Tezkire-i Hâcegân’a Göre Doğu Türkistan’da Hocalar Dönemi

Bu çalışma, Muhammed Sâdık Kaşgârî’nin Tezkire-i Hâcegân isimli eserinin Doğu Türkistan'da bulunan nüshası temel alınarak gerçekleştirilmiştir. 1768-1769 yılları arasında Kaşgar'da yazılmış olup, Çağatay Türkçesi ile kaleme alınan eser 90 varaktan oluşmaktadır. Tezkire-i Hâcegân, Doğu Türkistan tarihinin en önemli kaynak eserlerinden biridir. 1680-1750 arasındaki dönem aynı zamanda Hocaların aktif rol oynadığı önemli bir tarihsel zaman dilimini ifade etmektedir. Kaşgârî eserinde Afak Hoca olarak bilinen Hidayetullah’ın, Cungarların destek ve himayesiyle gücü elde edişini, Hocaların “Aktağlık-Karatağlık” olarak bilinen iki ayrı hizip halinde mücadelesini anlatmakta ve genel itibariyle Doğu Türkistan’ın politik, dinî ve kültürel yapısı hakkında bilgi vermektedir. Tezkire-i Hâcegân Uygur edebiyatının önemli bir tezkiresi olmasının yanı sıra Mahdûm-ı Âzam Hoca Ahmed Kâsânî’nin soyundan gelen hocalar hakkında da önemli malumat sağlamaktadır. Bu bakımdan Tezkire-i Hâcegân Doğu Türkistan hocalarına dair en önemli kaynak eser olma hüviyetini korumaktadır.

This study is about the manuscript that found in Eastern Turkestan entitled as Tezkire-i Hâcegân which is written by Muhammed Sadık Kaşgari. It's written between 1768 and 1769 in Kaşgar. The work that penned by Chagatai Turkish is consists of 90 leaves. Tezkire-i Hacegan is one of the most important resource of East Turkestan history. 1680-1750 period is an important period of history that hodjas were active at that time. Kaşgari gives an information his own work about Hidayetullah who known as Afak Hodja obtained power with the support and patronage of the Cungars, Hodjas struggle in two seperate groups known as “Aktağlık-Karatağlık” and generally politic, economic and social structure of the East Turkestan. In addition to being an important tezkire (biography) of Uygur literature, Tezkire-i Hâcegân provide an important information about hodjas that descendant of the Mahdum-ı Azam Hodja Ahmed Kasani. In this regard Tezkire-i Hacegan is the most important source of the Turkistan hodjas.