Cilt 9 Sayı 58 (2021)

Araştırma Makalesi

Müzelerin Coğrafya Eğitimine Katkısı: İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi

Yayımlandı 30.03.2021

  • Ziya İnce Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi
Cilt 9 Sayı 58 kapak

Öz

Günümüzde gelişen bilgi teknolojisi ile eğitim ve öğretim faaliyetleri; derslerde farklı öğrenme tekniklerine, farklı eğitim araçlarına ve farklı öğrenme ortamlarına ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Çağdaş toplumlarda tarım alanları, tarihi ve kültürel alanlar ve müzeler de okul dışı eğitim ortamı olarak kullanılmaktadır. Farklı coğrafyalarda ve zamanlarda yaşamış medeniyetlerin meydana getirdiği kültürel değerlerin özenle toplanmış parçalarının bir arada sergilendiği alan olarak ifade edilen müzelerin, günümüz toplumlarının geçmişi anlamasında önemli bir yeri vardır. Bu açıdan, Cumhuriyet döneminde yetişen önemli bilim insanlarından biri olan Prof. Dr. Fuat Sezgin’in çabalarıyla kurulan İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi, İslam Bilim Tarihi çalışmalarının genç nesillere tanıtılması açısında önemli bir yapıdır. 2008 yılında açılışı gerçekleşen müze, iki kattan oluşmakta ve içinde Astronomi, Saat Teknolojisi, Denizcilik, Savaş Teknolojisi, Tıp, Fizik, Kimya, Biyoloji, Matematik-Geometri, Şehircilik, Mimari, Optik ve Coğrafya ile ilgili bölümler yer almaktadır. Çalışmanın temelini “müzelerin coğrafya eğitimine katkısı nasıldır?” sorusu oluşturmaktadır. İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi’nin ortaöğretim öğrencilerinin coğrafya bilimini ve tarihini anlamalarına etkisini görmek amacıyla hazırlanan bu çalışmada, öğrencilere uzman görüşü alınarak oluşturulmuş sekiz sorudan oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile sorular yöneltilmiştir. Görüşmede verilen cevaplar kategorize edilerek yorumlanmıştır. Verilen cevaplar neticesinde İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesinde yer alan coğrafya ve coğrafya eğitimi konusunda geçmişten günümüze ışık tutan aydınlatıcı eserler ve bilgilerin olduğu, ortaöğretim seviyesinde öğrencilerin coğrafya bilim tarihine bakışını olumlu yönde değiştirdiği, coğrafya bilimi ile alakalı milli, manevi ve kültürel değerlerin pekişmesine katkıda bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler Coğrafya eğitimi, Okul dışı eğitim, Müze, İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi, Prof. Dr. Fuat Sezgin

Abstract

The Contribution of Museums to Geography Education: The Museum of Islamic Science and Technology History

Education and training activities with today's developing information technology; shows the need for different learning techniques, different educational tools and different learning environments in the lessons. In the modern societies, agricultural areas, historical and cultural areas and museums are also used as an out-of-school education environment. The museums, which are defined as the space where carefully collected pieces of cultural values created by civilizations that lived in different geographies and times are exhibited together, have an important place in understanding the past of today's societies In this respect, the Museum of Islamic Science and Technology History, which was established with the efforts of Prof. Dr. Fuat Sezgin, one of the important scientists who grew up in the Republic period, is an important building in terms of introducing Islamic Science History studies to young generations. The museum, which was opened in 2008, consists of two floors and includes departments related to Astronomy, Clock Technology, Maritime, War Technology, Medicine, Physics, Chemistry, Biology, Mathematics-Geometry, Urbanism, Architecture, Optics and Geography. The question of "How is the contribution of museums to geography education?" constitutes of the basis of the study. In this study, which was prepared to see the effect of the Islamic Science and Technology History Museum on secondary school students' understanding of geography science and history, the students were asked questions with a semi-structured interview form consisting of eight questions that were created by taking expert opinion. The answers given in the interview were categorized and interpreted. The names of the students participating in the study were kept confidential and more sincere answers were tried to be obtained. According to the answers given, it was concluded that there are enlightening works and information shedding light on geography and geography education from the past to the present in the Islamic Science and Technology History Museum, that students at secondary education level have positively changed their view of the history of geography and contribute to the promote of national, spiritual and cultural values related to geography.

Keywords Geography education, out-of-school education, useum, Museum of Islamic Science and Technology History, Prof. Dr. Fuat Sezgin

PDF

Kaynakça

  1. Altın, Bekir Necati ve Sıddıka Oruç. “Tarih ve Coğrafya Eğitiminde Müze Eğitimi ve Yaratıcı Drama.” 1. Ulusal İlköğretim Kongresi 15-17 Kasım 2007 Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü. Ankara: Pegem Akademi, 2007.
  2. Awrahim, Tareq Mohammed. “The Historian Fuad Sezgin and his corrected concepts in the history of Islamic Civilization.” Mukaddime 8(2), doi: 10.19059/mukaddime. 339796 (2017): 365-386.
  3. Balcı, Ali. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntem, Teknik ve İlkeler (14.Baskı). Ankara: Pegem Akademi, 2020. DOI: https://doi.org/10.14527/9789756802403
  4. Baş, Türker ve Ulun Akturan. Sosyal Bilimlerde Bilgisayar Destekli Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık 3.Baskı , 2017.
  5. Blankenbicker, Adam. “Informal Science Education in Museums – Learning by Accident .” 2012. Bioliteracy blog. 20 07 2019. https://bioliteracy.blog/2012/12/17/unintentional-learning-benefits-of-informal-science-education/
  6. Bülbül, Handan. Müze ile eğitim yoluyla ortaokul öğrencilerinde kültürel miras bilinci oluşturma. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(3), (2016): 681-694.
  7. Ceylan, Mehmet Akif. “Ali Cevad’ın hayatı ve Türkiye coğrafyasına katkıları.” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 11 (61), (2018): 242-254. DOI: https://doi.org/10.17719/jisr.2018.2915
  8. Çepni, Salih. Araştırma ve Proje Çalışmalarına Giriş (8.Baskı). Trabzon: Celepler Matbaacılık. 2018.
  9. Creswell, John. W. Nitel Araştırma Yöntemleri (5.Baskı), M. Bütün and S.B. Demir, Çev.(Eds.). İstanbul: Siyasal Kitapevi. 2020.
  10. Creswell, J. W. (2009). Research Design, Qualitative, Quantitative, And Mixed Methods Approaches (Third Edition). California: SAGE Publications, 2009.
  11. Dean, D. Museum Exhibition: Theory and Practice 1st Edition. London: Routledge, 1996.
  12. Demir, Abdulkerim. Sosyal bilgiler öğretim programında müze eğitimiyle ilişkilendirilen kazanımların gerçekleştirilmesine yönelik sosyal bilgiler öğretmenlerinin yaklaşımları (Tokat ili örneği). (Basılmamış yüksek lisans tezi) Gaziosmanpaşa Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İlköğretim Anabilim Dalı, Sosyal Bilgiler Eğitimi Yüksek Lisans Programı. Tokat, 2015.
  13. Dilli, Rukiye. “Doğa tarihi müzelerinin eğitimdeki rolü.” Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 40, (2014):81-95.
  14. Erbay, Fethiye. “Müzelerin eğitim ve tasarım atölyelerinde informal eğitim.” Eğitim Milli Eğitim Dergisi, 214 (2014): 239-253.
  15. Fazlıoğlu, İhsan. “Fuat Sezgin ile Bilim Tarihi üzerine.” Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 2 (4), (2004): 355-370.
  16. Gül, Melike ve Gül Kudret. “Özel müzelerin kültür turizmi potansiyeli açısından değerlendirilmesi: Balıkesir örneği.” Türk Turizm Araştırmaları Dergisi 1(4), (2017):52-65. DOI: https://doi.org/10.26677/tutad.2017.19
  17. Güleç, Selma ve Seçil Alkış. “Sosyal bilgiler öğretiminde müze gezilerinin iletişimsel boyutu.” Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 17 (1), (2003):63-78.
  18. Hansu, Hüseyin. “Kitap değerlendirmesi” [Fuat Sezgin: Arap–İslâm Bilimleri Tarihi I, İstanbul: Prof. Dr. Fuat Sezgin İslam Bilim Tarihi Araştırmaları Vakfı Yayınları 2015, XIII + 1072 sayfa] İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 34, (2016):221-228.
  19. Hein, George E. Learning in the Museum. London: Routledge, 1998.
  20. Hietbrink, Heink. “Modern lise eğitimi için bir ilham kaynağı olarak İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi (İstanbul): Yansıma noktalarını bulmak için bir araç.” I.Uluslararası Prof.Dr.Fuat Sezgin İslam Bilim Tarihi Sempozyumu 13-15.06.2019 Bildiri Özetleri Kitabı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi. 2019. 46
  21. İslam Bilim Tarihi Araştırmaları Vakfı. [İ.B.T.A.V.], Prof.Dr.Fuat Sezgin Tanıtım Broşürü. İstanbul: İslam Bilim Tarihi Araştırmaları Vakfı, 2018.
  22. İslam Bilim Tarihi Araştırmaları Vakfı. [İ.B.T.A.V.], (2019). 11.03.2019 tarihinde: http://www.ibtav.org/ adresinden alınmıştır, 2019
  23. International Council of Museums. [ICOM], “Museum Definition.” 18.09.2019 tarihinde: https://icom.museum/en/activities/standards-guidelines/museum-definition/ adresinden alınmıştır
  24. Karadeniz, Ceren ve Okvuran, Aayşe. “Müzede bir gece: Ankara Üniversitesi öğrencileri ile Çorum Arkeoloji Müzesi’nde müze eğitimi.” İlköğretim Online, 13(3), (2014): 865-879.
  25. Karakaş, Ali. “20.Yüzyıl Hadis Eksenli Oksidentalizm Çalışmaları: Fuat Sezgin Örneği.” Adana: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Doktora Tezi, 2015.
  26. Karakuş, Derya. Pekgözlü. “Müzelerde uygulanabilecek müze eğitim etkinlikleri.” Mediterranean Journal of Humanities mjh.akdeniz.edu.tr 2 (1), (2012): 131-138. DOI: https://doi.org/10.13114/MJH/20122772
  27. Kelly, Lynda. “Evaluation, research and communities of practice: Program evaluation in museums.” Archival Science, Volume 4, (2004): 45-69. DOI: https://doi.org/10.1007/BF02390852
  28. Kervankıran, İsmail. “Dünyada değişen müze algısı ekseninde Türkiye’deki müze turizmine bakış.” Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 9 (11), (2014): 345-369. DOI: https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.7522
  29. Kervankıran, İsmail ve Eryılmaz, Adile Gül. “İnanç turizmine yönelik ziyaretçi algılarının demografik farklılıklar açısından incelenmesi: Konya Mevlana Müzesi örneği.” Akademik Bakış Dergisi (59). Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi Türk Dünyası Kırgız – Türk Sosyal Bilimler Enstitüsü, Celalabat – Kırgızistan, (2017): 276-296.
  30. Korkmaz, Tayfur. “20.yy. İslam Bilim Tarihi Çalısmaları: George Sarton Ve Fuat Sezgin Örneği.” İstanbul:Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Anabilim Dalı, İslam Felsefesi Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2009
  31. Kömleksiz, Ferda Öztürk ve Gökmenoğlu, Tuba. “Müze eğitim kitapçiği hazirlama sürecinde bir durum saptama çalişmasi: KKTC örneği.” Millî Eğitim 49(228), (2020): 365-385. DOI: https://doi.org/10.37669/milliegitim.714409
  32. Kültür ve Tuurizm Bakanlığı, [KTB], İstanbul İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi. 03 14, 2019 tarihinde T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı: http://ibttm.muzeler.gov.tr/Eklenti/61750,el-kitapcigipdf.pdf?0&_tag1=18B5BCB994FE2729720E34AFB5BD23CB848E8189 adresinden alındı
  33. Kuruoğlu, Nihal. “Müzelerin eğitim ortamı olarak kullanımı.” Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15 (1), (2002): 275-285.
  34. MEB. Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı. Milli Eğitim Bakanlığı, Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı. Ankara, 2018.
  35. Meydan, Ali ve Akkuş, Akif. “Sosyal bilgiler öğretiminde müze gezilerinin tarihi ve kültürel değerlerin kazandırılmasındaki önemi.” Marmara Coğrafya Dergisi (29), (2014): 402-422. DOI: https://doi.org/10.14781/mcd.92390
  36. Munley, Mary Ellen. “Early Learning in Museums A Review of Literature.” (2012). 08 17, 2019 tarihinde The Smithsonian Institution: https://www.si.edu/Content/SEEC/docs/mem%20literature%20review%20early%20learning%20in%20museums%20final%204%2012%202012.pdf adresinden alındı.
  37. Oruç, Sıdıka ve Altın, Bekir Necati. “Müze eğitimi ve yaratıcı drama.” Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 3(35), (2008): 125-141.
  38. Öncül, Remzi. Eğitim ve Eğitim Bilimleri Sözlüğü. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2000.
  39. Önder, Alev, Oya Abacı ve Işık Kamaraj. “Müzelerin eğitim amaçlı kullanımı projesi: İstanbul Arkeoloji Müzesi’ndeki Marmara örneklemi.” Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 1(25), (2009): 103-117.
  40. Patton, Michael Quinn. Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. 3.Baskıdan Çeviri.(Eds.). (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.) Ankara: Pegem Akademi, 2014.
  41. Saygılı, Serdar. “Doğu ve Batı Düalizminde İslam medeniyet tarihinin oksidentalist düşünürü Fuat Sezgin ve bilim tarihi anlayışı.” Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, (10), 2019: 10-31.
  42. Sayılı, Aydın. Bilim Tarihi. Ankara: Gündoğan Yayınları, 1999.
  43. Şar, Evren ve Sağkol, Tuna. “Eğitim fakültelerinde müze eğitimi dersi gerekliliği üzerine.” Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı 20(2), (2013): 83-90.
  44. Şimşek, Ahmet ve Kaymakçı, Selahattin. “Okul dışı sosyal bilgiler öğretiminin amacı ve kapsamı.” A. Şimşek, ve S. Kaymakçı (Ed.) Okul Dışı Sosyal Bilgiler Öğretimi içinde, (s. 1-13). Ankara: Pegem Akademi, 2015. DOI: https://doi.org/10.14527/9786053184478.06
  45. Tuncel, Gül, ve Dolanbay, Hacer. “Sınıf dışı öğretim teknikleriyle sosyal bilgiler öğretimi” (13.Bölüm). R. Sever, M. Aydın ve E. Koçoğlu içinde, Alternatif Yaklaşımlarla Sosyal Bilgiler Eğitimi (5.Baskı) (s. 340-398). Ankara: Pegem Akademi, 2020.
  46. Tural, Ayşegül ve Kala, Fatma Nur. “Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının müze eğitimine yönelik özyeterlik inançları.” Sınırsız Eğitim ve Araştırma Dergisi, 3(1), (2018):108-121. DOI: https://doi.org/10.29250/sead.402086
  47. Türkmen, Lütfullah ve Yalçın, Mustafa. “Bilimin doğası ve eğitimdeki yeri.” Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), (2001): 189-195.
  48. Uztemur, Servet, Erkan Dinc ve İsmail Acun. “Teaching social studies in historic places and museums: An activity based action research.” International Journal of Research in Education and Science (IJRES), 5(1), (2019): 252-271.
  49. Yıldırım, Ali ve Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (9.Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2013.
  50. Yıldırım, Cemal. Bilim Tarihi. İstanbul: Remzi Kitapevi, 2012