Cilt 9 Sayı 57 (2021)

Araştırma Makalesi

Çocukluktan Yetişkinliğe Baba Kavramı

Yayımlandı 27.02.2021

Cilt 9 Sayı 57 kapak

Öz

Aile ve çocuk ebeveyn ilişkisi içinde önemli bir rolü olan “baba” kavramı tarihsel dönemler içerisinde birçok bilim alanına konu olmuştur. Araştırmanın amacı farklı gelişim dönemlerinde “baba” kavramanına ilişkin algıları ortaya koymaktır. Bu amaçla, baba kavramının yaş dönemlerine göre ne ifade ettiği prototip analizi yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırma nitel desende yürütülmüştür. Araştırmaya ilkokul (40), ortaokul (40), lise (40), üniversite (40), genç yetişkinlik (40), orta yaş (40) olmak üzere 240 katılımcı dâhil edilmiştir. Katılımcılara üzerinde bir kavramı ifade etmenin örnekle somutlaştırıldığı ve baba kavramının ne anlam ifade ettiğinin sorulduğu bir forma kavramın kendileri için ne anlam ifade ettiği sorulmuştur. Elde edilen verilerin analizi için “Prototip Analiz Yöntemi” kullanılmıştır. Baba ile ilgili tanımlamalar frekanslar şeklinde cinsiyete ve gelişim dönemlerine göre sınıflandırılarak ve yüzdelikleri hesaplanarak en çok tekrarlanandan en az tekrarlanana doğru sıralanmış ve tablo halinde sunulmuştur. İlkokul döneminde baba daha çok, sevgi, maddi ihtiyaçları karşılayan, şefkat, kızgınlık, saygı kaynağı gibi kavramlarla tanımlanırken; ortaokul dönemindeki katılımcılar evin direği, sevgi, mutluluk, para, fedakâr, şeklinde tanımlamışlardır. Lise dönemindeki katılımcılar babayı evi geçindiren, koruyucu, evin direği, sevgi, destek; üniversite dönemindeki katılıcımlar babayı koruyucu, dayanak, mutluluk kaynağı, güven, fedakârlık, şeklinde tanımlamışlardır. Genç yetişkinlik dönemindeki katılımcılar babayı daha çok; güven, koruyucu, otorite, fedakâr, yol gösterici, şeklinde tanımlarken; orta yaş dönemindeki katılımcılar ise babayı daha çok; destek olan, aile reisi, koruyan, sevgi, otorite, şeklinde ifadeler kullanarak tanımlamışlardır. Özetle ilkokul döneminde baba en çok sevgi unsuru, ortaokul döneminde evin diğeri, lise döneminde evi geçindiren kişi, üniversite döneminde koruyucu, genç yetişkinlik döneminde güven veren ve son orta yaş döneminde destek olan kişi olarak algılanmaktadır. Bu sonuç göstermektedir ki babaya dair algı ve atıflar yaşa göre ve zamanla farklılaşmaktadır.

Anahtar Kelimeler Baba, gelişim dönemleri, aile, prototip analiz

Abstract

A Prototype Analysis of Father (Every Age)

The concept of “father”, which has an important role in the family and parents child relationship, has been the subject of many science fields in historical periods. The aim of the study is to reveal the perceptions of the concept of "father" in different developmental stages. In this research, what the concept of father means according to the age periods was determined by the prototype analysis method. The research was carried out in a qualitative pattern. 241 participants including primary school (40), middle school (40), high school (40), university (40), young adulthood (40), middle age (40) were included in the research. Participants were asked what meant of father to them in a form where expressing a concept was embodied with the example and asked what the meaning of the father meant. “Prototype Analysis Method” was used to analyze the obtained data. The definitions related to the father are classified according to gender and developmental stages in the form of frequencies, and their percentages are listed from the most repeated to the least repeated and shown in a table. During the primary school, paticipants define fathers as love, meeting financial needs, compassion, anger, respect; The participants in the middle school period defined the head of the household, love, happiness, money, altruist. Participants in the high school period defined the father as a protector, the head of the household, love, support, and the university period as a protector, support, source of happiness, trust, sacrifice. Participants in young adulthood define fathers; trust, protector, authority, self-sacrificing, guiding; middle age participants define fathers; such as support,, head of the household,, protector, love, authority. According to the results of the study, the father is mostly symbolized as an element of love in primary school, the other in the house in the middle school period, the person who keeps the house in high school, a protector in the university, the person who gives confidence in the young adulthood and the support person in the last middle age period. This result shows that perceptions and references to the father differ according to age and time.

Keywords Father, developmental stages, family, prototype analysis

PDF

Kaynakça

  1. Akça, Zeynep Kübra. Genç yetişkinlikte algılanan anne-baba tutumlarının, kendini toparlama gücü ve benlik saygısı arasındaki ilişki. MS thesis. Maltepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2012.
  2. Alibeyoğlu, Taner. "Baba destek programının (badep) babaların çocuk yetiştirme tutumları üzerindeki etkilerinin incelenmesi." Unpublished master’s thesis). İstanbul University, Institute of Social Science, İstanbul, 2009.
  3. Altın, Mahizar. Bireysel görüşme yöntemiyle babalık görev algısının incelenmesi. MS thesis. İstanbul Arel Üniversitesi, 2014.
  4. Arnett, Jeffrey Jensen. Emerging adulthood: The winding road from the late teens through the twenties. Oxford University Press, 2014. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199929382.001.0001
  5. Atak, Hasan, and Figen Çok. “İnsan yaşamında yeni bir dönem: Beliren yetişkinlik.” Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 2010.
  6. Atmaca Koçak, Aylin. "Türkiye’de babaların şimdiki durumu. Baba Destek Programı Değerlendirme Raporu." Anne Çocuk Eğitim Vakfı 2004: 1-65.
  7. Aydın, A. Baba Katılım Eğitiminin Babaların Katılım Düzeylerine ve Babalık Rollerini Algılayışlarına Etkisi. Diss. Yüksek Lisans Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara, 2003.
  8. Bacanlı, Hasan, and Şerife Işık Terzi, eds. Yetişkinlik ve yaşlılık: Gelişimi ve psikolojisi. Açılımkitap, 2013.
  9. Baltaş, Acar. Ana-Baba Okulu, (6.bsk). İstanbul: Remzi Kitabevi. 1997.
  10. Baltaş, Zeynep. Ana-Baba Okulu, (6.bsk). İstanbul: Remzi Kitabevi. 1997
  11. Bronstein, Phyllis Ed, and Carolyn Pape Ed Cowan. Fatherhood today: Men's changing role in the family. John Wiley & Sons, 1988.
  12. Cabrera, Natasha, et al. "Fatherhood in the twenty‐first century." Child development 71.1 2000: 127-136. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-8624.00126
  13. Chapman, Gary ve Campbell Ross. "Çocuklar için beş sevgi dili (Çeviri: P. Ozaner)." İstanbul: Sistem Yayıncılık. 2003.
  14. Coltrane, Scott. "Father-child relationships and the status of women: A cross-cultural study." American Journal of Sociology 93.5. 1988: 1060-1095. DOI: https://doi.org/10.1086/228864
  15. Cüceloğlu, Doğan. İnsan ve davranışı. (3. Baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi. 1992
  16. Çabuklu, Yaşar. Toplumsal Kurgular ve Cinsiyetçilik. İstanbul: Everest Yayınları. 2007
  17. Çağdaş, Aysel. Anne-Baba-Çocuk İletişimi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. 2002.
  18. Çelen, H. Nermin. Ergenlik ve Genç Yetişkinlik: Bir Dönüşüm Süreci. İstanbul: Papatya Yayıncılık. 2007
  19. Day, Raymond. D., ve Lamb, Michael. E. Conceptualizing and measuring father involvement: pathways, problems, and progress. R. D. Day., & M. E. Lamb, (Eds.), Conceptualizing and Measuring Father Involvement içinde (1-15), New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates. 2004. DOI: https://doi.org/10.4324/9781410609380
  20. Dodson, Fitzhugh., Baba Gibi Yar Olmaz (Çeviri: S. Selvi). 2.Baskı, İstanbul: Özgür Yayın Dağıtım. 1991
  21. Doucet, Andrea. "" It's Almost Like I Have a Job, but I Don't Get Paid": Fathers at Home Reconfiguring Work, Care, and Masculinity." Fathering: A Journal of Theory, Research & Practice about Men as Fathers 2.3. 2004. DOI: https://doi.org/10.3149/fth.0203.277
  22. Duben, Alan. Kent, aile, tarih. (1.bsk), İstanbul: İletişim Yayıncılık - Araştırma-İnceleme Dizisi. 2002
  23. Edward Runkel, Hal. Bağırmayan Anne Baba Olmak. (1.bsk), (Çev. Ed. Güldemler, E.). İstanbul: Aganta Kitap. 2017
  24. Evans, C. Türkiyeli babaların babalık rollerine yönelik tutum ve katılımları: Düşük sosyo-ekonomik ortamdan bir örneklem (Turkish fathers’ attitudes to and involvement in their fathering role: a low socio-economic sample). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi. 1997.
  25. Evans, William P., and Michael J. Carter. "Urban School‐Based Family Counseling: Role Definition, Practice Applications, and Training Implications." Journal of Counseling & Development 75.5 (1997): 366-374. DOI: https://doi.org/10.1002/j.1556-6676.1997.tb02352.x
  26. Fagan, Jay, and Aquiles Iglesias. "Father involvement program effects on fathers, father figures, and their Head Start children: A quasi-experimental study." Early Childhood Research Quarterly 14.2 (1999): 243-269. DOI: https://doi.org/10.1016/S0885-2006(99)00008-3
  27. Flouri, Eirini, and Ann Buchanan. "The role of father involvement and mother involvement in adolescents' psychological well‐being." British Journal of Social Work 33.3 (2003): 399-406. DOI: https://doi.org/10.1093/bjsw/33.3.399
  28. Freud, Sigmund. "Female sexuality." The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Volume XXI (1927-1931): The Future of an Illusion, Civilization and its Discontents, and Other Works. 1961. 221-244.
  29. Gülay, Hülya. "Anne-babaların kabul red boyutlarının 5-6 yaş çocuklarının sosyal beceri düzeyleri üzerindeki yordayıcı rolü." Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 6.2 (2011): 163-176. DOI: https://doi.org/10.19129/sbad.204
  30. Güler, Tülin. Ana Baba Eğitimi (1. Baskı). Ankara: Pagem. 2010
  31. Güngörmüş, Oya. Babanın Çocuğun Zekâsı, Akademik Başarısı ve Benlik Kavramı Üzerine Etkisinin Araştırılması. Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul. 1992.
  32. Güngörmüş, Oya. Ana-Baba Okulu: Baba-Çocuk İlişkisi (5.bsk.). İstanbul: Remzi Kitapevi. 1995
  33. Güngörmüş, Oya. Ana-Baba Okulu: Baba-Çocuk İlişkisi (6.bsk.). İstanbul: Remzi Kitapevi.1997
  34. Güngörmüş Özkardeş, Oya. Ve Sibel, Arkonaç. "İki farklı eğitim düzeyinde baba olma algısı." (1998).
  35. Güran, Ayşe. Ergenlik Çağındaki Çocuğunuzu Anlama Yolları. Ankara: Hyb Yayıncılık. 2000
  36. Hussain, Sadiq, and Seema Munaf. "Perceived father acceptance-rejection in childhood and psychological adjustment in adulthood." International Journal of Business and Social Science 3.1 (2012).
  37. Karacan, Eda, ve Sibel Kazak Berument. "Yetişkin gelişiminin anababalık rolleri açısından niteliksel olarak incelenmesi." (2012).
  38. Karaköse, Şaban. ve Karaköse, Rukiye. Çocuk Eğitiminde Babanın Etkisi. 2. Baskı, İstanbul: Yediveren Yayınları.2012
  39. Kearns, Jill N., and Frank D. Fincham. "A prototype analysis of forgiveness." Personality and Social Psychology Bulletin 30.7 (2004): 838-855. DOI: https://doi.org/10.1177/0146167204264237
  40. Kerig, Patricia K., Philip A. Cowan, and Carolyn P. Cowan. "Marital quality and gender differences in parent-child interaction." Developmental Psychology 29.6 (1993): 931. DOI: https://doi.org/10.1037/0012-1649.29.6.931
  41. Khaleque, Abdul, and Ronald P. Rohner. "Transnational relations between perceived parental acceptance and personality dispositions of children and adults: A meta-analytic review." Personality and Social Psychology Review 16.2 (2012): 103-115. DOI: https://doi.org/10.1177/1088868311418986
  42. Kılıç, Mustafa. Gerçek Yaşam Tadında:Gelişim Dönemleri 2. Ankara:Pegem Yayınevi. 2013
  43. Kılıç, Mustafa. Gerçek Yaşam Tadında:Gelişim Dönemleri 3. Ankara:Pegem Yayınevi.2013
  44. Kılıç, Mustafa. Gerçek Yaşam Tadında Gelişim Dönemleri- Yetişkinlik ve Yaşlılık. Ankara: Pegem Akademi Yayınları. 2014
  45. Kiray, Mübeccel. "„The new role of mothers: changing intra-familial relationships in a small town in Turkey.“." Mediterranean family structures (1976): 261-71.
  46. Kırman, Aslı., ve Doğan, Özcan. Anne-baba çocuk ilişkileri: bir meta-sentez çalışması. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(1), 28-49. 2017. DOI: https://doi.org/10.21020/husbfd.321328
  47. Koçak Atmaca Aylin. Baba destek programı değerlendirme raporu. İstanbul: Anne Çocuk Eğitim Vakfı Yayını. 2004
  48. Kraemer, Sebastian. The origins of fatherhood: An ancient family process. Family Process, 30(4), 377-392. 1991. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1545-5300.1991.00377.x
  49. Kulaksızoğlu, Adnan. Ergenlik Psikolojisi. (17. Bsk). Ankara: Remzi Kitabevi.2015.
  50. Kuzucu, Yaşar. "The changing role of fathers and its impact on child development." Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi 4.35 (2011): 79-89.
  51. Lamb, Micheal E., and Catherine S. Tamis-Lemonda. "The role of the father." The role of the father in child development 4 (2004): 100-105. (https://books.google.com.tr/ adresinden 12.07.2020 tarihinde çevrimiçi olarak alınmıştır).
  52. Langeveld, Martinus Jan. "What is the Meaning of Being and Having a Father?." Phenomenology+ Pedagogy (1987): 5-21. DOI: https://doi.org/10.29173/pandp15036
  53. Maurer, Trent W., and Joseph H. Pleck. "Fathers' caregiving and breadwinning: A gender congruence analysis." Psychology of Men & Masculinity 7.2 (2006): 101. DOI: https://doi.org/10.1037/1524-9220.7.2.101
  54. McBride, Brent A. "Interaction, Accessibility, and Responsibility: A View of Father Involvement and how to Encourage it." Young children 44.5 (1989): 13-19.
  55. McBride, Brent A., Sarah J. Schoppe, and Thomas R. Rane. "Child characteristics, parenting stress, and parental involvement: Fathers versus mothers." Journal of marriage and family 64.4 (2002): 998-1011. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2002.00998.x
  56. Merriam, Saharan. Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber. (S. Turan, Çev. Ed.). Ankara: Nobel Yayıncılık. 2013.
  57. Morman, Mark T., and Kory Floyd. "Good Fathering: Father and Son Perceptions of What It Means to Be a Good Father." Fathering: A Journal of Theory, Research & Practice about Men as Fathers 4.2 (2006). DOI: https://doi.org/10.3149/fth.0402.113
  58. Navaro, Leyla. Gerçekten beni duyuyor musun? (13. Bsk), İstanbul: Remzi Kitapevi. 2010
  59. Onur, Bekir. Türkiye’de Çocukluğun Tarihi. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları. 2005
  60. Onur, Bekir. Gelişim psikolojisi: Yetişkinlik, yaşlılık, ölüm. Dokuzuncu baskı. Ankara: İmge kitapevi. 2011
  61. Özbek, Öznur. İnci Aral ve Elif Şafak’ın Romanlarında Baba Figürü, Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın. 2014
  62. Paley, Blair, Rand D. Conger, and Gordon T. Harold. "Parents' affect, adolescent cognitive representations, and adolescent social development." Journal of Marriage and Family 62.3 (2000): 761-776. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.00761.x
  63. Parke, Ross. D. Fathers and families. In M. H. Bornstein (Ed.), Handbook of parenting: Being and becoming a parent (p. 27–73). Lawrence Erlbaum Associates Publishers. 2002
  64. Pedersen, Frank A., Judith L. Rubenstein, and Leon J. Yarrow. "Infant development in father-absent families." The Journal of Genetic Psychology 135.1 (1979): 51-61. DOI: https://doi.org/10.1080/00221325.1979.10533416
  65. Pekşen Akça, Raziye. "Ana-babaların çocuk yetiştirmede aşırı koruyucu olmaları [Parents being overprotective in raising children]." Akademik Bakış Dergisi 29.3 (2012): 1-13.
  66. Pleck, Elizabeth H., and Joseph H. Pleck. "Fatherhood ideals in the United States: Historical dimensions." The role of the father in child development 3 (1997): 33-48.
  67. Pleck, Joseph H. "American fathering in historical perspective." Families in the US: Kinship and domestic politics (1998): 351-361.
  68. Pleck, Joseph H. "Fatherhood and masculinity." The role of the father in child development 5 (2010): 27-57. (https://books.google.com.tr/ adresinden çevrimiçi olarak 20.07.2020 tarihinde alınmıştır).
  69. Poyraz, Meral. "Babaların babalık rolünü algılamalarıyla kendi ebeveynlerinin tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi." Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Egitim Bilimleri Enstitüsü (2007).
  70. Recepov, R. Algılanan Ana – Baba Davranışları (Kültürler Arası Bir Karşılaştırma), Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi.2000.
  71. Ringby, Ken. Effects of peer victimization in schools and perceived social support and adolescent well-being. Journal of Adolescence, 23, 57-68. 2000 DOI: https://doi.org/10.1006/jado.1999.0289
  72. Santrock, John. W. Ergenlik. (Çev. Ed. D. M. Siyez). Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık. 2014.
  73. Sefer, Nihan. Paternal Representations in Late Adolescence, Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul.2006
  74. Sunar, Diane. "Change and continuity in the Turkish middle class family." Autonomy and dependence in family: Turkey and Sweden in critical perspective 11 (2002): 217-238.
  75. Şahin, Halil İbrahim. "Türk Destanlarindaki Aile Algisi Üzerine Bir Değerlendirme." Journal of Black Sea Studies 9.33 (2012).
  76. Tabak, Necla. İlköğretim I.Kademe Davranış Sorunları Olan Çocukların Anne-Baba Tutumları, Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon.2007
  77. Tamis-LeMonda, Catherine S. "Conceptualizing Fathers’ Roles." Human development 47.4 (2004): 220-227. DOI: https://doi.org/10.1159/000078724
  78. Tamis-Le-Monda, Catherine Susan, and Natasha J. Cabrera. Perspectives on father involvement: Research and policy. Ann Arbor, MI: Society for Research in Child Development, 1999. DOI: https://doi.org/10.1002/j.2379-3988.1999.tb00011.x
  79. Taşkın, Necdet. "Çocukların gelişiminde katkıları unutulanlar: Babalar." Eğitime Bakış Dergisi, Yıl 7 (2011): 43-47.
  80. TDK. Türk Dil Kurumları Sözlüğü.2020 (https://sozluk.gov.tr/ adresinden 20.07.2020 tarihinde çevrimiçi olarak alınmıştır.)
  81. Tezcan, Mahmut. Çocuk Eğitiminde Ailenin Rolüne Sosyolojik Bir Bakış. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 1-4.1979
  82. Tezel Şahin, Fatma. "Sosyal değişim sürecinde değişen baba rolü." Uluslar Arası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi 1015 (2007): 765-773.
  83. Torun, Fulya. "Çocuk Yuvalarında Kalan 9-10 Yaşlarındaki Korunmaya Muhtaç Çocukların Aile Bireylerini ve Aile İlişkilerini Algılama." Bilim Uzmanlığı Tezi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara (1986).
  84. Tuzcuoğlu, Necla. Bir aile olmak:" anne baba olmanın altın kuralları". Morpa Kültür Yayınları, 2007.
  85. Ünlü, Şenil. "Being fathered and being a father: Examination of the general pattern of Turkish fathers’ and their own fathers’ involvement level for children between the ages of 0-8." Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (2010).
  86. Veneziano, Robert A., and Ronald P. Rohner. "Perceived paternal acceptance, paternal involvement, and youths' psychological adjustment in a rural, biracial southern community." Journal of Marriage and the Family (1998): 335-343. DOI: https://doi.org/10.2307/353852
  87. Williams, Stephen. "What is fatherhood? Searching for the reflexive father." Sociology 42.3 (2008): 487-502. DOI: https://doi.org/10.1177/0038038508088837
  88. Yalçınöz, Büşra. From being a son to being a father: an intergenerational comparison of fatherhood in Turkey. Diss. İstanbul Bilgi Üniversitesi, 2011.
  89. Yavuzer, Haluk. Ana, Baba Ve Çocuk (6. Baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi.1993.
  90. Yavuzer, Haluk. Çocuk psikolojisi (34. baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi.2012.
  91. Yavuzer, Haluk. Gençleri Anlamak, Ana-Babaların En Çok Sorduğu Sorular ve Cevaplarıyla. (9.Bsk). İstanbul: Remzi Kitabevi. 2015.
  92. Yılmazçetin, C. The Relation between father involvement and behavioral problems of preadolescents / Babanın katılımı ve ergen öncesi çocukların davranışsal problemleri arasındaki ilişki. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul-Türkiye. 2003
  93. Yıldız, Ö. Okul Öncesi Eğitim Kurumuna Devam Eden 5-6 Yaşında Çocuğu Olan Babaların Babalık Rolü Algıları İle Empatik Eğilimlerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Selçuk Üniversitesi. Yüksek Lisans Tezi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya. 2019.
  94. Yörükoğlu, Atalay. Çocuk Ruh Sağlığı. (25. Baskı). İstanbul: Özgür Yayınları.2002.
  95. Zeybekoğlu, Özge. "Günümüzde erkeklerin gözünden babalık ve aile." Mediterranean Journal of Humanities 3.2 (2013): 297-328. DOI: https://doi.org/10.13114/MJH/201322486