Cilt 8 Sayı 51 (2020)

Araştırma Makalesi

Klasik Türk Şiirinde Çirkin ve Çirkinlik

Yayımlandı 30.08.2020

  • Kürşat Şamil Şahin Bartın Üniversitesi
Cilt 8 Sayı 51 kapak

Öz

Çirkinlik, anlamını ve tanımını güzellik üzerinden şekillendiren bir kavram ve görüntü olmuştur. Çağlar boyunca çirkinliğin tanımı da güzelliğin zıttı biçiminde yapılmıştır. Dünya edebiyatında ilk örneklerden itibaren güzelliğin zıttı olarak tanımlanan ve tasvir edilen çirkinlik, kendi görüntüsünü de güzellik anlayışının değişmesine paralel olarak değiştirebilmiştir. Klasik Türk şiirinde de çirkinlik anlayışı, bu genel eğilimin yansımalarını barındırır. Bununla birlikte klasik şiir kendine özgü dinamiklerin etkisiyle çirkinliğe dair karakteristik ve farklı bir tablo da ortaya koyar. Klasik şiirde bu karakteristik tablonun ortaya çıkmasında fiziksel algı kadar ahlaki anlayışın da belirleyici olduğu söylenebilir. Bu makalede öncelikle edebi metinlerdeki çirkinlik anlayışına dair genel bir çerçeve çizmek amaçlanmıştır. Sonrasında klasik Türk şirindeki çirkin anlayışının fiziki sınırları ortaya konmuştur. Klasik Türk şiirinde fiziki sınırların ötesinde çirkinliğe dair algı ve anlayışın hangi kavramlarla birlikte ele alındığı üzerinde de durulmuştur.

Anahtar Kelimeler Klasik Türk şiiri, çirkin, çirkinlik

Abstract

Ugly and Ugliness in Classical Turkish Poetry

Ugliness has been a concept and image that shapes its meaning and definition through beauty. Throughout the ages, the definition of ugliness has also been made as the opposite of beauty. Ugliness, which has been defined and described as the opposite of beauty since the first examples in world literature, has changed its own image in parallel with the change in the understanding of beauty. The understanding of ugliness in classical Turkish poetry contains the reflections of this general tendency. However, classical poetry also presents a characteristic and different picture of ugliness with the effect of its own dynamics. In classical poetry, it can be said that moral understanding is as determinant as physical perception in the emergence of this characteristic picture. In this article, it is aimed to draw a general framework on the understanding of ugliness in literary texts. Afterwards, the physical limits of the ugly understanding in classical Turkish poetry were revealed. In classical Turkish poetry, it was also emphasized with which concepts the perception and understanding of ugliness beyond physical boundaries are discussed.

Keywords classical Turkish poetry, ugly, ugliness

PDF

Kaynakça

  1. Arslan, M. (2018). Şeref Hanım Divanı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 03.12.2019). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59880,seref-hanim-divanipdf.pdf?0
  2. Aydemir, Y. (2017). Vücûdî, Hayâl ü Yâr. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 08.11.2019). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56189,vucudi-hayal-u-yarpdf.pdf?0
  3. Aydın, G. (2019). Bosnalı Sâbit Divanının Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi SBE.
  4. Aytaç, A. (2017). Heft Peyker. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. 2017. (E.T. 17. 12. 2019). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/54135,53552heft-peyker-askipdfpdf.pdf?0
  5. Başpınar, F. (2016). Beyânî [ö.1664–5] Dîvân İnceleme-Metin A-B. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 10.12.2019). e-kitap, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/TR,78363/beyani-divani.html
  6. Bilgin, A. (2017). Nigârî Divanı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. 2017. (E.T. 11.10.2019). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55757,nigari-divanipdf.pdf?0
  7. Bozkurt, K. (2008). Kıyâfet İlmi Türk Edebiyatında Kıyâfet-nâmeler ve Şa’bân-ı Sivrihisârî’nin Kıyâfet-nâmesi. Diyarbakır: Dicle Üniversitesi SBE.
  8. Doğan, M. N. (2015). Şeyh Galib Hüsn ü Aşk. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T.10.10.2019). https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/10711,seyhgalibhusnuaskmuhammetnur doganpdf. pdf?0
  9. Durmuş, T. I.-Canım, R. (2018). Edirneli Şevkî Divanı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 19.06.2020). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59035,sevki-divanipdf.pdf?0
  10. Eco, U. (2009). Çirkinliğin Tarihi. (Çev. Anaca Uysal Ergün vd). İstanbul: Doğan Yay.
  11. Esir, H. A. (2017). Lâmi’î Çelebi Ferhâd ile Şîrîn. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 20.03.2020). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55974,ferhad-ile-sirinpdf.pdf?0
  12. Gök, S. (2017). Hayretî Divanı Sözlüğü (Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük). Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi SBE.
  13. Gürgendereli, M. (2017). Mostarlı Hasan Ziyâ’î, Şeyh-i San’ân Mesnevisi. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 18.12.2019). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56210,mostarli-ziya39i-seyh-i-sanan-mesnevisipdf.pdf?0
  14. Horata, O. (2019). Esrâr Dede Dîvânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 25.11.2019). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/64058,esrar-dede-divanipdf.pdf?0
  15. İsen, M.-Canım R. (2019). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 22.11.2019). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/64194,hamamizade-ihsan-divanipdf.pdf?0
  16. Kaçalin, M. S. (2018). Âhî Divanı, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 26.11.2019), e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/10590,ahidivanimustafakacalinpdf.pdf?0
  17. Kardaş, S. (2019). “Divan Şiirinde Kötü Şahsiyetler”. Turkish Studies Language and Literature, Volume 14, Issue 3, p. 1253-1281. DOI: https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.22919
  18. Kazan Nas, Ş. (2018). Celilî Leyla vü Mecnûn. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T.26.11.2019). https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/58919,celili-leyla-vu-mecnunpdf.pdf?0
  19. Kesik, B. (2018). Cenâbî Divanı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T.12.11.2019). e-kitap https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59983,cenabi-divanipdf.pdf?0
  20. Kızıltaş, M. (2018). Tutmacı’nın Gül ü Hüsrev Mesnevisi (Tenkitli Metin-Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük). Yayımlanmamış Doktora Tezi. Bitlis: Bitlis Eren Üniversitesi SBE.
  21. Kutlar Oğuz, F. S. (2017). Arpaemînizâde Mustafa Sâmî Divanı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 08.09.2019). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56084,arpaeminizade-mustafa-sami-divanipdf.pdf?0
  22. Kütük, R. (2002). Lârendeli Hamdî’nin Leylâ ile Mecnûn Mesnevisi. Doktora Tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi SBE.
  23. Özyıldırım, A. E.(ty) Keçecizâde İzzet Molla-Mihnetkeşân. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay., ty, (E.T. 05.12.2019). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/10694,kmmetinpdf.pdf?0
  24. Rosenkranz, K. (2018). Çirkinin Estetiği. (Çev. Mustafa Özdemir). İstanbul: Muhayyel Yay.
  25. Şemseddin Sami. (2008). Kamus-i Türkî. İstanbul: Sahhaflar Yay.
  26. Selçuk, B. (2017). Nalî Mehmed Efendi Tuhfetü’l-Emsâl. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay., (E.T. 10.10.2019). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55915,tuhfetul-emsalpdf.pdf?0
  27. Şentürk, A. A. (1995). “Klasik Osmanlı Edebiyatında Tipler I”. Osmanlı Araştırmalar. C. 15, S. 15. s. 334-413.
  28. Şeylan, A. (2018). İbrahim İbn-i Bâlî Hükmetnâme. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 18.12.2019). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/56529,ibrahim-ibn-i-bali-hikmet-name-iipdf.pdf?0
  29. Tanrıbuyurdu, G. (2018). Kalkandelenli Mu’îdî Divanı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 09.08.2019). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/59883,kalkandelenli-mu39idi-divanipdf.pdf?0
  30. Taşdemir, İ. (2020). Seyyid Vehbî Divanının Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Eskişehir: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi SBE.
  31. Tavukçu, O. K. (2020). Ahmed Rıdvan’ın Hüsrev ü Şîrîn Mesnevîsi. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 10.06.2020). e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78414/ahmed-ridvan---husrev-u-sirin.html
  32. Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük. (1998). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yay.
  33. Yelten, M. (2017). Nev’i-zâde Atâyî. Sohbetü’l-Ebkâr. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 15.12.2019), E-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/55751,sohbetul-ebkarpdf.pdf?0
  34. Yıldız, A. (2018). Defter Emini Mustafa Çelebi Varka Gülşâh. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yay. (E.T. 15.12.2019). e-kitap. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/58903,defter-emini-mustafa-celebi-varka-ve-gulsahpdf.pdf?0
  35. Yiğit, A. S. (2018). Nâbî Divanı Sözlüğü (Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük). Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi SBE.