Cilt 5 Sayı 17 (2017)

Araştırma Makalesi

18. Yüzyıl Sonrası Türk Modernleşmesinin Sınıfsal Temelleri

Yayımlandı 31.10.2017

Cilt 5 Sayı 17 kapak

Öz

İnsan birliktelikleri ve toplumlar öncelikle ekonomik bir gerçeklik temelinde oluşur ve gelişirler. Sosyo-ekonomik gerçekliğin toplumsal yaşamın açıklanmasında belirleyici önem taşımasının nedeni, insanın biyolojik bir organizma olmasıdır. Öyleyse toplumsal olayları bilimsel açıdan çözümleyebilmek, onların içinden çıktığı ekonomik gerçeklikle birlikte incelenebilmesini gerektirir. Bu çalışmamızın amacı, 18. yüzyılda başlayan Türk modernleşme hareketinin sınıfsal boyutlarıyla açıklanabilmesidir. Ülkemizde 20. yüzyıl boyunca Türk modernleşmesinin sosyolojik çözümlemesine ilişkin gerçekleştirilen çalışmaların önemli bir bölümü, iki açıdan yanlışa düşmüşlerdir. Birinci olarak konuyu yalnızca toplumsal yapının üst yapısal kurumları arasındaki ilişkiler alanında ele almışlar, sürecin ekonomik-sınıfsal boyutlarına genellikle değinmemişlerdir. İkinci olarak ise laiklik ve hümanizma gibi çağdaş insan değerlerinin evrenselliği ilkesine mesafeli durmuşlardır. Oysa insanlığın yararına olan, onu geliştiren ve önem veren her yenilik, hangi coğrafyada olursa olsun bütün insanlığın ortak ürünüdür. Herhangi bir sosyal yapının daha gelişmiş bir uygarlıktan çağdaş insan değerleri konusunda örnek alması, toplumsal yaşamını düzenlerken bunlardan yararlanması olağan ve gereklidir. Türk modernleşmesinin günümüzdeki başarı ve başarısızlıklarının sosyolojik değerlendirmesinde öncelikle ekonomik ve sınıfsal değişkenlerin ele alınması gerekir. Bu araştırma, bütünüyle literatür taramasına dayalıdır. Araştırmamızda, Türk modernleşme sürecinin ulusal ve uluslararası ticaret yoluyla geçinip zenginleşen sınıflar öncülüğünde gerçekleştiği, Türk modernleşmesine asıl rengini veren değişkenin önce uluslararası ve sonra yerli burjuvazi olduğu, emek yoluyla geçinen geniş toplumsal kesimlerin ise Türk modernleşmesinin biçimlenmesinde söz sahibi olmadıkları sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler Türk modernleşmesi, Toplumsal Değişme, Toplumsal Sınıflar, Tarihsel Materyalizm

Abstract

Class Based Foundations of the Post 18th Century Turkish Modernization Movement

Communities and societies exist and develop based on financial realities. The reason that socio-economic reality explains societal life is that humans are biological organisms. Thus, determining societal events in terms of science is possible by cross-examining them with financial realities. The aim of the study is to explain the class based dimensions of the Turkish modernization movement that started in the 18th century. The majority of the studies conducted during the 20th century on sociological analysis of the Turkish modernization movement has made two mistakes. Firstly, they dealt with the issues only surrounding the relationships among the superior institutions of society and they generally ignored the financial and class-related dimensions of the movement. Secondly, they remained aloof to the universality principle of modern human values like secularism and humanity. However, any innovation that is in favor of humanity, that develops and cares about humanity, is the common product of all humanity whatever its geographical roots come from. It is common and necessary that any social structure pattern itself on a more developed civilizations’ humanity values. Also, economic and class variables are to be dealt in any sociological assessment of the Turkish modernization movement’s current success and failures. This study is completely based on the literature review. The study findings suggest that the Turkish modernization process was led by the class that became rich by means of national and international trades, that the principal variable which essentially influenced the Turkish modernization process was firstly the international and secondly national bourgeoisie, and that large social communities that survive on the basis of labor were not involved and have a voice in shaping this movement.

Keywords Turkish modernization, Social Change, Social Classes, Historical Materialism

PDF

Referanslar

  1. Ahmad, F. (2007). Modern Türkiye’nin Oluşumu (Çeviren: Yavuz Alogan). İstanbul: Kaynak Yayınları.
  2. Ahmad, F. (2008). Bir Kimlik Peşinde Türkiye (Çeviren: Sedat Cem Karadeli). İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  3. Akşin, S. (2014). Jön Türkler ve İttihat ve Terakki. İstanbul: İmge Yayınları.
  4. Avcıoğlu, D. (2013). Türkiye’nin Düzeni, Dün, Bugün, Yarın. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınları.
  5. Aydın, E. (2013). Osmanlı Gerçeği, Nizam-ı Alem’in Gayrı Resmi Tarihi. İstanbul: Literatür Yayınları.
  6. Aytekin, A. (2015). Kapitalistleşme Merkezinin Kavşağında. Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Siyasal Hayat (Editör: Gökhan Atılgan, Cenk Saraçoğlu, Ateş Uslu). İstanbul: Yordam Yayınları.
  7. Berkes, N. (1972a). 100 Soruda Türkiye İktisat Tarihi, (1. Cilt). İstanbul: Gerçek Yayınevi.
  8. Berkes, N. (1972b). 100 Soruda Türkiye İktisat Tarihi, (2. Cilt). İstanbul: Gerçek Yayınevi.
  9. Cem, İ. (2015). Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
  10. Findley, C. (2011). Modern Türkiye Tarihi, İslam, Milliyetçilik ve Modernlik 1789-2007 (Çeviren: Güneş Ayas). İstanbul: Timaş Yayınları.
  11. Georgeon, F. (2006). Osmanlı-Türk Modernleşmesi (Çeviren: Ali Berktay). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  12. Gökalp, Z. (2004). Türkçülüğün Esasları (Günümüz Türkçesiyle). İstanbul: İnkılap Yayınları.
  13. Gürakar, T. (2012). Türkiye ve İran, Gelenek, Çağdaşlaşma, Devrim. İstanbul: Kaynak Yayınları.
  14. Haldun, İ. (2011). Mukaddime 1. Cilt (Çeviren: Süleyman Uludağ). İstanbul: Dergah Yayınları.
  15. Haldun, İ. (2013). Mukaddime 2. Cilt (Çeviren Turan Dursun). İstanbul: Kaynak Yayınları.
  16. Karpat, K. (2016). Osmanlı’da Değişim, Modernleşme ve Uluslaşma (Çeviren: Dilek Özdemir). Ankara: İmge Yayınları.
  17. Keyder, Ç. (2005). Türkiye’de Devlet ve Sınıflar. İstanbul: İletişim Yayınları.
  18. Kızılçelik, S. (2000). Baykan Sezer’in Sosyoloji Anlayışı. Ankara: Anı Yayınları.
  19. Kongar, E. (2004). Toplumsal Değişme Kuramları ve Türkiye Gerçeği. İstanbul: Remzi Yayınları.
  20. Lewis, B. (2007). Modern Türkiye’nin Doğuşu (Çeviren: Metin Kıratlı). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  21. Mardin, Ş. (2014). Jön Türklerin Siyasi Fikirleri:1895-1908. İstanbul: İletişim Yayınları.
  22. Mardin, Ş. (2004). Türk Modernleşmesi (Derleyenler: Mümtaz’er Türköne, Tuncay Önder). İstanbul: İletişim Yayınları.
  23. Petrosyan, Y. A. (2015). Sosyalist Açıdan Jöntürk Hareketi (Çeviren: Ayşe Hacıhasanoğlu ve Mazlum Beyhan). İstanbul: Yordam Yayınları.
  24. Sabahaddin, P. (1999). Türkiye Nasıl Kurtarılabilir? Ve Îzâhlar. Ankara: Ayraç Yayınları.
  25. Sezer, B. (1988). Türk Sosyolojisinin Ana Sorunları. İstanbul: Sümer Yayınları.
  26. Şener, M. (2015). Batı Uygarlığının Peşinde. Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Siyasal Hayat (Editör: Gökhan Atılgan, Cenk Saraçoğlu, Ateş Uslu). İstanbul: Yordam Yayınları.
  27. Turhan, M. (1980). Garplılaşmanın Neresindeyiz? İstanbul: Yağmur Yayınları.
  28. Türkdoğan, O. (2004). Milli Kültür, Modernleşme ve İslam. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayınları.
  29. Uslu, A. ve Aytekin, A. (2015). “Burjuva Devriminin ve Savaşın Belirsiz Sınırlarında”, Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Siyasal Hayat (Editör: Gökhan Atılgan, Cenk Saraçoğlu, Ateş Uslu). İstanbul: Yordam Yayınları.
  30. Yerasimos, S. (1980). Azgelişmişlik Sürecinde Türkiye, Bizans’tan 1971’e (Çeviren: Babür Kuzucu). İstanbul: Gözlem Yayınları.