Cilt 6 Sayı 30 (2018)

Derleme Makalesi

Birinci Dünya Savaşı’nda Ataşe Militer Ömer Fevzi Bey’in İran’daki Faaliyetleri

Yayımlandı 30.11.2018

Cilt 6 Sayı 30 kapak

Öz

Bu çalışmada Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti’nin İran’daki ataşe militeri Ömer Fevzi Bey’in faaliyetleri incelenecektir. Birinci Dünya Savaşı sırasında İran coğrafi konumu itibarıyla hem İtilaf Devletleri hem de İttifak Devletleri açısından büyük önem taşımıştır. Almanya ve Osmanlı Devleti İran üzerinden Kafkaslara ve Afganistan’a doğru yayılmak istemişlerdir. Böylece Kafkasya’da Rusya’yı sıkıştırmak, Afganistan üzerinden de Hindistan’da İngiltere’yi rahatsız etmek amaçlanmıştır. Bunun başarılması için İran üzerinde birçok girişimde bulunulmuştur. Bu girişimlerin askeri olanları ile Ömer Fevzi Bey ilgilenmiştir. İran’a gönderilen ajanların, müfrezelerin ve çetelerin merkez ile iletişimleri Ömer Fevzi Bey üzerinden sağlanmıştır. Kendisi yürütülen bu girişimlerin başarılı olması için İran’da yoğun mesai harcamıştır. Bunun dışında Ömer Fevzi Bey bölge ile ilgili planlar yaparak İstanbul’a önerilerde de bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler Ömer Fevzi Bey, İran, Osmanlı Devleti, İttihat ve Terakki Cemiyeti, Birinci Dünya Savaşı

Abstract

Attache Militia Omer Fevzi Bey’s Activities in Iran During the First World War

In this study, activities of the Ottoman State's Attaché militia Ömer Fevzi Bey during the First World War will be examined. During the First World War, Iran was of great importance both in the Entente States and in the Alliance States in terms of its geographical position. Germany and the Ottoman State wanted to spread through Iran to the Caucasus and Afghanistan. Thus, it was aimed to squeeze Russia in the Caucasus and disturb England in Afghanistan. There have been many initiatives on Iran to achieve that. Ömer Fevzi Bey was interested in the military ones of these initiatives. The communication with the headquarters of the agents, detachments and gangs sent to Iran was provided via Ömer Fevzi Bey. He spent intensive work in Iran for these initiatives to be successful. Besides, Ömer Fevzi Bey made suggestions to Istanbul by making plans about the region.

Keywords Ömer Fevzi Bey, Iran, the Ottoman State, the Committee of Union and Progress, the First World War

PDF

Referanslar

  1. Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığı Arşivi (ATASE), Birinci Dünya Harbi Koleksiyonu (BDH Kol.), Klasör (K.) 1931, Dosya (D.) 835, Fihrist (F.) 17-46.
  2. ATASE, BDH Kol., K.1931, D.835, F.17-47.
  3. ATASE, BDH Kol., K.1931, D.835, F.17-80.
  4. ATASE, BDH Kol., K.1931, D.835, F.17-81. DOI: https://doi.org/10.1148/17.4.835
  5. ATASE, BDH Kol., K.1614, D.27, F.28-8.
  6. ATASE, BDH Kol., K.250, D.28, F.1040-1.
  7. ATASE, BDH Kol., K.1664, D.27, F.28-1.
  8. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). Dahiliye Nezareti Şifre Kalemi (DH. ŞFR.) Dosya (D.) 47, Gömlek (G.) 73, 1(1).
  9. BOA, DH.ŞFR., D.47, G.187, 1(1).
  10. BOA, Hariciye Siyasi (HR.SYS.) D.2316, G.14, 3.
  11. BOA, HR.SYS., D.2316, G.15, 3.
  12. BOA, HR.SYS., D.2316, G.15, 5.
  13. BOA, HR.SYS., D.2337, G.3, 1.
  14. BOA, HR.SYS., D:2337, G.3, 3.
  15. BOA, HR.SYS., D.2337, G.3, 7.
  16. BOA. HR.SYS., D.2337, G.3, 9.
  17. BOA, HR.SYS., D.2337, G.3, 13.
  18. BOA, HR.SYS., D.2337, G.3, 15.
  19. BOA, HR.SYS., D:2337, G.3, 24.
  20. BOA, HR.SYS., D.2337, G.3, 44.
  21. BOA, HR.SYS., D.2337, G.3, 45.
  22. BOA, HR.SYS., D.2338, G.13, 3.
  23. BOA, HR.SYS., D:2338, G.15, 1.
  24. BOA, HR.SYS., D.2338, G.15, 3.
  25. BOA, HR.SYS., D.2338, G.18, 1.
  26. BOA, HR.SYS., D.2338, G.18, 3.
  27. BOA, HR.SYS., D:2338, G.31, 1.
  28. BOA, HR.SYS., D:2338, G.37, 1.
  29. BOA, HR.SYS., D.2338, G.47, 4.
  30. BOA, HR.SYS., D.2338, G.66, 1.
  31. BOA, HR.SYS., D.2338, G.69, 1.
  32. BOA, HR.SYS., D.2338, G.70, 1.
  33. BOA, HR.SYS., D.2338, G.94, 7.
  34. BOA, HR.SYS., D.2338, G:94, 9.
  35. BOA, HR.SYS., D.2338, G.94, 10.
  36. BOA, HR.SYS., D.2339, G.10, 1.
  37. BOA, HR.SYS., D.2339, G.10, 3.
  38. BOA, HR,.SYS., D.2339, G.16, 3.
  39. BOA, HR.SYS., D.2407, G.31, 3.
  40. BOA, HR.SYS., D.2407, G.31, 6.
  41. BOA, HR.SYS., D.2337, G.12, 68.
  42. BOA, HR.SYS., D.2337, G.12, 69.
  43. BOA, HR.SYS., D.2337, G.12, 41.
  44. BOA, HR.SYS., D.2337, G.12, 42.
  45. BOA, HR.SYS., D.2337, G.12, 49.
  46. BOA, HR.SYS., D.2337, G.12, 50.
  47. BOA, HR.SYS., D.2337, G.12, 51.
  48. BOA, HR.SYS., D.2337, G.12, 30.
  49. BOA, HR.SYS., D.2339, G.74, 4.
  50. Akşin, Aptülahat, Atatürk’ün Dış Politika İlkeleri ve Diplomasisi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1991.
  51. Arıkan, Mustafa, Osmanlı Arşiv Vesikalarına Göre Osmanlı-İran İlişkileri (1914-1918). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010
  52. Atay, F.alih Rıfkı, Zeytindağı, Pozitif Yayıncılık, İstanbul 2012.
  53. Ayaydın, Rıdvan, Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin İran’da Cihad-ı Ekber Faaliyetleri. Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
  54. Balcıoğlu, Mustafa, Teşkilat-ı Mahsusa Yahut Umur-u Şarkiye Dairesi, Dinamik Akademi Yayınları, Ankara 2011.
  55. Bilgin, Mehmet, Teşkilat-ı Mahsusa’nın Kafkasya Misyonu ve Operasyonları, Ötüken Yayınları, İstanbul 2017.
  56. Kabacalı, Alpay, Talat Paşa’nın Anıları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2000.
  57. Karacagil, Ömer, I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin İran’la İttifak Kurma Arayışları. OTAM, 2014, 36, 95-116. DOI: https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000648
  58. Karadağ, Raif, Petrol Fırtınası, Truva Yayınlar, İstanbul 2016
  59. Keleşyılmaz, Vahdet, Teşkilat-ı Mahsusa’nın Hindistan Misyonu (1914-1918), Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 1999.
  60. Kılıç, Sezen, Alman Deniz Ateşesi Humann’ın Mektuplarında Enver Paşa. Bilig, Bahar 2016 (77), 109-130.
  61. Koçak, Cemil, Tarihin Buğulu Aynası, Timaş Yayınları, İstanbul 2013.
  62. Mardin, Ömer Fevzi, Osmanlı Gayrinizami Harp Doktrini, haz. Ali Güneş, Dergah Yayınları, İstanbul 2016.
  63. Metin, Barış, Birinci Dünya Savaşı’nda İran Coğrafyasında Etnik, Dini Ve Siyasi Nüfuz Mücadeleleri. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007.
  64. Ortaylı, İlber, Yakın Tarihin Gerçekleri, Timaş Yayınları, İstanbul 2013
  65. Ortaylı, İlber, İmparatorluğun Son Nefesi, Timaş Yayınları, İstanbul 2014.
  66. Satan, Ali, 100 Soruda 1. Dünya Savaşı, Rumuz Yayınları, İstanbul 2014
  67. Shaw, Stanford. Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı İmparatorluğu, çev. B. Aydaş, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2014.
  68. Tetik, Ahmet, Teşkilat-ı Mahsusa (Umur-ı Şarkiyye Dairesi) Tarihi. Cilt I, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2014.
  69. Uluğbay, Hikmet, İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e Petropolitik, De ki Basım Yayın, Ankara 2008.