Ömer Şifāi’nin Kitāb-ı Cevherü’l-Ferīd Fi’t-Tıbbü’l-Cedīd Adlı Eserinde Söz Varlığı

Bu çalışmada 18. yüzyıl Osmanlı hekimi olan Ömer Şifàì’nin Kitàb-ı Cevherü’l-ferìd fi’t-tıbbü’l-cedid adlı eserindeki tıp terimlerine dair söz varlığı incelenmiştir. Eser, otuz bir bölüm ve bir açıklamadan oluşmaktadır. Ömer Şifài, bu eserde genel olarak, çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçların yapım aşamasından ve bu ilaçların hangi hastalıkların tedavisinde kullanılması gerektiğinden bahsetmiştir. İlaç yapım aşamasına gelmeden evvel ilaçların hazırlanmasında kullanılacak olan maddelerin nasıl elde edilmesi gerektiği üzerinde de durmuştur. Madenlerin çıkarılması, suların, yağların, zamkların ve sakızların damıtılması, doğadan tuz elde edilmesi gibi konular da aşama aşama açıklanmıştır. Üzerinde detaylı bir çalışma yapılmamış olan bu eser yazar tarafından yüksek lisans tezi olarak incelenmiş olup eserin hacimli olması ve içerik açısından zenginliği sebebiyle eserin tıbbi söz varlığının ayrı bir çalışmada değerlendirilmesine lüzum görülmüştür. Bu makalede eserin bölüm içerikleri ve tıbbi terminolojiye dair kelimeler kökenleri ve anlamları ile verilmiştir. Yapılan bu söz varlığı çalışmasının amacı dönemin tıp alanındaki söz varlığını ortaya koymak ve bu alanda araştırma yapacaklara ve bundan sonra yapılacak olan benzer araştırmalara kolaylık sağlamaktır.

In this study, the vocabulary related to the medical terms in the 18th-century Ottoman physician Ömer Şifāī’s called Kitāb-ı Cevherü’l-ferīd fi’t-tıbbü’l-cedīd was examined. The work consists of thirty-one chapters and a description. In this work, Ömer Şifāī mentioned the construction stage of the drugs used in the treatment of various diseases in general and which diseases should be used in the treatment of these diseases. And even how to obtain the substances to be used in the preparation of drugs before the drug is made emphasized, too. For example, topics such as extraction of mines, distillation of water, oils, glue and gums salt extraction from nature are explained gradually. This work, which has not yet been examined by me as a master’s thesis. Due to the volume of the work and the richness in terms of content, the medical vocabulary the work should be evaluated in a separate study. In this article, the contents of the work and the words related to medical terminology are given with their origins and meanings. The aim of thisvocabulary study is to reveal the vocabulary in the field of medicine of the period and to provide convenience to those who will do research in this field and similar researches that will be done after that.