Cilt 7 Sayı 34 (2019)

Araştırma Makalesi

Adalet Partisinin İktidarda Olduğu Dönemde (1965-1971) Öğretmen Sendikalarının Faaliyetlerinin Türk Basınındaki Yansımaları

Yayımlandı 30.03.2019

Cilt 7 Sayı 34 kapak

Öz

Öğretmenler, 1960’lı yıllardan itibaren kendi politik görüşleri doğrultusunda sendika ve dernekler kurarak örgütlenmişlerdir. Bu dönemde faaliyet gösteren İlkokul Öğretmenleri Sendikası (İLK-SEN) ve Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS) gibi öğretmen sendikalarının amacı, millî eğitimde sosyalist bir düzenin kurulmasını sağlamaya çalışmak olmuştur. Türk toplumunun beklentilerinin yalnızca sosyalist düzenin varlığı hâlinde karşılanabileceğini belirten bu örgütler, hem öğretmenlerin sosyo-ekonomik haklarını savunmak, hem de ülkede bir sosyalist düzen kurmak adına çeşitli eylemlerde bulunmuşlardır. Söz konusu sendikaların faaliyetlerine tepki duyan MÖB’ün kuruluş amacı ise bir sınıfın diğer sınıfa üstün gelmesi şeklinde tezahür eden sosyalist düzenin Türkiye’de hâkim kılınmasını engellemektir. MÖB’ün savunduğu sistem ise tüm sınıfların birbiriyle dayanışma içinde olduğu bir toplum tesis edilmesidir. Bu düzenin gerçekleştirilmesi için ise toplum ve eğitim hayatında manevi ve millî değerlere bağlılığın artması ve bu değerlerin desteklenmesi gerekmektedir.

AP’nin iktidarda olduğu 1965-71 yılları arasında, sağ ve sol görüşleri temsil eden siyasi partiler, öğretmen sendikalarının faaliyetlerinde de başat bir rol üstlenmişlerdir. Bu nedenden ötürü sendikalar, siyasi partilerin birer yan kuruluşu hâline gelmiştir. Bu öğretmen sendikalarının politik ortama dâhil olması ise asıl amaçlarından uzaklaşmalarına neden olmuştur. Çalışmada AP’nin iktidarda bulunduğu 1965-1971 yılları arasında öğretmen sendikalarının eğitim sistemi ve öğretmenlik mesleğine ilişkin faaliyetlerinin bir değerlendirmesinin yapılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda yapılan çalışma kapsamında, 1965-1971 yılları arasında ulusal gazeteler (Hürriyet, Cumhuriyet, Tercüman) taranmış, öğretmen sendikalarına ilişkin haberlerin analizinde betimsel analiz ve doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Bu gazeteler “ölçüt örneklem” yöntemine göre amaçlı olarak seçilmiştir. Veriler, her üç gazeteye ilişkin arşivlerden alınmıştır. Haberleri seçerken öğretmen sendikalarının eğitimle ilgili kısımlarının alınmasına dikkat edilmiştir.

Anahtar Kelimeler Adalet Partisi, Öğretmen Sendikaları, Eğitim Sistemi, Öğretmenlik Mesleği, Türk Basını

Abstract

Reflections of Activities of Teacher Unions in Turkish Press in the Period When the Justice Party (Adalet Partisi) Was in Power (1965-1971)

Teachers have been organized since 1960s by forming syndicates and associations in line with their political views. The purpose of such teachers' unions which were active in that period such as Primary School Teachers Union (İLK-SEN) and the Teachers 'Union of Turkey (TÖS) was to attempt and to ensure the establishment of a socialist order in the national education system.These organizations, which stated that the expectations of Turkish society can only be met in the presence of socialist order, have made various actions in order to defend the socio-economic rights of the teachers and to establish a socialist order in the country.On the other hand, the purpose of the MÖB , which react to the activities of these unions was to prevent the domination of socialist order in Turkey ,which appear as one class override the other class .The system defended by MÖB is the establishment of a society in which all classes are in solidarity.For the realization of this order, the commitment to spiritual and national values in society and education should be increased and these values should be supported.

Between the years of 1965-71, when the Justice (Adalet) Party was in power, political parties representing the right and left views also played a dominant role in the activities of the teacher unions.For this reason, the unions have become a subsidiary organ of the political parties.The involvement of these teachers' unions in the political environment caused them to move away from their main objectives.In the study, it was aimed to make an evaluation of the activities of the teacher unions on the education system and the teaching profession between the years 1965-1971, when the Justice (Adalet) Party was in power.Within the scope of this study,National newspapers Liberty (Hürriyet), Republic ( Cumhuriyet) , Interpreter (Tercüman) ) were scanned between 1965 and 1971, and descriptive analysis and document review techniques were used in the analysis of news related to teacher unions.These newspapers were selected aimfully according to “criterion sampling“ method.The data were taken from archives of all three newspapers.While selecting the news, attention has been paid only to the training related parts of the teacher unions.

Keywords Justice Party (Adalet Partisi), Teacher Unions, Education System, Teaching Profession, Turkish Press

PDF

Kaynakça

  1. Adalet Partisi. (1969). AP Seçim Beyannamesi, 51.
  2. Alp, Ali Rıza. (30.12.1967). “Öğretmen Kıyımı Meselesinin İçyüzü”, Tercüman, 2.
  3. Alp, Nejat. (27-30 Ekim 1968a). “Ortaöğretimin Amacı Nedir”, Millîyetçi Öğretmen Birlikleri Konfedarasyonu Türkiye I. Eğitim Kurultayı, 9.
  4. Arıkan, Selahattin. (1967). “Öğretmen ve Politika”, Türk Öğretmenine Sesleniş, Samsun Millîyetçi Öğretmenler Birliği Yayın Organı, , Ankara, C:1, S:4, 3.
  5. _____. (27-30 Ekim 1968b). “ Millîyetçi Öğretmen Birlikleri Konfederasyonu Türkiye I. Eğitim Kurultayı Açılış Konuşması”, Millîyetçi Öğretmen Birlikleri Konfedarasyonu Türkiye I. Eğitim Kurultayı, 3.
  6. _____. (1969). Millî Eğitim Camiasında Sol Tehlike ve Eğitim Problemleri, Ankara, 14.
  7. _____. (1970). “Miliyetçi Öğretmen Nedir? Ne Değildir?”, Millîyetçi Öğretmen, Millîyetçi Öğretmenler Konfederasyonu İzmir Şubesi Yayın Organı, C:3, S:36, 4.
  8. Baykurt, Fakir. (03.08.1968). “Devrimci Eğitim Şûrası”, Cumhuriyet, 2.
  9. Buğra, Tarık. (10.01.1969). “Ant İçen Öğretmenler”, Tercüman, 2.
  10. Cumhuriyet. (19.11.1966). “İlkokul Öğretmenleri İçin Yeni Kanun Teklifi”, 1.
  11. _____. (24.12.1967). “Öğretmen Kıyımını Protesto Haftası Başladı”, 1.
  12. _____. (09.12.1969). “Boykot Genişledi, İstekleri Kabul Edilmezse Öğretmenler, Türkiye Çapında Direnişe Geçecek”, 1.
  13. _____. (09.08.1969). “İLK-SEN’in Bildirisi “Öğretmenler İnsanca Yaşama Olanaklarından Yoksundur”, 1.
  14. _____. (16.12.1969). “En Büyük Boykot Başladı”, 1.
  15. Eraslan, Levent. (2012). “Türkiye’de Eğitim Sendikacılığının Tarihsel Perspektifi ve Günümüz Eğitim Sendikacılığının Değerlendirilmesi”, Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S:28, 1-17.
  16. Gençlik ve Spor Bakanı İsmet Sezgin ile Yapılan Görüşme. (11.06.2013). Ankara.
  17. Gülmez, Mesut. (1998). “Dernek Kurma Hakkını Düzenleyen Yasalar”, Türkiye Sendikacılık Ansiklopedisi, Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı Ortak Yayını, İstanbul, C:1, 80.
  18. Hürriyet. (04.01.1968). “İlkokul Öğretmenleri Yüksek Maaş ve Ek Ders Ücreti İstiyorlar”, 1.
  19. _____. (15.12.1969). “Dört Gün Sürecek Olan Öğretmen Boykotu Bugün Başlıyor”, 1.
  20. _____. (17.12.1969). “Öğretmen Boykotu Bütün Yurtta Tuttu”, 1.
  21. İLK-SEN. (1970). Birleşmemiz Bir Üst Örgütte Olacaktır, Türkiye İlk-Sen Yayınları: 5, Ankara, 12.
  22. _____. Eylemimiz ve Sendikal Mücadelemiz, (1970). Türkiye İlk-Sen Yayınları: 3, Ankara, 13.
  23. _____. (1970). Sorunlarımız ve Çözüm Yollarını Gösterir Muhtıradır, Türkiye İlk-Sen Yayınları: 4, Ankara, 2.
  24. _____. (1970). Türkiye İlkokul Öğretmenleri Sendikası İstanbul Şubesi Yayın Organı, C:1, S:2, 3.
  25. Kabaklı, Ahmet. (06.09.1968). “Öğretmen Kıyımı ”, Tercüman, 2.
  26. Kili, Suna-Gözübüyük, Şeref. (1985). Sened-i İttifaktan Günümüze Türk Anayasa Metinleri, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
  27. Koç, Yıldırım. (2006). TÖS, Anti-emperyalist, Ulusalcı, Emekten Yana Öğretmen Örgütü, Ulusal Eğitim Derneği Yay., Ankara, 5-9.
  28. Maçkalı, Ömer. (15 Nisan 1968). “Eğitim Araçlarının Yurtta Yapımının Ekonomik Değeri”, Bozkurt, Millîyetçi Öğretmen Birlikleri Amasya Şubesi, Amasya, 2.
  29. Makal, Mahmut. (1969). Zulum Makinesi Öğretmen Kıyımı, May Yayınları, İstanbul, 111-126.
  30. Millî Eğitim Bakanı Orhan Oğuz’la Yapılan Görüşme. (27.01.2013). İstanbul.
  31. MÖB, (1965). Türk Öğretmenlerine Sesleniş, Samsun Millîyetçi Öğretmenler Birliği Yayın Organı, C:1, S:2, 5.
  32. _____. Türk Öğretmenlerine Sesleniş. (1965). Samsun Millîyetçi Öğretmenler Birliği Yayın Organı, C:1, S:1, 5.
  33. Tercüman. (15.07.1966). “Öğretmenler, Yabancı Tedrisatı Protesto Etti”, 1.
  34. _____. (19.11.1966). “Öğretmenler İçin Bir Kanun Teklifi”, 7.
  35. _____. (05.03.1968). “Öğretmenlikte Kademeler ve Ek Ders Ücretleri”, 2.
  36. _____. (03.08.1968). “Siyaset Dışındaki Eğitim Teşekkülü”, 2.
  37. _____. (11.10.1968). “Solcular, Öğretmen Eliyle Memleketi Yıkma Ümidinde”, 1,7.
  38. _____. (24.04.1969). “Rektör Odaları Zifaf Odası haline Geldi”, 1,7.
  39. _____. (16.12.1969). “TÖS ve İLK-SEN İçin Tahkikat Açıldı”, 1.
  40. _____. (22.12.1969). “Selahattin Arıkan Boykotta Başrolü TRT Oynamıştır Dedi”, 1.
  41. _____. (03.01.1970). “Öğretmen Boykotu ve TÖS Genel Başkanı”, 2.
  42. Saygıner, Hamza. (1969). “Türk Millî Eğitimi Adına İstek ve Dileklerimiz”, Millîyetçi Öğretmen, Millîyetçi Öğretmen Birlikleri Konfederasyonu İzmir Şubesi Yayın Organı, İzmir, C:3, S:41, 2.
  43. Timurtaş, Faruk. (18.09.1970). “Türkiye Muallimler Birliği”, Tercüman, 2.
  44. TÖS. (1969). Büyük Eğitim Yürüyüşü, Balkanoğlu Matbaacılık, Ankara, 5-7.
  45. ____. (1969). Türkiye Öğretmenler Sendikası Sürekli Çalışma Programı ve Sendikal Eğitim Planı, İş Matbaası, Ankara, 12
  46. TBMM Tutanak Dergisi. (05.02.1968). B:28, O:2, 604-605. DOI: https://doi.org/10.5694/j.1326-5377.1968.tb26824.x
  47. _____. (01.02.1969). B:29, O:2, 58.
  48. _____. (01.02.1969). B:29, O:3, 58, 117. DOI: https://doi.org/10.1016/S0007-0785(69)80011-6
  49. _____. (07.11.1969). B:4, O:2, 146. DOI: https://doi.org/10.1108/eb016115
  50. _____. (23.12.1969). B:16, O:1, 586. DOI: https://doi.org/10.1002/1097-0142(196903)23:3<586::AID-CNCR2820230309>3.0.CO;2-U
  51. _____. (02.02.1970). B:36, O:3, 10, 87.
  52. T.C. Resmi Gazete. ( 20 Temmuz 1965). Sayı: 10859, 4644.
  53. Uğur, Rahmi. (1967). “Millî Eğitim Davamız ve Öğretmen”, Millîyetçi Öğretmen, Millîyetçi Öğretmen Birlikleri Konfederasyonu Samsun Şubesi Yayın Organı, C:1, S:3, 3.
  54. Yıldırım, Hidayet. (2013). “Türkiye’de Öğretmen Örgütlenmeleri (1960-1980)”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Programı Yüksek Lisans Tezi, İzmir, xii.
  55. Türkiye İlkokul Öğretmenleri Sendikası Federasyonu Tüzüğü. (1969). Ankara, 2,13.