Cilt 9 Sayı 59 (2021)

Araştırma Makalesi

Çevre Etiği Farkındalığı ve Sürdürülebilir Çevre Tutumu Arasındaki İlişki

Yayımlandı 30.04.2021

Cilt 9 Sayı 59 kapak

Öz

Bu çalışmanın amacı, Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin çevre etiği farkındalıkları ve sürdürülebilir çevreye yönelik tutumlarını çeşitli değişkenler açısından incelemek ve çevre etiği farkındalığı ile sürdürülebilir çevreye yönelik tutum arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu İstanbul ili Sarıyer, Esenler, Kağıthane ve Beylikdüzü ilçelerinde MEB’e bağlı resmi ortaokul ve imam hatip ortaokullarında görev yapan toplam 207 Sosyal Bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak ‘’Çevre Etiği Farkındalık Ölçeği’’, ‘’Sürdürülebilir Çevre Tutum Ölçeği’’ ve demografik bilgileri toplamak için ‘’Kişisel Bilgi Formu’’ kullanılmıştır. Verilerin analiz edilmesi sonucunda öğretmenlerin yüksek çevre etiği farkındalığına sahip olduğuna ulaşılmıştır. Çevre içerikli ders alma ve çevre ile ilgili sivil toplum örgütü, kurum veya kuruluşa üye olma değişkenlerine göre çevre etiği farkındalıklarının farklılaştığı; cinsiyet, hizmet süresi ve çevre ile ilgili hizmet içi eğitimlere katılma bakımından çevre etiği farkındalığının farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda öğretmenlerin sürdürülebilir çevreye yönelik tutumlarının yüksek düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Cinsiyet, hizmet süresi, çevre içerikli ders alma, çevre ile ilgili sivil toplum örgütü, kurum veya kuruluşa üye olma değişkenlerine göre sürdürülebilir çevreye yönelik tutumlarının farklılaştığı çevre ile ilgili hizmet içi eğitimlere katılma açısından sürdürülebilir çevreye yönelik tutumlarının farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Ek olarak, öğretmenlerin çevre etiği farkındalıkları ile sürdürülebilir çevreye yönelik tutumları arasında orta düzeyde, pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler Çevre, Çevre Etiği, Sürdürülebilir Çevre, Sosyal Bilgiler Öğretmeni, İstanbul

Abstract

The Relationship Between Environmental Ethics Awareness and Sustainable Environmental Attitude

The aim of this study is to examine Social Studies teachers' awareness of environmental ethics and their attitudes towards sustainable environment in terms of various variables and to analyze the relationship between environmental ethics awareness and attitude towards sustainable environment. The study group of the research consists of 207 Social Studies teachers working in official secondary schools and imam hatip secondary schools affiliated to the Ministry of National Education in Sarıyer, Esenler, Kâğıthane and Beylikdüzü districts of Istanbul. "Environmental Ethics Awareness Scale", "Sustainable Environmental Attitude Scale" were used as data collection tools and "Personal Information Form" to collect demographic information. As a result of the analysis of the data, it was found that the teachers have high environmental ethics awareness. It was determined that environmental ethics awareness differed according to the variables of taking environmental lessons and being a member of non-governmental organizations, institutions or organizations related to the environment, and that environmental ethics awareness did not differ in terms of participating in in-service trainings related to gender, service time and environment. As a result of the research, it was concluded that teachers' attitudes towards sustainable environment are at a high level. It was determined that their attitudes towards sustainable environment differ according to the variables of gender, year of service, taking curses related to the environment, being a member of an environmental non-governmental organization, institution or organization; In addition, it was determined that there is a moderate, positive and significant relationship between teachers' awareness of environmental ethics and their attitudes towards sustainable environment.

Keywords Environment, environmental ethics, sustainable environment, social studies teacher, Istanbul

PDF

Kaynakça

  1. Alpak Tunç, G. (2015). Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Çevreye Yönelik Etik Yaklaşımları ile Sürdürülebilir Çevreye Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Aydın.
  2. Atasoy, E. ve Ertürk, H. (2008). İlköğretim Öğrencilerinin Çevresel Tutum ve Çevre Bilgisi Üzerine Bir Alan Araştırması. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 105-122.
  3. Aydın, F. ve Ünaldı, Ü. E. (2013). Coğrafya Öğretmen Adaylarının Sürdürülebilir Çevreye Yönelik Tutumları. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 3(1), 11-42. DOI: https://doi.org/10.23863/kalem.2017.18
  4. Budak Balı, S. (2019). Biyoloji Öğretmenlerinin Çevre Etiği Yaklaşımlarının ve Farkındalık Düzeylerinin Belirlenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  5. Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. 25. Basım. ISBN 978-975-6802-74-8. Ankara: Pegem Akademi.
  6. Caner, Ö. (2019). Öğretmen Adaylarının Okul Dışı Öğrenme Ortamlarında Sürdürülebilir Çevre Eğitimine Yönelik Tutumları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Antalya.
  7. Ceyhan, B. (2018). Fen Bilimleri ve Sınıf Öğretmenlerinin Teknoloji ve Çevre Etiğine Yönelik Duyarlılıkları. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Muğla.
  8. Çamur, D. ve Vaizoğlu, S. A. (2007). Çevreye İlişkin Önemli Toplantı ve Belgeler. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 6(4), 297-306.
  9. Çavuşoğlu, Ü. (2019). Öğretmen Adaylarının Çevre Eğitimi Öz-Yeterlilikleri ile Sürdürülebilir Çevreye Yönelik Tutumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kahramanmaraş.
  10. Çimen, H. (2019). Fen Bilgisi ve Sınıf Öğretmen Adaylarının Sürdürülebilir Çevreye Yönelik Tutumlarının İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  11. Deniz, S. (2019). Öğretmen Adaylarının Çevre Etiği Farkındalığı ile Fen ve Teknoloji Okuryazarlığı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Siirt Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Siirt.
  12. Des Jardins, J. R. (2006). Çevre Etiği: Çevre Felsefesine Giriş (Çeviri R. Keleş). Ankara: İmge Yayınevi.
  13. Dikicigil, Ö. (2018). Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Çevre Etiği Algıları Üzerine Bir Araştırma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
  14. Ergün, M. (2009). Eğitim Felsefesi. 2. Basım. Ankara: Pegem Akademi.
  15. Ergün, T. ve Çobanoğlu, N. (2012). Sürdürülebilir Kalkınma ve Çevre Etiği. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 97-123. DOI: https://doi.org/10.1501/sbeder_0000000041
  16. Ertan, B. (2004). 2000'li Yıllarda Çevre Etiği Yaklaşımları ve Türkiye. Yönetim Bilimleri Dergisi, 1(3), 93-108.
  17. Gerçek, C. (2016). Üniversite Öğrencilerinin Çevre Etiğine Yönelik Algıları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(59), 1100-1107. DOI: https://doi.org/10.17755/esosder.263217
  18. Gürbüz, H., Çakmak, M. ve Derman, M. (2013). Biyoloji Öğretmen Adaylarının Sürdürülebilir Çevreye Yönelik Tutumları. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 6(1), 144-149.
  19. Güriçin, C. (2019). Öğretmen Adaylarının Çevre Etiğine Yönelik Farkındalık Durumlarının Belirlenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Düzce Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Düzce.
  20. Hayır Kanat, M. (2020). Öğretmen Adaylarının Kent Doğası Farkındalığı Üzerinde Çevre Eğitimi Dersinin Etkisi. Türkiye Eğitim Dergisi, 5(2), 346-364.
  21. Karaevli, H. (2019). Okul Öncesi Öğretmenlerinin Çevre Etiği Farkındalıkları ve Çevre Sorunlarına Yönelik Tutumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  22. Karasar, N. (2008). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
  23. Karatekin, K. ve Aksoy, B. (2012). Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Çevre Okuryazarlık Düzeylerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Turkish Studies, 7(1), 1423-1438.
  24. Kasimov, N. S., Malkhazova S. M. ve Romanova E. P. (2005). Environmental Education for Sustainable Development in Russia. Journal of Geography in Higher Education, 29(1), 49-59. DOI: https://doi.org/10.1080/03098260500030363
  25. Kaya, E., Akıllı, M. ve Sezek, F. (2009). Lise Öğrencilerinin Çevreye Karşı Tutumlarının Cinsiyet Açısından İncelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(18), 43-54.
  26. Kayaer, M. (2013). Çevre ve Etik Yaklaşımlar. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 63-76.
  27. Keleş, R. ve Ertan, B. (2012). Çevre Hukukuna Giriş. Ankara: İmge Kitabevi.
  28. Laçin Şimşek, C. (2004). Fen Bilgisi Öğretim Programı ve Ders Kitaplarına Göre Çevre Eğitiminde Etik ve Estetik Değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 2(7), 127-146.
  29. Mahmutoğlu, A. (2009). Kırsal Alanda Çevre Sorunlarına Etik Yaklaşım: Çevre Etiği. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  30. Özdemir, İ. (1998). Çevre Sorunlarının Antroposentrik Karakteri. Felsefe Dünyası, (27), 68-80.
  31. Özdemir, O. (2007). Yeni Bir Çevre Eğitimi Perspektifi: Sürdürülebilir Gelişme Amaçlı Eğitim. Eğitim ve Bilim, 32(145), 23-39. DOI: https://doi.org/10.15390/ES.2007.738
  32. Özdemir, O. (2017). Ekolojik Okuryazarlık ve Çevre Eğitimi. Ankara: Pegem Akademi. DOI: https://doi.org/10.14527/9786053185970
  33. Özer, N. ve Keleş, Ö. (2016). Çevre Etiği Farkındalık Ölçeği Geliştirme Çalışması. Fen Eğitimi ve Araştırmaları Derneği Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 4(1), 47-64.
  34. Öztürk, T. ve Zayimoğlu Öztürk, F. (2016). Sosyal Bilgiler Öğretim Programının Çevre Eğitimi Açısından Analizi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 24(3), 1533-1550.
  35. Öztürk Demirbaş, Ç. (2011). Coğrafya Dersi Öğretim Programlarında Çevresel Kalkınma. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(2), 595-615.
  36. Pieper, A. (1999) Etiğe Giriş (Çeviri. V. Ataman, G. Sezer). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  37. Pigou, A. C. (1912). Wealth and Welfare. London: Macmillan and Co. Ltd.
  38. Soysal Toprak, K. (2016). İlköğretim Öğretmen Adaylarının Sürdürülebilir Çevre Eğitimine Yönelik Tutumları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, On Dokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Samsun.
  39. Sönmez, D. (2018). Farklı Fakültelerde Öğrenim Gören Yükseköğretim Öğrencilerinin Çevre Etiği Farkındalık Düzeylerinin İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kahramanmaraş.
  40. Sungur, S. A. (2017). Lise Öğrencilerinin Çevreye Yönelik Etik Tutumları. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(41), 469-479. DOI: https://doi.org/10.16992/ASOS.12003
  41. Şahin, H. ve Erkal, S. (2015). Determınatıon Of Student Atitudes Towars Sustainable Environment. International Journal of Contemporary Applied Sciences, 2(3), 1-16.
  42. Şen, H., Alpaslan, B. ve Kaya, A. (2018). Sürdürülebilirlik Üzerine Tarihsel ve Güncel Bir Perspektif. Ekonomik Yaklaşım, 29(107), 1-47. DOI: https://doi.org/10.5455/ey.39101
  43. Uçar, A. ve Karakuş, U. (2017). 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Çevre Konularının Öğretiminde Belgesel Kullanımının Öğrencilerin Akademik Başarı ve Tutumlarına Etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 992-1009. DOI: https://doi.org/10.29299/kefad.2017.18.3.051
  44. Uyanık, G. (2007). Öğretmen Adaylarının Çevre Sorunlarına İlişkin Bilgi Düzeylerinin ve Tutumlarının İncelenmesi. Online Fen Eğitimi Dergisi, 1(1), 30-41.
  45. Uzun, N. ve Sağlam, N. (2007). Ortaöğretim Öğrencilerinin Çevreye Yönelik Bilgi ve Tutumlarına ''Çevre ve İnsan'' Dersi ile Gönüllü Çevre Kuruluşlarının Etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (33), 210-218.
  46. Ünal, S. ve Dımışkı, E. (1999). UNESCO-UNEP Himayesinde Çevre Eğitiminin Gelişimi ve Türkiye'de Ortaöğretim Çevre Eğitimi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(17), 142-154.
  47. Wilkinson, D. (2002). Environment and Law. New York: Routledge.
  48. Yapıcı, M. (2003). Sürdürülebilir Kalkınma ve Eğitim. AKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 223-230.
  49. Yavuz, M., Balkan Kıyıcı, F. ve Atabek Yiğit, E. (2014). İlköğretim II. Kademe Öğrencileri İçin Çevre Okuryazarlığı Ölçeği: Ölçek Geliştirme ve Güvenirlik Çalışması. Sakarya University Journal of Education, 4(3), 40-52. DOI: https://doi.org/10.19126/suje.42950
  50. Yıldız, O. (2019). Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Çevre Bilgisi ve Sürdürülebilir Çevre Tutum Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Kütahya.
  51. Yıldız, Ş. (2011). Öğretmenlerin, Öğretmen Adaylarının ve Öğrencilerin Sürdürülebilir Çevre ile İlgili Kavramsal Anlamaları ve Tutumları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
  52. Yılmaz, A., Morgil, F. İ., Aktuğ, P. ve Göbekli, İ. (2002). Ortaöğretim ve Üniversite Öğrencilerinin Çevre, Çevre Kavramları ve Sorunları Konusundaki Bilgi ve Öneriler. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(22), 156-162.
  53. Yücel, A. S. ve Morgil, F. İ. Yüksek Öğretimde Çevre Olgusunun Araştırılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (34), 84-91.