Cilt 9 Sayı 62 (2021)

Araştırma Makalesi

Fethin Şafağında Osmanlı – Bizans İlişkilerinde Osmanlı Vezîrlerinin Diplomatik Temasları

Yayımlandı 30.07.2021

Cilt 9 Sayı 62 kapak

Öz

Osmanlı İmparatorluğunun erken dönemlerinde vezîrlerin tartışılmaz bir yeri bulunmaktadır. Özellikle Konstantinopolis’in 1453 yılındaki fethine değin Bithynia bölgesinde teşkilatlanmaya başlayan imparatorluğu geleneksel Türk beylik kimliğinin yanı sıra teşkilat yapısından da kurtaran, bu sebeple kimi zaman Ahmedî gibi şairlerin taşlamalarına maruz kalan ilk dönem (1299/1302-1453) Osmanlı vezîrlerinin çoğunlukla kurumsal yönleri ile alınması tesadüf değildir. Keza cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren araştırmacıların ele aldığı üzere Osmanlı vezîrleri bir yandan Merkezi Asya ve Doğu Avrupa’da teşkilatlanan Türk devletlerindeki önemli siyasal pozisyonları işgal eden vezîrlerin görev ve sorumluluklarını yerine getirmek ile kalmamış aynı zamanda genişleyen imparatorluğun askeri ve buna paralel olarak mali ihtiyaçlarını karşılamak üzere girişimlerde de bulunmuşlardır. Kuşkusuz bunların en göze çarpanı yeniçeri ocağının ve ocağa bağlı olarak mali sistemin teşekkülüdür. Öte yandan Osmanlı yayılmacılığının mihenk taşını oluşturan askeri ve mali devrimlerin vezîrlerin diplomatik misyonunu gölgelediğine kuşku yoktur. Öyle ki imparatorluğun kurumsallaşmasında bir köşe taşı olarak kabul edilen Fatih’in Kanunnâmesi’nde dahi konuya ilişkin pek az derecede ipucu vardır. Sözü geçen kanunnâme vezîr için imparatordan sonra gelen ancak muhtelif bürokratlar tarafından da denetime tabi tutulan bir otorite portesi çizer fakat diplomatik misyonu fermanda olduğu gibi Osmanlı erken dönem çalışmaları içerisinde de muallaktır. Bu çalışmanın amacı ise ilk dönem Osmanlı vezîrlerini Konstantinopolis’in fethi bağlamında diplomatik misyonları ile değerlendirmektir.

Anahtar Kelimeler Osmanlı’da diplomasi, Osmanlı-Bizans ilişkileri, Osmanlı İmparatorluğu

Abstract

Diplomatic Contacts of the Viziers at the Dawn of Conquest in Ottoman-Byzantine Relations

In early period of Ottoman Empire, vizier had an indisputable place. Viziers, especially after the conquest of Constantinople in 1453, liberated the empire, which started to be organized in the region of Bithynia, from the traditional Turkish Principality identity as well as its organizational structure. For this reason, it is not a coincidence that in the first period (1299/1302-1453), when poets like Ahmedi were sometimes satirized, the Ottoman Viziers were mostly dealt with in terms of their institutional aspects. Likewise, as researchers have revealed since the first years of the republic; while the Ottoman Viziers occupied important political positions in the Turkish states organized in Central Asia and Eastern Europe, they not only fulfilled the duties and responsibilities of these political positions, but also took initiatives to meet the military and parallel financial needs of the expanding empire. Undoubtedly, the most striking of these are the formation of the janissary corps and the financial system depending on it. On the other hand, there is no doubt that the military and financial revolutions that formed the cornerstone of Ottoman expansionism overshadowed the diplomatic mission of the viziers. Such that even in Fatih's Law, there are few clues regarding this issue, which is considered as the cornerstone of the institutionalization of the empire. The aforementioned code states that the vizierate is the most important position after the emperor, but this position is still an authority that is subject to control by various independent bureaucrats. However, the diplomatic mission of the viziers is uncertain in the early Ottoman perform works or studies, as in the royal decree. The aim of this perform works orstudies are to evaluate the first period Ottoman viziers with their diplomatic missions in the context of the conquest of Constantinople.

Keywords Ottoman Empire, Grandvizier, Viziers, Byzantine Empire, Istanbul, Constantinople

PDF

Kaynakça

  1. Akışık, Aslıhan. “A Question of Audience: Laonikos Chalkokodyles’ Hellenism”. Byzantische Zeitschrift Press, 112.1, 2019. DOI: https://doi.org/10.1515/bz-2019-0002
  2. Akışık, Aslıhan. Self and Other in the Renaissance: Laonikos Chalkokodyles and Late Byzantine Intellectuals. Yayınlanmamış doktora tezi. Cambridge, Massachusetts: Harvard University, 2013.
  3. Atsız, Nihal. Âşıkpaşaoğlu Tarihi, İstanbul: Ötüken Yayınları, 1970.
  4. Chalkokondyles, Laonikos. The Histories. çev. Anthony Kaldellis, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2014.
  5. Doukas, Docuae Historia Turcobyzantina (1341-1462), ed. V. Grecu, Bucuresti, 1958.
  6. Harris, Jonathan. “Laonikos Chalkokondyles and the Rise of the Ottoman Turks”, Byzantine and Modern Greek Studies 27, (2003). DOI: https://doi.org/10.1179/byz.2003.27.1.153
  7. Has Hacib, Yusuf. Kutadgu Bilig, çev. Ayşegül Çakan, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2020.
  8. İbn Kemal, Tevârih-i Âli Osman, VII. Defter. Haz. Şerafettin Turan, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1957.
  9. İnalcık, Halil. “Osmanlı Sultanı Orhan, (1324-1362) Avrupa’da Yerleşme”. Belleten 72.266, (2009): 97-98. DOI: https://doi.org/10.37879/belleten.2009.77
  10. Kılıç Yıldız, Şule. “A Review of Byzantine Studies and Arhitectural Historiography in Turkey Today”. METU JFA 28.2, (2011). DOI: https://doi.org/10.4305/METU.JFA.2011.2.3
  11. Kılıç Yıldız, Şule. “Osmanlı’dan Cumhuriyete Entelektüellerin Gözüyle Bizans İstanbul’u”, Doğu Batı 68, (Nisan 2014).
  12. Kırlıdökme Mollaoğlu, Ferhan. Laonikos Chalkokondyles’in Kroniği ve Değerlendirmesi (V.-VII. Bölümler). Yayınlanmamış doktora tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih (Orta çağ Tarihi) Anabilim Dalı, 2005.
  13. Kissling, Besprochen von H. J. “Alcune osservazioni intorno all’influenza delle istituzioni bizantine sulle istituzioni ottomane”. Byzantine Zeitschrift 48, 1955.
  14. Köprülü, M. Fuad. Bizans Müesseselerinin Osmanlı Müesseselerine Tesiri. İstanbul: Ötüken Yayınları, 1986.
  15. Köprülü, M. Fuad. Osmanlı İmparatorluğunun Kuruluşu. Ankara: Akçağ Yayınları, 2012.
  16. Kurat, Akdes Nimet. IV – XVII. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2019.
  17. Milas, Herkül. “Yunanca’nın Türkçe Harflerle Yazılışı”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tarih Araştırmaları Dergisi. 16.27, (1992): 189-197. DOI: https://doi.org/10.1501/Tarar_0000000074
  18. Müller, Karl Wilhelm Ludwing. Fragmenta Historicum Graecorum. ed. Firmin Didot, Instituti Francie Typograho, Parisiis 4, (1878).
  19. Necheva, Ekaterina. Embassies – Negotiations – Gifts: Systems of Eastern Roman Diplomacy in Late Antiquity, Geographica Historica 30, Stuttgart: Franz Steiner Verlag. 2014. DOI: https://doi.org/10.25162/9783515108010
  20. Necipoğlu, Nevra. “Geç Bizans Döneminde İmparatorluk ve İmparatorluk İdeolojisi: Gelenek, Dönüşüm ve Yenilik/Empire and Imperial Ideology in Late Byzantine Era: Tradition, Transformation and Inovation”, içinde: Kariye Camii, Yeniden/The Kariye Camii Reconsidired, ed. H.A. Klein, R.G. Ousterhout ve B. Pitarakis, İstanbul: Istanbul Research Institute Publications, 2011.
  21. Obolensky, Dimitri. “The Empire and Its Northern Neighbours, 565-1018”, içinde: Byzantium and the Slavs: collected studies, Variorum Reprints, London, 1971.
  22. Sultant, Fatih Mehmet. Kânunnâme-i Âl-i Osman. Haz. Abdülkadir Özcan, İstanbul: Kronik Kitabevi, 2003.
  23. Taneri, Aydın. Osmalı Devleti’nin Kuruluş Döneminde Vezîriâzamlık (1299 – 1453). İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları, 2019.
  24. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. “Osmanlı Tarihine Ait Yeni Bir Vesikanın Ehemmiyeti ve İzahı – Bu Münasebetle Osmanlılarda İlk Vezirlere Dair Mutalea”. Belleten, 3.9, (Ocak 1939).
  25. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Çandarlı Vezir Ailesi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1934.