Seramik Pişirme, Yeme-İçme ve Saklama Kaplarının Ergonomik Gelişim Süreci
Öz
İnsanoğlunun gündelik kullanım ihtiyacının önemli bir bölümünü oluşturan pişirme, yeme-içme ve saklama kapları ile sacayağı gibi seramik formlar, beslenme alışkanlıklarındaki değişimler ile birlikte evrilerek bugünkü durumuna ulaşmıştır. İlgili sürece etki eden en önemli unsurlardan biri olan ergonomi, tasarımın estetik yönü ile birlikte iç içe hareket etmektedir. Çelik ve bakır gibi malzemelerin henüz kullanılmadığı dönemlerde yiyeceklerin içinde pişirildiği, servis edildiği ve saklandığı birincil malzeme niteliğinde olan seramik, günümüzde yaygın kullanımını halen sürdürmektedir. Yukarıda belirtilen kullanım amaçlarına cevap veren, kolay şekillendirilme yönüyle öne çıkan seramik bünye, tasarım sürecinde ergonomik olasılıkları da artırdığı için vazgeçilmez bir malzeme konumundadır. Araştırma, öncelikli olarak gastronomi tarihinde pişirme, yeme-içme (servis elemanı) ve saklama elemanı olarak kullanılan seramik kapların ergonomik gelişimi incelenerek gerçekleştirilmiştir. Ortaya konulan ürünlerin kullanım amaçları irdelenirken biçim ve malzeme yönü ele alınmıştır. Özellikle olumsuz doğa koşulları ve savaşlar insanları yiyecek depolamaya itmiştir. Ayrıca medeniyetlerin yeme içme kültürleri de kap kacakların çeşitli biçimlerde tasarlanmasına yol açmıştır. Estetik kaygının da öne çıktığı ilgili formların ergonomik gelişimini etkileyen unsurlar arasında hizmet edeceği yiyecek-içecek türü, hijyen, kullanım kolaylığı, işlevsellik gibi unsurlar sayılabilir. Sonuç olarak pişirme, yeme-içme ve saklama kaplarının ergonomisinin tasarımcılar tarafından geçmişten günümüze geliştirildiği ve geliştirilmeye devam edeceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler Seramik, kap-kacak, ergonomi, yeme-içme, kültür
Abstract
Ergonomic Development Process of Ceramic Cooking, Food and Beverage and Storage Containers
Ceramic forms such as cooking, food and beverage and storage containers and trivet, which constitute an important part of the daily use of human beings, have evolved with the changes in eating habits and reached their present state. Ergonomics, one of the most important factors affecting the related process, moves together with the aesthetic aspect of the design. Ceramic, which is the primary material in which food was cooked, served and stored when materials such as steel and copper were not used yet, still maintains its widespread use today. Responding to the aforementioned usage purposes, the ceramic body, which stands out with its easy shaping aspect, is an indispensable material as it increases ergonomic possibilities in the design process. The research was carried out primarily by examining the ergonomic development of ceramic pots used as cooking, food and beverage (service personnel) and storage elements in the history of gastronomy. While examining the intended use of the products, the form and material aspects were discussed. Especially adverse natural conditions and wars pushed people to store food. In addition, the food and beverage cultures of civilizations have led to the design of dishes in various ways. Among the factors affecting the ergonomic development of the relevant forms in which aesthetic concern stands out, elements such as the type of food and beverage to be served, hygiene, ease of use, functionality can be counted. As a result, it is thought that the ergonomics of cooking, food and beverage and storage containers have been developed and will continue to be improved by designers from past to present.
Keywords Ceramics, Pots and Pans, ergonomics, food and drink, culture
Kaynakça
- Acartürk, Buket. Toprağın Binlerce Yıllık Macerası. Actaturcica, Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi, Yıl Iv, Sayı 1, Ocak 2012.
- Akdeniz, Defne. Alternatif Bir Gastronomi Tarihi İncelemesi: Resim Sanatında Yemek Hazırlıkları ve Mutfak Sahneleri, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi (E-Issn: 2564-7458), Cilt 22, Sayı 2, Kasım 2019. DOI: https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.556192
- Akın, Galip. Özkoçak, Vahdet. Gültekin, Timur. Geçmişten Günümüze Geleneksel Anadolu Mutfak Kültürünün Gelişimi. 2010.
- Akkurnaz, Fatma Buse. Eski Yunan ve Roma Kapları ve İşlevleri. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Arkeoloji Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Aydın, 2016.
- Ayyıldız, Sibel. Akar Şahingöz, Semra. Arkeolojik Olarak Elde Edilen Mutfak Ekipmanlarının Gastronomik Dili; Anadolu Medeniyetler Müzesi Araştırması. Siyasi, Sosyal Ve Kültürel Yönleriyle Türkiye ve Rusya-1-, Berikan Yayınevi, 2019.
- Bülbül, Sevil. Sezgin, Aybuke. Kara, Serpil. Osmanlı Mutfak Kültürü’nde Yemek Kapları: İznik Çok Renkli Seramik Örnekleri. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, Cilt: 5, Sayı: 8, 2016. DOI: https://doi.org/10.15869/itobiad.281332
- Erbaşı, Fatma Sevinç. Ahmet, Ünal. Anadolu’nun En Eski Yemekleri Hititler ve Çağdaşı Toplumlarda Mutfak Kültürü. Kitap Tanıtımı, Homer Kitabevi, İstanbul, 1. Basım, 2007.
- Fırat, Murat. Phokaia Roma Dönemi Mutfak Kapları: Güveç Formu. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 27, S.153-166, Aralık 2012.
- Öğe, Serdar. Postmodern İş Organizasyonlarına Ergonomi Perspektifinden Bakış ve Bir Değerlendirme, S.Ü. İibf Sosyal Ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, S.140-142, 2004.
- Aytepe Serinsu, Betül. Karakurt, Hatice Aybike. Ekmek Pişiriminde Kullanılan Roma Dönemine Ait Toprak Kaplar Ve Sanatta Ekmek Tasviri. International Journal Of Interdisciplinary and Intercultural Art, Cilt:3, Sayı: 6, 2018. DOI: https://doi.org/10.29228/ijiia.6.55
- Uçuk, Ceyhun. Gastronomide Tabak Tasarım Teknikleri ve Yenilikçi Sunum Anlayışları. Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
- http 1: https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/54428/mod_resource/content/1/1.HAFTA.pdf (E.T.:15.10.2020)
- http 2: https://sozluk.gov.tr/ (E.T.:15.10.2020)
- http 3: https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/54428/mod_resource/content/1/1.HAFTA.pdf (E.T.:15.10.2020)
- http 4: https://www.dersimiz.com/bilgibankasi/ocak-nedir-hakkinda-bilgi-833 (E.T.:15.10.2020)