Samir Amin’e Göre Çevre Ülkelerinde Halk Demokrasisinin Temel Değişkenleri ve Ön Koşulları
Öz
Amin’e göre halk demokrasisini ilgilendiren iki temel değişken bulunmaktadır. Bunlardan birincisi, halk demokrasisinin “emekçi sınıfların” siyasal ve toplumsal taleplerinden doğmasıdır. Örneğin neoliberal burjuvazinin ve küresel ekonomiyle bütünleşmiş şirketlerin halk demokrasisiyle hiçbir ilgileri yoktur. İkinci temel değişken ise halk demokrasisinin belkemiğini “eşitlik” ilkesinin oluşturmasıdır. Söz konusu eşitlik tek başına ekonomik ya da kültürel değildir. Üretim araçlarının emekçilerin mülkiyetine geçmesi gibi bir hamlenin yanında, ifade ve örgütlenme özgürlüğünü, geniş toplum kesimlerinin devlet yönetimine katılımını ve kadın-erkek eşitliğini içermektedir. Amin’e göre bu değişkenlerden sadece birisi adına bile eşitlik bozulursa, halk demokrasisinden söz edilmesi olanak dışıdır. Halk demokrasinin temel değişkenlerini bu şekilde inceleyen Samir Amin, sonrasında halk demokrasisinin zorunlu ön koşullarına yer vermektedir. Bu ön koşullar sırasıyla “laiklik” ve “kapitalist dünya sisteminden kopuş”tur. İki ön koşulun herhangi birisinin göz ardı edilmesi, çevre ülkeleri açısından halk demokrasisi kurma yolunda kesin bir başarısızlığı hazırlayacaktır. 20. yüzyılda çevre ülkelerindeki modernleşme ve sosyalizmi kurma deneyimlerinin doğruladığı bir gerçek, laiklik ilkesini yaşama geçiremeyen ya da kapitalist dünya sisteminden kopmayı gerçekleştirmeden sadece gelişmiş kapitalist ülkeleri “yakalama” yolunu seçmiş ülkelerin bu hedeflerinde başarılı olamadıklarıdır.
Anahtar Kelimeler Tarihsel materyalizm, toplumsal sınıflar, sosyalizm, demokrasi, laiklik, toplumsal cinsiyet
Abstract
Fundamental Variables and Preconditions of People’s Democracy in Peripheral Countries According to Samir Amin
According to Amin, there are two fundamental variables about the concept “people's democracy.” The first is that people's democracy emerges from the political and social demands of the "working classes." So, neoliberal bourgeoisie and companies integrated into the global economy have nothing to do with people’s democracy. The second fundamental variable is that the principle of "equality" constitutes the backbone of people’s democracy. This equality is not about economy or culture alone. It includes freedom of expression and association, participation of large segments of society in the state administration, and equality of women and men, as well as transfer of the ownership of means of production to workers. According to Amin, if any of these components of equality is compromised, it is impossible to talk about people's democracy. After analyzing the fundamental variables of the concept of people's democracy in this way, Samir Amin describes its necessary preconditions. These preconditions are "secularism" and "break with the capitalist world system," in order of importance. Compromising any of these two preconditions will pave the way for a decisive failure on the road to create people's democracy for the periphery countries. A fact confirmed by the experiences of periphery countries in modernization and socialism in the 20th century is that the countries that have failed to realize the principle of secularism or chosen the way of “catching up with” developed capitalist countries without breaking with the capitalist world system have not been able to reach these goals.
Keywords Historical materialism, social classes, socialism, democracy, secularism, gender
Referanslar
- Akpolat, Yıldız, Behice (Sadık)Boran, Türkiye’de Sosyoloji (İsimler, Eserler). 1. Cilt, (Editör: M.Çağatay Özdemir), Phoenix Yayınları, Ankara, 2008, ss: 821- 861.
- Amin, Samir. Avrupamerkezcilik, Bir İdeolojinin Eleştirisi (Çeviren:Mehmet Sert). İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1993a.
- Amin, Samir. Kaos İmparatorluğu, Yeni Kapitalist Küreselleşme (Çeviren: Işık Soner). İstanbul: Kaynak Yayınları, 1993b.
- Amin, Samir. Kapitalizmin Hayaleti, Günümüz Entelektüel Modalarının Bir Eleştirisi (Çeviren: Cengiz Algan), İstanbul: Sarmal Yayınları, 1999.
- Amin, Samir. Modernite, Demokrasi ve Din (Çeviren: Fikret Başkaya, Uğur Günsur, Güven Öztürk). İstanbul: Özgür Üniversite Yayınları, 2006.
- Amin, Samir. Kapitalizmden Uygarlığa, Sosyalist Perspektifin Yeniden İnşası, (Çeviren: Yağmur Dönmez, Naim Atabağsoy). İstanbul: Yordam Yayınları, 2014.
- Amin, Samir. Değişim Halindeki Dünya Sistemi (Çeviren: Fikret Başkaya). İstanbul: Türkiye ve Ortadoğu Forumu Vakfı, 2000a.
- Amin, Samir. Entelektüel Yolculuğum (Çeviren: Uğur Günsür). Ankara: Ütopya Yayınları, 2000b.
- Beer, Max. Sosyalizmin ve Sosyal Mücadelelerin Tarihi (Çeviren: Zühtü Uray). İstanbul: Kitaş Yayınları, 1969.
- Boran, Behice. Toplumsal Yapı Araştırmaları, İki Köy Çeşidinin Mukayeseli Tetkiki, İstanbul: Sarmal Yayınevi, 1992.
- Dembele, Demba Moussa. Samir Amin, Ezilen Halkların ve Sömürülen Sınıfların Organik Aydını (Çeviren: Fikret Başkaya). İstanbul: Türkiye ve Ortadoğu Forumu Vakfı, 2012.
- Eroğul, Cem. Devlet Yönetimine Katılma Hakkı, Ankara: İmge Yayınları, 1999.
- Kvangraven, Ingrid Harvold. “Samir Amin: A Pioneering Marxist and Third World Activist”, Development and Change, 51(2), 2019. DOI: https://doi.org/10.1111/dech.12562
- McNally, David. Başka Bir Dünya Mümkün, Küreselleşme ve Antikapitalizm (Çeviren: Oya Küçümen), İstanbul: Yordam Yayınları, 2013.
- Ougaard, Morten. Samir Amin’s Contribution to Historical Materialism, Review of African Political Economy, 47(163), 2020. DOI: https://doi.org/10.1080/03056244.2020.1722087
- Timuçin, Afşar. Düşünce Tarihi. İstanbul: İnsancıl Yayınları, 1997.
- Uslu, Ateş. “Demokrasi”, Siyaset Bilimi, Kavramlar, İdeolojiler, Disiplinler arası İlişkiler (Editörler: Gökhan Atılgan, Atilla Aytekin). İstanbul: Yordam Yayınları, 2012.