Cilt 5 Sayı 18 (2017)

Araştırma Makalesi

Tipografi Eğitimi ve İletişimdeki Yeri

Yayımlandı 30.11.2017

Cilt 5 Sayı 18 kapak

Öz

Bu çalışmada ülkemizdeki yükseköğretim kurumlarının lisans-önlisans (Güzel Sanatlar Fakültesi (Grafik-Grafik Tasarım-Görsel İletişimTasarımı), Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Resim İş Eğitimi ABD Anasanat Atölye (Grafik) ve/veya Seçmeli Sanat Atölye (Grafik), Meslek Yüksekokulu (Grafik Tasarım) programlarında eğitimi verilen yazı-tipografi derslerine genel bir bakış açısı ile inceleyerek, yazı-tipografinin iletişimdeki yeri görsel olarak açıklanması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda seçkisiz olarak örneklenen yazı-tipografi eğitimi veren özel ve devlet üniversitelerindeki lisans ve önlisans programlarının ders içerikleri incelenmiş; yazı, tipografi, kaligrafi, bilgisayar destekli yazı tasarımı, deneysel tipografi, sayısal tipografi vb. şekilde isimlendirilen derslere ilişkin bilgiler dikkate alınmıştır. Araştırma ile elde edilen bilgiler ışığında; eğitim fakültelerinin resim-iş öğretmenliğinde bir yarıyılda eğitimi verilen yazı derslerin Güzel Sanatlar Fakültelerinin ilgili bölümlerindeki derslere nazaran görece az olduğu, güzel sanatlar fakültelerinin grafik tasarım bölümlerinde ise yazı-tipografi derslerine daha geniş bir yelpazede yer verilerek dönemlere dağıtıldığı görülmektedir. İki yılı kapsayan meslek yüksekokullarının grafik tasarım programlarında ise, yazı-tipografi dersinin iki yarıyıl süresince eğitiminin verildiği görülmektedir. Bir başka ifade ile, görsel iletişimin önemli unsurlarından biri olan tipografi eğitiminin yetersizliği, gerek eğitimcilerin gerekse grafik tasarımcıların fikirlerin görsel mesaja dönüşümünde gazete, dergi gibi süreli yayınlarda, afiş, billboard gibi reklam araçlarında, market raflarında yer alan ürünlerin etiket, ambalaj tasarımlarında doğru seçilmeyen yazı karakterlerinin/tekniklerin kullanılmasına dolayısı ile görsel bir şölen yerine görüntü kirliliğine yol açabileceği, alıcıya (hedef kitle) yanlış mesajlar iletmesine neden olabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler Yazı, Tipografi, Tipografi eğitimi, Tipografi ve İletişim

Abstract

Typography Education and Its Importance in Education

In this study, it is aimed to examine the writing-typography courses taught in the programs of the higher education institutions in our country and its visual importance in communication in undergraduate-graduate degree (Fine Arts Faculty), Department of Fine Arts Education in Fine Arts Education Department of Painting Education (Graphic), Department of Vocational High School (Graphic Design). For this purpose, the course contents of undergraduate and associate degree programs in private and state universities providing writing-typography education, which have been exemplified as unselected, have been examined and information about the courses named as typography, typography, calligraphy, computer-aided text design, experimental typography, numerical typography, etc. are taken into consideration. In the light of the information obtained from the research; it is seen that the education courses of the education faculties are less than the lessons of the related departments of the Fine Arts Faculties, and the writing-typography courses of the fine art faculties are distributed in the wider period. In graphic design programs of vocational colleges covering two years, it is seen that the writing-typography course is taught for two semesters. In other words, the inadequacy of typography education, which is one of the important elements of visual communication, is thought to lead to image pollution instead of a visual feast because of the use of wrong typeface in the designs of packages, labels in markets, in short term publications such as newspapers, periodicals and advertisement tools such as billboard and banners in the process of transformation of both teachers’ and graphic designers’ ideas into visual images.

Keywords Writing, Typography, Typography Education, Typography and Education

PDF

Kaynakça

  1. Akdağ, T. Ç. (2009). Gazete Tasarımında Bilinmeyenler. Erciyes Üniversitesi İletişim Fakültesi Akademik Dergisi. Akademia (ISSN 1308-3198) cilt 1 sayı:1, s:28-40.
  2. Akkuzu, B.(2014) . “Logotypelarda Optik Kurallar Ve Tipografik Özellikler”, Yüksek Lisans Tezi, Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul
  3. Arı, S. (2006). “ İçeriğinin Her Bir Harfin Oluşturduğu Bir Süreli Yayının Görsel Kimlik Tasarımı” Yüksek Lisans Tezi, Mersin: Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  4. Aksoy, S.E. (2014). “Dergi İçi Reklam Tasarımlarında Kullanılan Görseller İle Tipografik Öğelerin Uyumu Ve Bu Uyumun Tasarımın Temel İlkelerinden Yararlanılarak Analizinin Yapılması”, Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  5. Ayıkol, A.(2014). “Dergi Tipografilerinin Kıyaslamalı İncelenmesi”, Yüksek lisans tezi, İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  6. Bangir, G. A. (2008).Ders Kitaplarındaki Metin Tasarımı. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi. Kış, 6(1), s:107-134.
  7. Becer, E. (1997).İletişim ve Grafik Tasarım, Ankara: Dost Kitapevi.
  8. Brumberger, E. (2004). TheRhetoric of Typography: Effects on Reading Time, Reading Comprehension, andPerceptions of Ethos. Technical Communication; Feb ; 51, 1; ProQuest. pg. 13.
  9. Bıçakçı, B.(2013). “Dergi Kapak Tasarımlarında Tipografik Öğelerin Analizi Ve Görsel Algı İlkelerine Göre Değerlendirilmesi”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
  10. Carver, R. P. (1970). Effect of a "chunked" Typography Onreadıng Rate And Comprehensıon. Journal Applied Psycholvi, Vol. 54, No. 3, 288-296. DOI: https://doi.org/10.1037/h0029266
  11. Çelik, C. (2015). “Tipografik İmgelerin Resimsel Yorumları”, Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
  12. Demirbaş,B.Ö. (2016). “Deneysel Tipografinin Artırılmış Gerçekliğe Uygulanması”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
  13. Demir, E.İ.(2014). “Sinemada Deneysel Tipografi Kullanımı Ve Bir Örnek İncelemesi”, Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  14. Dilekçi, N. ve Ece, A.S.( 2017). İngilizce sözcük öğretiminde tipografinin etkisi, 2. Uluslararası İletişim, Edebiyat, Müzik ve Sanat Çalışmalarına Güncel Yaklaşımlar Kongresi, Kocaeli. (26-27 Ekim), s.138-139, ID:313 K:300.
  15. Dinçer, N.(2017). “Güzel Sanatlar Eğitiminde Kinetik Tipografi Öğretimine Yönelik Eylem Araştırması”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  16. Dursun, F ve Eşgi, N. (2008). 4. Ve 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Öğretimi Ders Kitaplarının Görsel Tasarım İlkelerine Göre Değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi, Sayı: 22, s.21-34
  17. Duran, T. (2010). “İletişim Aracı Olarak Tipografinin Duygu Aktarımındaki Rolü Ve Önemi”, Yüksek Lisans Tezi, Bolu: Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  18. Dündar, B. (2005). “Matbaanın Bulunuşundan Bu Yana Batıda Ve 1970 Sonrası Türkiye’de Grafik Tasarımda Tipografik Dil”. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  19. Düz, N. (2001). “Kitap Kapağında Grafik Tasarım Öğelerine Ve İlkelerine Kuramsal Bir Yaklaşım”, Yüksek Lisans Tezi, Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  20. Eğribel, N. K.(2013). “İlköğretim Birinci Kademe Öğrencilerine Yönelik Çocuk Hikaye Kitaplarında Görsel Düzen Ve Tipografi”, Yüksek lisans tezi, Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  21. Erdal, İ. T. (2006). “Gestalt Kuramının Grafik Tasarıma Etkilerinin İncelenmesi”, Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  22. Fashandaki, T.(2016). “Grafik Tasarım Eğitiminde Tipografik Anlatım Yollarının Öğrenci Başarısına Etkisi”. Doktora Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  23. Gelegen, R.(2016). “Tipografi İle Kavramların Görselleştirilmesi”, Yüksek Lisans Tezi, Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  24. Hughes, L. E and Wilkins, A. J. (2000). Typography In Children's Reading Chemesmay be Suboptimal: Evidence From Measures of Reading Rate. Journal of Research in Reading, ISSN 0141-0423Volume 23, Issue 3, 2000, pp 314±324 DOI: https://doi.org/10.1111/1467-9817.00126
  25. İplikçi, H. G.(2016). “Bir Marka Bileşeni Olarak Logolar Ve Logolarda Tipografi Kullanımının Marka Değerine Etkisi”, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  26. Kaptan, S. G ve Kaptan, A. Y. (2004). Ders Kitaplarındaki Tasarım Sorunları Ve Öğrencilerin Öğrenme Düzeyine Etkisi, XIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı (6-9 Temmuz). Malatya: İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi.
  27. Kaptan, A.Y ve Sürmeli, K. (2011). Çocuk Dergilerinde Karşılaşılan Tipografi Sorunları Ve Çözüm Önerileri. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi. ISSN: 1309- 9876 E-ISSN:1309-9884 Cilt/Vol.1 Sayı/No.2. s. 183-197
  28. Karaduman, B. (2007). “Bir Derginin Görsel Kimlik Tasarımında Biçim Ve İçerik İlişkisi Açısından Tipografinin Önemi”, Yüksek Lisans Tezi, Mersin: Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  29. Kaya, D.(2015). “Çocuklara Yönelik Dergi Ve Kitaplarda Tipografi Sorunları”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  30. Keleşoğlu, B. (2008). “Grafik Tasarımda Tipografinin Sesi, Sesin Tipografisi”, Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  31. Kerkük, M.(2015). “Deneysel Tipografi Uygulamalarının Seramik Yüzeylere Yansıması”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  32. Kurtçu, F. (2016). Üç Boyutlu (3B) Kinetik Tipografi Ve Bir Uygulama. Yayınlanmamış sanatta yeterlilik tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi. DOI: https://doi.org/10.18603/sanatvetasarim.370757
  33. Mennanoğulları, B. (2008). “İlköğretim I. Kademe Öğrencilerinin Çocuk Hikâye Kitaplarının Tipografik Özellikleri İle İlgili Görüşleri”, Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  34. Metin, A.C. ( 2008). “Tipografinin Temel Kavramları Ve Türkiye’de Tipografi Eğitimi”, Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü
  35. Okur, Ç. (2003). “Deneysel Tipografinin Görsel İletişime Etkisi”, Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü.
  36. Okur, E. (2007). “Seramik Sanatında Bir Tasarım Öğesi Olarak Yazının Kullanımı”, Sanatta Yeterlik Tezi. Eskisehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimleri Enstitüsü
  37. Okur, Ç. (2009). “Film Dili Olarak Organik Tipografinin Kullanımı”, Sanatta Yeterlik Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
  38. Özdemir, S. (2008). “Grafik Eğitimi Veren Ortaöğretim Kurumlarında Yazı-Tipografi Dersinin Önemi Ve Karşılaşılan Sorunlar”, Yüksek Lisans Tezi. Ankara :Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  39. Özdemir, F. (2011). Popüler Müzik Albüm Kapaklarının Tasarım Sorunları. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi. ISSN: 1309-9876 E-ISSN:1309- 9884 Cilt/Vol.1 Sayı/No.1, ss. 115-123
  40. Pektaş, H. www.aed.org.tr/tipografi.html ( erişim tarihi: 22.07.2012).
  41. Sarıkavak, N. K. (2004). Çağdaş Tipografinin Temelleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık
  42. Sevildi, İ.(2014). “Tipografi Ve Logo Tasarımındaki Önemi”, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
  43. Tufan, Ş. B. (2009). “Anasanat Atölye (Grafik) Dersinde Öğretim Elemanlarının Yazı Ve Tipografi Öğretimi Uygulamalarına İlişkin Görüşleri”, Doktora Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  44. Tural, E.(2017). “Grafik Tasarım Temel Disiplinlerinden Tipografinin Öğretiminde Vektörel Tabanlı Yazılımların Kullanımı”, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  45. Uslu, E.(2009). “Yükseköğretim Kurumlarında Yazı-Tipografi Derslerinin Değerlendirmesi”, Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
  46. Wilkins, A., Cleave, R., Grayson, N and Wilson, L. ( 2009).Typography for Children May be İnappropriately Designed. Journal of Research in Reading. Volume 32, Issue 4, pp 402–412. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1467-9817.2009.01402.x
  47. http://bologna.ibu.edu.tr/Catalog.aspx?lang=trTR&opID=341&pmID=3872&oID=21&s=6&tak=14 (erişim tarihi:27.09.2017)
  48. http://www.akademik.adu.edu.tr/fakulte/egitim/?idx=333134 (erişim tarihi:27.09.2017)
  49. http://abp.anadolu.edu.tr/tr/program/dersler/167/13(erişim tarihi:27.09.2017)
  50. https://www.anadolu.edu.tr/akademik/fakulteler/193/grafik-bolumu/dersler (erişim tarihi:27.09.2017)
  51. http://akts.hacettepe.edu.tr/ders_listesi.php?prg_ref=PRGRAM_0000000000000000000000037&birim_kod=462&submenuheader=2&prg_kod=462 (erişim tarihi:27.09.2017)
  52. http://www.golyaka.duzce.edu.tr/Dokumanlar/golyaka/Dosyalar/Ders%20%C4%B0%C3%A7eri%C4%9Fi%20Grafik.pdf(erişim tarihi:27.09.2017)
  53. http://www.arel.edu.tr/meslek-yuksekokulu/grafik-tasarimi-programi/ders-icerikleri (erişim tarihi:27.09.2017)
  54. https://stars.bilkent.edu.tr/webserv/curriculum/?dil=tur&options=&bolum_kod=GRA&program_kod=GRA_BFA&track_kod=&mod=tntm(erişim tarihi:27.09.2017)
  55. http://www.isikun.edu.tr/i/content/770_1_GORSELILETISIMTASARIMI_2016-2017.pdf (erişim tarihi:27.09.2017)
  56. http://tby.uludag.edu.tr/grafik.html(erişim tarihi:27.09.2017)
  57. http://www.egemyo.ege.edu.tr/program_goster.php?id=77&sec=di(erişim tarihi:27.09.2017)