Cilt 9 Sayı 56 (2021)

Araştırma Makalesi

II. Meşrutiyet Sonrası Osmanlı Arşiv Belgelerinde Şehir Surları

Yayımlandı 30.01.2021

Cilt 9 Sayı 56 kapak

Öz

Yerleşik hayata geçildikten sonra yerleşim biriminin güvenliğinin sağlanması için etrafının bir duvarla çevrilmesi, insanlığın bulduğu en etkin güvenlik unsurlarının başında gelmektedir. Sanıldığının aksine şehirlerin etrafının surlarla çevrilmesi, şehirleri ve içinde yaşayanları düşmanlarına karşı kolay bir yem haline getirmez. Ateşli silahlar öncesinin savaş teknolojisinde sağlam bir sur duvarı veya sistemi her zaman şehirleri ve içindekileri düşmanlarına karşı avantajlı kılmıştır. 15. yüzyıldan itibaren ateşli silahlarının geliştirilmesi şehir surlarının işlevlerinin yavaş yavaş yitirmesine yol açmıştır. Modern dönemde Sanayi İnkılabının geliştirdiği silah teknolojisi, şehir surlarını tamamen işlevsiz kılmıştır. Şehir surlarının işlevlerini yitirmesi ve büyük oranda prestijli kamu binalarındaki plastik öğelerin yer almaması nedeniyle yıkılması gündeme gelmiştir. Avrupa’daki şehir surlarının çoğu sanayileşme sürecinde ortadan kaldırılmıştır. Sanayileşmede geç kalınması, II. Meşrutiyet dönemine kadar askeri amaçlı kullanılması Osmanlı ülkesindeki pek çok şehrin sur, kale ve burçlarını 20. yüzyılın başına kadar getirmiştir. II. Meşrutiyet döneminden sonra bu yapıların boşaltılması kararı üzerine, kale, sur ve burçların ne olacağı sorusunu gündeme getirmiş ve Osmanlı bürokrasisi arasında yazışmalara konu olmuştur. Yerel yöneticiler bu surları bayındırlık faaliyetlerinde kullanabilecekleri hazır taş malzeme ve yeni arsa kaynakları olarak görmekte ve merkezi idareden bu yolda izin çıkarmak peşindedir. Tarihi belgelerde, bu taleplere Müze-i Hümayun’ün tarihi ve milli eser olmaları, tarihi birer yadigar konumunda bulunmaları sebebiyle karşı çıktığı görülmektedir.

Anahtar Kelimeler Şehir surları, eski eserler, mimari, sanat

Abstract

The City Walls in the Ottoman Archive Documents After the Second Constitution

After moving to settled life, it is one of the most effective security elements that humanity has found, surrounded by a wall to ensure the security of the settlement. Contrary to popular belief, the surrounding of cities with walls is not an easy feed against enemies. In the pre-war technology of firearms, a solid fortification wall or system has always made the cities and its contents advantageous to their enemies. The development of firearms from the 15th century caused the city walls to lose their functions gradually. The weapon technology developed by the Industrial Revolution in the modern period rendered the city walls completely dysfunctional. The destruction of the city walls has come to the fore due to the loss of their function and the absence of plastic elements in prestigious public buildings. Most of the city walls in Europe were removed during the industrialization process. Being late in industrialization and using it for military purposes until the 2nd Constitutional Period brought the walls, castles and towers of many cities in the Ottoman country to the beginning of the 20th century. After the declaration of the 2nd Constitutional Monarchy, upon the decision to evacuate these structures, it raised the question of what would be the city walls, castles and towers and became the subject of correspondence between the Ottoman bureaucracy. Local administrators see these walls as ready-made stone materials and new land resources that they can use in public works and seek permission from the central administration on this path. The Muze-i Hümayun opposed these demands, since they are historical and national artifacts and are historical souvenirs.

Keywords City walls, ruins, architecture, art

PDF

Kaynakça

  1. Afyoncu, Erhan. https://www.sabah.com.tr/yazarlar/erhan-afyoncu/2019/11/24/istanbulun-surlarini-satilmaktan-muzeciler-kurtardi (Erişim Tarihi 10.3.2020).
  2. Donuk, Abdülkadir. Balık: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), 1992.
  3. Esin, Emel. Türklerde Maddi Kültürün Oluşumu: Kabala Yayınevi, 2006.
  4. Han, Ayhan. İstanbul’un Kara Surları ve Hendek Bostanları Üzerine Tarih Araştırmaları Raporu, https://www.arkeologlardernegist.org/assest/images/hendek%20bostanlar-rapor%20AH%20YO.pdf (Erişim Tarihi 10.3.2020).
  5. Kula, Sedat ve Çatar, Bekir. Mashlow İhtiyaçlar Hiyerarşisi Bağlamında Toplumda Bireylerin Güvenlik Algısı ve Yaşam Doyumu Arasındaki İlişki, Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, VI, 12, 2015, 193-197.
  6. Küçükaşçı, Mustafa Sabri. Şehir: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), 2010.
  7. Özcan, Koray. Erken Dönem Anadolu Türk Kenti Anadolu Selçuklu Kenti ve Mekân Öğeleri: Bilig, 55, Güz 2010, 193-197.
  8. Özcan, Koray ve Yenen, Yenen. Anadolu Türk Kent Tarihine Katkı: Anadolu Selçuklu Kenti (XII. Yüzyıl Başından XIII. Yüzyıl Sonuna Dek): Megaron Dergisi, X, 2, 2010.
  9. Tan, Burcu. Kent Surlarının Kent Dokusu ve Kentsel Yaşamla Etkisi: Galata Kent Surları Örneği, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2014.
  10. Tan, Burcu. Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi, (Erişim 9.03.2020). https://kvmgm.ktb.gov.tr/TR-44427/hattusa-bogazkoy---hitit-baskenti-corum.html, (Erişim 9.3.2020)
  11. Tekkanat, Semiha Sultan ve Türkmen, Seda Nur. Tarih Boyunca Kent Formlarının Biçimlenişi Üzerine Bir İnceleme: Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, X, 4, 2018.
  12. DH. İD.00086.00012.062.001
  13. DH. İD. 00086.00012. 030.001
  14. DH. İD. 00086.00012.044.001
  15. DH. İD. 00086.00012.035.001
  16. DH. İD. 00086.00012.093.001
  17. DH. İD. 00086.00012.004.001
  18. DH. İD.00086.00012.009.001
  19. DH. İD. 00086.00012.012.001
  20. DH. İD. 00086.00012.052.01
  21. DH. İD. 00086.0012.053.001
  22. DH. İD. 00086.00012.057.001
  23. DH. İD. 00086.00012.078.001
  24. DH. İD.00086.00012.066.001
  25. DH. İD. 00086.00012.068.001
  26. DH. İD. 00086.00012.072.001
  27. DH. İD. 00086.00012.080.001
  28. DH. İD. 00086.00012.010.001
  29. DH. İD. 00086.00012.087.001
  30. DH. İD. 00086.00012.002.001
  31. DH. İD. 00086.00012.024.01
  32. DH. İD. 00086.00012.021.001
  33. DH. İD. 00086.00012.095.001
  34. DH. İD. 00086.00012.026.001
  35. DH. İD. 00086.00012.027.001
  36. DH. İD. 00086.00012.032.001
  37. DH. İD. 00086.00012.033.001
  38. DH. İD. 00028.1.00005.001
  39. DH. İD. 00086.00012.039.001
  40. DH. İD. 00086.00012.038.01
  41. DH. İD. 00086.00012.043.001
  42. DH. İD.00086.0012.047.001
  43. DH. İD. 00086.00012.037.001
  44. DH. İD. 00086.00012.059.001
  45. DH. İD.00086.00012.083.001
  46. DH. İD. 00086.00012.083.001
  47. DH. İD.00086.00012.084.001
  48. DH. İD. 00086.00012. 085.001
  49. DH. İD. 00086.00012.019.001
  50. DH. İD. 00086.00012.016.001
  51. DH. İD. 00086.00012.061.001
  52. DH. İD. 00086.00012.063.001
  53. DH. İD. 00086.00012.041.001
  54. DH. İD. 00086.00012.006.001
  55. DH. İD. 00086.00012.014.001
  56. DH. İD. 00086.00012.029.001
  57. DH. İD. 00086.00012.022.001
  58. DH. İD.00086.00012.066.001
  59. DH. MUİ. 00025.2.00001.002.001
  60. DH. MUİ. 00025.2.00001.004.001
  61. DH. MUİ. 00085.00064.007.001
  62. DH. MUİ.00085.00064.006.001
  63. DH. MUİ. 00085.00064.008.001
  64. DH. MUİ. 00085.00064.003.001
  65. DH. MUİ. 00085.00064.005.001
  66. DH. MUİ.00085.00064.004.001
  67. DH. MUİ.00085.00064.005.001
  68. DH. MUİ. 00151.00074.001.001
  69. DH. MUİ.00151.00074.001.001
  70. MF. MKT.01177.00006.002.002
  71. MF. MKT. 01204.00071.004.001
  72. MF. MKT.01089.00034.001.001
  73. MF. MKT.01089.00034.002.002
  74. MF. MKT. 01165.00084.001.001
  75. MF. MKT. 01165.00084.002.002
  76. MF. MKT. 01165.00084.006.001
  77. MF. MKT. 01165.00084.007.002
  78. MF. MKT.01173.00081.001.001
  79. MF. MKT.01165.00084.004.001
  80. MF. MKT.01003.00059.001.001
  81. MF. MKT.01177.00006.002.002
  82. MF. MKT.01177.00006.002.002
  83. MF. MKT.01165.00084.006.001
  84. MF. MKT.01165.00084.007.002
  85. MF. MKT.01204.00071.004.001