Cilt 5 Sayı 17 (2017)

Araştırma Makalesi

Merdiven Yöntemi ve Çift Taraflı Kayıt Yöntemi Ekseninde Devlet Muhasebesinin Gelişimi (1299-2017)

Yayımlandı 31.10.2017

Cilt 5 Sayı 17 kapak

Öz

Bu çalışmanın amacı, merdiven ve çift taraflı kayıt yönteminin artılarının ve eksilerinin belirlenmesi ve yöntemlerin devlet muhasebesi gelişimine etkilerinin ve katkılarının ortaya konulmasıdır. Çalışma, literatür taraması yapılarak, belge incelemesi yöntemiyle tamamlanmıştır. Çalışmada, Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan günümüze kadar devlet muhasebesinde kullanılan iki yöntem olan merdiven yöntemi ve çift taraflı kayıt yönteminin incelemesi yapılmıştır. Yöntemlerin gelişim sürecinde, devlet muhasebesinde kullanılan defterler ile devlet muhasebe örgütlenmesindeki değişim tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışma sonucunda, Osmanlıların kuruluşundan günümüze kadar, uzun yıllar boyu iki yöntemle gelinebilmesi, devlet muhasebesinin örgütlenme başarısı ve istikrarı olarak değerlendirilebilir. Merdiven yöntemi, tamamıyla o günün gereklerine göre devlet muhasebesi için dizayn edildiğinden, ilerleyen süreçte özel sektöründe etkinleşmesi ve büyümesi ile zamanla yetersiz kalmıştır. Özel sektörle beraber, karlılığın da önem kazanmasıyla Tanzimat döneminde çift taraflı kayıt yöntemine geçilmiştir. Doğudan alınan merdiven yönteminin yerini batıdan alınan çift taraflı kayıt yöntemi almıştır. Tanzimat dönemiyle beraber, yeni yönteminde etkisiyle hem muhasebe defterlerinde hem de muhasebe örgütlenmesinde değişime gidilmiştir. Bu değişim günümüzde de teknolojinin de etkisiyle, yeni bir uygulama olan E-defter uygulaması ile devam etmektedir.

Anahtar Kelimeler Muhasebe, Merdiven, Osmanlı, Çift Taraflı

Abstract

Development of Government Accounting Associated With the Ladder Method and the Double Sided Recording Method (1299-2017)

The purpose of this study is to determining the pros and cons of the ladder and double sided recording method and to reveal the effects and contributions of the methods to the state accounting development. The study was completed by literature review and document review. In this work, from the foundation of the Ottoman State to the day,ladder method and double sided recording method have been examined two methods used in government accounting. In the development process of the methods, the books used in the state accounting and the changes contributions of the methods to the state accounting development. As a result of the study, from the establishment of the Ottomans to the day, the development of two methods for many years can be considered as the success and stability of state accounting. Since the ladder method is designed for state accounting according to the requirements of that day, progressively, private sector became ineffective over time with its activation and growth. Together with the private sector, profitability became important, and the double sided registration method was introduced in Tanzimat period.The location of the ladder method taken from the east, has received a double-sided registration method from the west. Together with the Tanzimat period, under the influence of the new method, both accounting books and accounting organization have been changed. This change is continuing with the application of E-book which is a new application with the effect of technology today.

Keywords Accounting, Ladder, Ottoman, Double Sided

PDF

Kaynakça

  1. Aydemir, O., Erkan, M. (2011). Merdiven Kayıt Yöntemi ve Günümüz Muhasebe Sistemi. MUFTAV Dergisi, 110-128.
  2. Can, A. V. (2008). Bir Âyetin Işığında İslam Dininin Muhasebeye Bakışı. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 15.
  3. Carruthers, B. G., Espeland, W N. (1991). Accounting for Rationality: Double-EntryBook keepingand the Rhetoric of Economic Rationality. AmericanJournal of Sociology,.31-69. DOI: https://doi.org/10.1086/229739
  4. Elitaş, C., Güvemli, O., Aydemir, O., Erkan, M., Özcan, U., Oğuz, M. (2008). Osmanlı İmparatorluğunda 500 Yıl Boyunca Kullanılan Muhasebe Yöntemi : Merdiven Yöntemi, Ankara : Maliye Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı.
  5. Ertaş, F. C., Alpaslan, H. İ., Akdemir, Y. (2017). Anadolu Muhasebe Kayıt Kültürünün Doğuşu - 1350-1500. MUFTAV Dergisi, 67.
  6. Gündoğdu, İ. (2009). Osmanlı tarihi kaynaklarından kazaskerlik rûznâmçe defterleri ve önemi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 698-699.
  7. Güran, T. (1998). Tanzimat Dönemi Osmanlı Maliyesi. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 79-95.
  8. Güvemli, O., Güvemli, B. (2016). Osmanlı Kayıt Kültüründe Vakıf Muhasebesi ve Devlet Muhasebe Sistemi. Vakıflar Dergisi, 17. DOI: https://doi.org/10.16971/vakiflar.286216
  9. Güvemli, O., Güvemli, B. (2015). Osmanlı Devlet Muhasebesinde Kayıt Düzeni ve Defter Sistemi. MUFTAV Dergisi, 20.
  10. Güvemli, O., Kaya, M. A. (2015). Osmanlı İmparatorluğu’nda XIX. Yüzyılın Ortalarında Muhasebe Düşüncesindeki Büyük Değişim -1839-1885”. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 43-65.
  11. Güvemli, O. (2012). Türk Muhasebe Düşüncesinde Muhasebe Düzeni, Belgeler ve Defterlerin Adlarında ve Kavramlarında Son İki yüzyıldaki Değişimler. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 122-149.
  12. Langer, C. (1958). Paciolo-Patriarch of Accounting. The Accounting Review, 482-484. DOI: https://doi.org/10.2308/TAR-7059775
  13. Ortaylı, İ. (1979). Türk İdare Tarihi, Ankara : TODAİE Yayınları.
  14. Otar, İ. (2012). XIV. Yüzyılda Ortadoğu’da Yazılmış Muhasebe Kitabı Risale-i Felekiyye’nin İlk Bölümleri. MUFTAV Dergisi, 200.
  15. Örten, R., Kurt, G., Torun, S. (2011). Muhasebede Çift Taraflı Kayıtlama ve Kitab-Us Siyakat. MUFTAV Dergisi, 34-69.
  16. Özçelik, K. M. (2017). Türk Muhasebe Sisteminin Gelişiminde Vergi Etkisi. Akademik Bakış Dergisi, 398.
  17. Özerhan, Y.,Erkan, M., Nazlıoğlu,B. (2013). Osmanlı Arşivinde Merdiven Yöntemi İle Yazılmış Muhasebe Defter ve Raporları. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 95-97.
  18. Tabakoğlu, A. ,Taşdirek, O.Ç. (2015). Osmanlı’da Mali Denetimin Kurumsal Gelişimi – Maliye Teftiş Heyetinin Kuruluşu. Yönetim ve Ekonomi Araştırmalar Dergisi, 103-112. DOI: https://doi.org/10.11611/JMER621
  19. Varol; M. (2013). Başarılı Yönetim Proje Örneği. Maliye Bakanlığı.
  20. http://www.tarihsinifi.com/5784/osmanl%C4%B1-klasik-d%C3%B6nemi-devlet-te%C5%9Fkilat%C4%B1-osmanl%C4%B1-devlet-te%C5%9Fkliat%C4%B1-osmanl%C4%B1-merkez-te%C5%9Fkilat%C4%B1.html (Erişim Tarihi : 21.05.2017)
  21. http://makaleci.com/divan-i-humayun-uyelerinin-gorevleri.html (Erişim Tarihi : 23.06.2017)
  22. http://www.artvindefterdarligi.gov.tr/?page=icerik&file=detay&id=17(Erişim Tarihi : 21.03.2017)
  23. http://www.dersmuhasebe.com/genel-muhasebe-2/muhasebe-kayit-yontemleri.html (Erişim Tarihi : 24.07.2017)
  24. http://www.erturkymm.com.tr/dosyalar/duyuru/165_2.pdf (Erişim Tarihi: 30.07.2017)
  25. https://www.tkhk.gov.tr/Dosyalar/cd4930ede2554b65a456a113dafd9be0.pdf (Erişim Tarihi : 21.08.2017)
  26. http://www.muhasebedersleri.com/genel-muhasebe-2/buyuk-defter.html(Erişim Tarihi : 25.03.2017)
  27. http://www.maliye.gov.tr/maliye-teskilat-semasi
  28. http://www.adanadefterdarligi.gov.tr/birimler/teskilat-semasi (Erişim Tarihi: 24.06.2017)
  29. http://www.tarihdersnotlari.com/tag/heyet-i-vukela/(Erişim Tarihi : 04.04.2017)
  30. https://www.tkhk.gov.tr/Dosyalar/cd4930ede2554b65a456a113dafd9be0.pdf(Erişim Tarihi : 15.04.2017)