçuk. Psikoloji Sözlüğü. Ankara; Bilim ve Sanat Yayınları, 2000.
  11. Büyüköztürk, Şener ve diğer. Nitel Araştırmalar. Bilimsel Araştırma Yöntemleri İçinde. Ankara: Pegem, 233-269, 2012.
  12. Bozhovich, Lydia I. Kişilik ve Çocuklukta Oluşumu; Bir Ders Kitabı. 2. Baskı. Spb., Peter, 2013.
  13. Broinowski, Ian. Erken Çocukluk Eğitiminde Yaratıcılığa Doğru, Erken Çocukluk Dönemi Sosyal Bilimler Dergisi'nin 60 Sizin İçin Müfredat Planlamasında Kullandıkları Yaratıcı Süreçlerin Örnek Olayı. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Australya: University of South Australia, 2002.
  14. Creswell, W., John. Karma Yöntem Araştırmalarına Giriş. 2. Baskı. Ankara: Pegem Akademi, 2019.
  15. Cohen, David ve Mackeith, A., Stephen. Hayal Gücünün Gelişimi: Çocukluğun Özel Dünyaları. Londra: Routledge, 1991.
  16. Csikszentmihalyi, Mihaly. Yaratıcılık: Akış ve Keşif ve Buluş Psikolojisi. New York: Harper Perennial, 1997.
  17. Czernecka, Karolina ve Szymura, Błażej. Aleksitimi- İmgelem- Yaratıcılık. Kişilik ve Bireysel Farklılıklar. 45. 6, 445–450, 2008. DOI: https://doi.org/10.1016/j.paid.2008.05.019
  18. Demo, David, Small, Stephen and Savin-Williams, Ritch C. Aile İlişkileri ve Ergenlerin ve Ebeveynlerinin Öz Saygıları. Evlilik ve Aile Dergisi, 49. 4, 705–715, 1987.
  19. Slepuhina, Yulia. Okul Öncesi Çocukların Hayal Gücünün Gelişimi Nihai Yeterlilik Çalışması. Yayınlanmamış lisans tezi. Yekaterinburg: Ural Devlet Pedagoji Üniversitesi, 2017.
  20. Duffy, Bernadette. İlk Yıllarda Yaratıcılığı ve Hayal Gücünü Desteklemek. 2. Baskı. Berkshire, Gbr: Mcgraw-Hill Education, 2006.
  21. Doğan, Nuri. Eğitimde Yeni Yönelimler. Ed. Özcan Demirel. Yaratıcı Düşünme ve Yaratıcılık. Ankara: Pegem A Yayıncılık, 167-191, 2007. DOI: https://doi.org/10.14527/9789758792740.10
  22. Egan, Kieran ve Nadaner, Dan. Ed. Hayal Gücü ve Eğitim. New York: Teachers College Press, 1988.
  23. Ekin, Semih. Yabancı Dil Öğrenen Öğrencilerin Vizyonu/Hayal Gücü ve Bunun İletişim Kurma İstekliliğine Olan Etkisi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, 2018.
  24. Elkonin, Daniil. Oyunun Psikolojisi. Moskova: Eğitim, 1999.
  25. Charles, Fernyhough ve diğer. Hayali Arkadaşlar ve Küçük Çocukların Belirsiz İşitsel Uyaranlara Tepkileri: Tipik ve Atipik Gelişim İçin Çıkarımlar. Çocuk Psikolojisi ve Psikiyatrisi Dergisi, 48. 11, 1094-1101, 2007.
  26. Fisher, Robert Çocuklara Düşünmeyi Öğretmek. Birleşik Krallık: Stanley Thornes Publishers Ltd, 1995.
  27. Gleason, R., Tracy, Jarudi, N., Raceel ve Cheek, M., Jonathan. Hayal Gücü, Kişilik ve Hayali Arkadaşlar. Social Behavior And Personality: An International Journal, 31. 7, 721-737, 2003. DOI: https://doi.org/10.2224/sbp.2003.31.7.721
  28. Grigorieva, Oksana A. Okul Öncesi Yaştaki Çocukların Yaratıcı Hayal Gücünün Gelişiminin Özellikleri: Genç Bilim Adamı dergi, 20 .5, 68-569, 2014.
  29. Goodwin, D. Laura. Değerlendiriciler Arası Anlaşma ve Güvenilirlik. Beden Eğitimi ve Egzersiz Biliminde Ölçme, 5. 1, 13-34, 2001.
  30. Gök, Gülseren. Boyama Kitaplarının Anaokullarında Eğitim Gören Çocukların Yaratıcılıklarına Olan Etkisinin İncelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi, 2009.
  31. Guruzhapov, A. Viktor. Çocukların Sanat Anlayışının Anlam Yaratan Sistemlerinin Gerçekleştirilmesinde İmgenin Rolü. Rus ve Doğu Avrupa Psikolojisi Dergisi, 44.5, 65-77, 2006.
  32. Gündoğan, Aysun. Yaratıcı Hayal Gücü Testinin Türk Çocuklarına Uyarlanması ve Dramanın Farklı Yaş Gruplarındaki Çocukların (10-13) Yaratıcı Hayal Güçleri Üzerindeki Etkisi. Yayımlanmamış doktora lisans tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, 2011.
  33. Harrington, David M. Koşullar ve Ayarlar. Çev. M. A. Runco ve S.R. Pritzker. Ed. Yaratıcılık Ansiklopedisi, San Diego, California: Academic Press, 1, 323-340., 1999.
  34. Hodgson, John ve Richards, Ernest. Doğaçlama: Dramada Keşif ve Yaratıcılık. Londra: Menthuen ve Co Ltd, 1966.
  35. Howitt, Dennis ve Cramer, Duncan. Psikolojide Araştırma Yöntemlerine Giriş. Harlow: Pearson / Prentice Hall, 2005.
  36. Işık, D., Ayşe. Sınıf Öğretmenlerinin Yaratıcı Bireyler Yetiştirmede Görev ve Sorumlulukları, Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6.6, 585-601, 2013. DOI: https://doi.org/10.9761/JASSS1611
  37. Johnson, Mark. Zihindeki Beden: Anlam, Hayal ve Aklın Bedensel Temeli. Chicago, Londra: Chicago Press Üniversitesi, 1987.
  38. Kağan, Musa. Ontolojik bir kategori olarak hayal gücü: Sempozyum serisi, Kültürün sanal alanı. Bilimsel konferansın bildirileri 11-13 Nisan 2000 St. Petersburg: St. Petersburg Felsefe Derneği, 3, 71-73, 2000.
  39. Kant, Immanuel. Saf Aklın Eleştirisi. Çev.J. M. D. Meiklejohn. New York: Willey Kitap Şirketi, ty.
  40. Karaçelik, Seda. Okul Öncesi Öğretmenleri ve Öğretmen Adaylarının Yaratıcı Düşünme Beceri Düzeylerinin İncelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Muğla: Muğla Üniversitesi, 2009.
  41. Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi. 7. Baskı. Ankara: 3A Araştırma Eğitim Danışmanlık Ltd., 1995.
  42. Karwowski, Maciej. Yaratıcı İmgelem Testini Kullanarak Yaratıcılığı Ölçmek: Yaratıcı Potansiyeli Ölçmek İçin Yeni Bir Araç Sunumu. Yeni Eğitim İncelemesi,1, 44-54, 2008.
  43. Karwowski, Maciej ve Soszynski, Marcin. Yaratıcı Hayal Gücü Nasıl Geliştirilir? Yaratıcılıkta Rol Oynama Eğitiminin Varsayımları, Amaçları ve Etkililiği. Düşünme Becerileri ve Yaratıcılık, 3, 163-171, 2008.
  44. Kılıçcı, Yadigâr. Üniversite Öğrencilerinin Kendini Kabullerini Etkileyen Bazı Değişkenler. Doçentlik Tezi. Ankara: Hacettepe. Üniversitesi, 1981.
  45. Komarova, Tamara. Çocukların Kolektif Yaratıcılığı: Moskova, 1998.
  46. Kotsopoulos, Donna ve Cordy, Michelle. Matematik Öğrenmek İçin Bilişsel Bir Alan Olarak İmgelemenin İncelenmesi. Matematikte Eğitim Çalışmaları. 70. 259-274, 2009.
  47. Korkmazlar, Ümran. 5-6 Yaş Arası Türk Okul Öncesi Çocukların Ebeveyn Çocuk Yetiştirme Tutumları ile Bilişsel Tarzları Arasındaki İlişki. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi, 1980.
  48. Korshunova, Lada Sergeevna. Hayal Gücü ve Bilişteki Rolü: Moskova, 1979.
  49. Kuyubaşoğlu, Berivan. İlköğretim Sosyal Bilgiler Dersinde Yaratıcı Düşünme Becerilerinin Kazandırılması ile İlgili Öğretmen ve Öğrenci Görüşleri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Mersin: Mersin Üniversitesi, 2009.
  50. Küçükali, Rıdvan ve Akbaş, Hasibe. Bilimsel Bilginin Elde Edilmesinde Yaratıcı Zekâ ve Hayal Gücünün Etkisi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21. 3, 779-792, 2017.
  51. Leites, Nathan. Üstün Zekalılığın Erken Belirtileri: Psikoloji Soruları, 88.4, 1998.
  52. Leontiev, Alexei. Aktivite, Bilinç, Kişilik. Moskova: Politizdat, 1975.
  53. Luria, Alexander. Bilişsel Süreçlerin Tarihsel Gelişimi Üzerine: Moskova, 1974.
  54. Maklakov, G., Anatoly. Genel Psikoloji; Bir Eğitim. 2. Baskı. Moskova; Bilgi, 2012.
  55. McKellar, Peter. Hayal Gücü ve Düşünme: Psikolojik Bir Analiz. New York: Temel Kitaplar, 1957.
  56. McKernan, James. Müfredat ve Hayal Gücü: Süreç Teorisi, Pedagoji ve Eylem Araştırması. Londra, New York: Routledge, 2008.
  57. Mcleay, Heather. İmgeleme, Uzamsal Yetenek ve Problem Çözme. Matematik Öğretimini Birleştiren Mikro matematik, 195, 36-38, 2006.
  58. MEB. ‘’Millî Eğitim İstatistikleri Örgün Eğitim 2019-2020’’(2020) 24.12.2020. Http://Sgb.Meb.Gov.Tr/Www/İcerik_Goruntule.Php?Kno=396
  59. Mellou, Eleni. Yaratıcılık: Hayal Gücü Koşulu. Erken Çocuk Gelişimi ve Bakımı, 114, 1, 97-106, 1995.
  60. Nemov, Robert Semyonovich. Psikoloji: Yüksek öğrenim öğrencileri için ders kitabı. Moskova: Humanit. ed. merkez VLADOS, 2009.
  61. Nicol, Janni ve Taplin, J., Tina. Steiner Waldorf Yaklaşımını Anlamak: Erken Yıllarda Eğitim. New York: David Fulton Kitabevi, 2012.
  62. Ömeroğlu, Esra. Anaokuluna Giden 5-6 Yaşındaki Çocukların Sözel Yaratıcılıklarının Gelişiminde Yaratıcı Drama Eğitiminin Etkisi. Yayımlanmamış doktora tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, 1990.
  63. Patslav P. ‘’Donmuş Bakış’’ (2000) 12 Ekim 2020. https://sivruk.ru/Content / View // 205/268.
  64. Pearson, Desiree ve diğer. Normal Çocuk Popülasyonunda Hayali Arkadaşların Yaygınlığı. Çocuk: Bakım, Sağlık ve Gelişim, 27 1, 13-22, 2001.
  65. Robinson, Ken. Yaratıcılık, Aklın Sınırlarını Aşmak. Çev. N. Geyran Koldaş. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2001.
  66. Root-Bernstein, Michele ve Root-Bernstein, Robert. Çocuklukta ve Olgunlukta Hayali Dünya Oyunu ve Yetişkin Yaratıcılığına Etkisi. Yaratıcılık Araştırma Dergisi, 18. 4, 405-425. Psikoloji Dergisi, 30. 4, 417-430, 2006.
  67. Rubinstein, Sergej Leonidovich. Genel Psikolojinin Temelleri. Moskova: Pedagoji, 1989.
  68. Runco, A., Mark. Yaratıcılık: Teoriler ve Temalar: Araştırma, Geliştirme ve Uygulama. Burlington, Ma: Elsevier Academic Press. 143, 2007.
  69. Russ, W., Sandra, Robins, L., Andrew ve Christiano, A., Beth. Rol Yapma Oyunu: Çocuklarda Fantazide Yaratıcılık ve Etkinin Boylamsal Tahmini. Yaratıcılık Araştırma Dergisi, 12. 2, 129-139, 1999.
  70. Sacha, J., Tori ve Russ, W., Sandra. Okulöncesi Çocuklarda Taklit Görüntülerin Dans Öğrenmeye Etkileri. Erken Çocukluk Eğitimi Dergisi, 33. 5, 341-345, 2006. Savina, A., Elena. Psikolojiye Giriş. Ders Dersi, M; Prometheus, 1998.
  71. Şendoğdu, M., Canan. Anaokuluna Devam Eden 5-6 Yaş Grubu Çocukların Anne Babalarını Algılamaları ile Anne Babaların Kendi Tutumlarını Algılamaları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi, 2000.
  72. Shinkareva, A., Nadezhda ve Karmanova, Anna. V. Psikolojik ve Pedagojik Literatürde “Hayal Gücü”, “Yaratıcı Hayal Gücü” Kavramlarının Özü Genç Bilim Adamı Dergi, 24, 1053-1055, 2015.
  73. Simpson, M., Ray. Yaratıcı Hayal Gücü. Amerikan Psikoloji Dergisi, 33. 2, 234-243, 1922.
  74. Singer, G., Dorothy ve Singer, L., Jerome. Çocuklarda Yaratıcılığın Gelişimi. İstanbul: Gendaş Yayınları, 1998.
  75. Skorobogatov Victor A., Konovalova Lyudmila. Hayal Gücü Fenomeni. Pedagoji ve Psikoloji Felsefesi. Ed. 3, M.; Soyuz, 201, 2011.
  76. Smith, Gudmund ve Carlsson, Ingegerd. Orta ve Son Okul Yıllarında Yaratıcılık. Uluslararası Davranışsal Gelişim Dergisi, 8. 3, 329-343, 1985.
  77. Sontay, Gökhan, Tutar, Miyase ve Karamustafaoğlu, Orhan. “Okul Dışı Öğrenme Ortamları ile Fen Öğretimi" Hakkında Öğrenci Görüşleri: Planetaryum Gezisi. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 1 (1), 1-24, 2016.
  78. Subbotina, Y., Larissa. Çocuklarda Hayal Gücünün Gelişimi; Ebeveynler ve Eğitimciler İçin Bir Rehber. 2. Baskı. Yaroslavl; Geliştirme Akademisi, 2002.
  79. Subbotina, Ludmila. Çocukların hayal gücünün gelişimi: ebeveynler ve öğretmenler için popüler rehber. Yaroslavl: Kalkınma Akademisi, 2014.
  80. Sutton-Smith, Brain. Hayal Arayışında. Ed. K. Egan ve D. Nadaner. Hayal Gücü ve Eğitim. New York: Teachers College Press, 3-29, 1988.
  81. Sünbül, A., Murat. Öğretim İlke ve Yöntemleri. Konya: Eğitim Kitabevi, 2010.
  82. Stolyarenko, D., Lyudmila. Psikolojinin Temelleri; Bir Eğitim. 4. Baskı, Rostov-On-Don; Phoenix, 2012.
  83. Szymura, Błażej. Aleksitimi- Hayal Gücü- Yaratıcılık. Kişilik ve Bireysel Farklılıklar. 45, 445-450, 2008.
  84. Taşpınar, Mehmet. Kuramdan Uygulamaya Öğretim İlke ve Yöntemleri. Ankara: Data Yayınları, 2010.
  85. Taylor, Marjorie ve diğer. Okul Çağı Çocuklarında Fantezinin Özellikleri ve İlişkileri: Hayali Dostlar, Empersonasyon ve Toplumsal Anlayış. Gelişim Psikolojisi, 40. 6, 1173-1187, 2004.
  86. Taylor, Philip. Drama Sınıfı: Aksiyon, Yansıma, Dönüşüm. Londra: Falmer Press, 2000.
  87. Tishman, Sharis., Jaoy, Eileen ve Perkins, David. Düşünme Eğilimleri: İletimden Girişe, 1992.
  88. Torucu, B., Koçak. 13-14 Yaşındaki Gençlerin Sosyo-Ekonomik Düzeyi ve Ana-Baba Tutumlarındaki Farklılıkların Belirlenip, Benlik Saygısına Etkisinin Araştırılması. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Günleri Kongre Kitabı, İzmir: Saray Kitabevleri, 241-256, 1992.
  89. Türnüklü, Abbas. Eğitim bilim Araştırmalarında Etkin Olarak Kullanılabilecek Nitel Bir Araştırma Tekniği: Görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 6.4, 543-559, 2000.
  90. Uyanık, Özgün ve Kandır, Adalet. Okulöncesi Dönemde Erken Akademik Beceriler. Kuramsal Eğitim Bilimleri Dergisi, 3. 2, 118-134, 2010.
  91. Ünveren, Dilek. Türkçe Öğretiminde Hayal Gücü ve Yaratıcılık Eğitimi. Opus Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15. 21, 378-404, 2020. DOI: https://doi.org/10.26466/opus.656984
  92. Vygotsky, Lev. Toplumda Zihin: Yüksek Psikolojik Süreçlerin Gelişimi. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1978.
  93. Vygotsky, Lev. Çocuklukta Hayal Gücü Ve Yaratıcılık. Rus ve Doğu Avrupa Psikolojisi Dergisi, 42. 1, 7-97, 2004.
  94. Williams, Brandonve Walker, Liz. Yansıtıcı Uygulama Grupları ile Değişim Yaratmada Algı ve Hayal Gücünü Kolaylaştırmak. Bugün Hemşire Eğitimi, 23, 131-137, 2003.
  95. Wohlwill, F., Joachim. Merak, Hayal Gücü ve Oyun: Topluluk ve İlişkiler. Ed. D. Görlitz ve J. F. Wohlwill. Merak, Hayal Gücü ve Oyun: Kendiliğinden Bilişsel ve Motivasyon Süreçlerinin Gelişimi Üzerine. Hillsdale, NJ, Londra: Lawrence Erlbaum Associates, 2-20, 1987.
  96. Yazar, Ayşegül. 1914-2006 Okul Öncesi Eğitim Programlarında Yaratıcılığın İncelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, 2007.
  97. Yalçınoğlu, Pelin. Ön Hazırlıklar: Sizin İçin İyi Olanı Yapmak. Çev. Ali Ersoy ve Pelin Yalçınoğlu. Nitel Araştırmaya Giriş İçinde. Ankara: Anı, 37-84. 2013.
  98. Yıldırım, Ali ve Şimşek, Hasan. Nitel Araştırma Yöntemleri. 10. Baskı. Ankara: Seçkin, 2016.
  99. Yıldız, V., Özkal, N. ve Çetingöz, D. Okul Öncesi Eğitimi Alan ve Almayan 7-8 Yaş Grubu Çocuklarda Yaratıcı Potansiyelin Değerlendirilmesi. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 13.4, 129-137, 2003.
  100. Zaporozhets, Aleksandr Vladimirovich Çocuğun psikolojik gelişimi. Favori psikolojik eserler. Moskova: Pedagoji - T. 1. 1986.